'อดีตผู้พิพากษา' ชำแหละโครงสร้างกฎหมายคดี 'แอร์มีนา' ทำไมศาลไทยมีอำนาจดำเนินคดีเต็มร้อย

'อดีตผู้พิพากษา' ชำแหละโครงสร้างกฎหมายคดี 'แอร์มีนา' ทำไมศาลไทยมีอำนาจดำเนินคดีเต็มร้อย
วันที่ 20 พฤศจิกายน 2569 นายวัส ติงสมิตร นักวิชาการอิสระ อดีตผู้พิพากษาอาวุโสในศาลฎีกา ได้โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊ก "วัส ติงสมิตร กฎหมายและบ้านเมือง" ในหัวข้อ "ผ่าโครงสร้างกฎหมายคดี “แอร์มีนา”: ทำไมศาลไทยจึงมีอำนาจดำเนินคดีเต็มร้อย"
จากกรณีข่าวใหญ่ที่ น.ส. มีนา (แอร์โฮสเตส) ถูกจับกุมที่ประเทศออสเตรเลียในข้อหานำเข้าและครอบครองยาเสพติดควบคุม (เฮโรอีน) เพื่อการค้า ต่อมาทางการออสเตรเลียได้มีคำสั่งถอนฟ้องและส่งตัวกลับประเทศไทย จนเกิดประเด็นถกเถียงในทางกฎหมายและข้อความคิดเห็นของโฆษกอัยการสูงสุดถึงอำนาจในการสอบสวนและฟ้องร้องดำเนินคดีในประเทศไทยนั้น
บทความนี้จะมาผ่าโครงสร้างทางกฎหมายอาญาและวิธีพิจารณาความอาญาของไทยอย่างเป็นระบบ เพื่อปรับบทมาตราให้ตรงตามหลักวิชาการและข้อเท็จจริงทางคดี พร้อมเชื่อมโยงกับแนวบรรทัดฐานฎีกาล่าสุดอย่าง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 889/2569 ครับ
1.ความผิดสำเร็จในราชอาณาจักรตาม ป.อ. มาตรา 4 วรรคหนึ่ง
ในทางกฎหมายอาญา สารบัญญัติ (Substantive Law) สิ่งแรกที่ต้องพิจารณาคือ "การกระทำความผิดเกิดขึ้นที่ใด"
• ความผิดในออสเตรเลีย: เป็นข้อหา "นำเข้ายาเสพติดเข้ามาในออสเตรเลีย" ซึ่งเป็นความผิดตามกฎหมายของออสเตรเลีย
• ความผิดในประเทศไทย: การตระเตรียม บรรจุ หรือนำเฮโรอีนออกจากประเทศไทยสำเร็จจนกระทั่งออกพ้นขอบเขตราชอาณาจักร ถือว่าการกระทำความผิดฐาน "ส่งออกยาเสพติดให้โทษประเภท 1 (เฮโรอีน)" ตามประมวลกฎหมายยาเสพติด ได้ กระทำสำเร็จลงในราชอาณาจักรไทย แล้ว
ดังนั้น การอ้าง ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 4 วรรคหนึ่ง ที่วางหลักว่า "ผู้ใดกระทำความผิดในราชอาณาจักร ต้องรับโทษตามกฎหมาย" จึงเป็นหลักกฎหมายสารบัญญัติที่ตรง ชัดเจน และสอดคล้องกับสภาพข้อเท็จจริงที่สุด (โดยไม่ต้องอ้างมาตรา 5 ที่ใช้กับกรณีการกระทำบางส่วนเกิดนอกราชอาณาจักร)
2. อำนาจสอบสวนและเขตอำนาจศาลไทยตาม ป.วิ.อ. มาตรา 18 และ มาตรา 22
ในทางกฎหมายวิธีสบัญญัติ (Procedural Law) เมื่อความผิดฐานส่งออกยาเสพติดสำเร็จลงในประเทศไทย อำนาจของเจ้าหน้าที่และศาลไทยย่อมเป็นไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ดังนี้:
• ป.วิ.อ. มาตรา 18 (อำนาจสอบสวน): เมื่อความผิดเกิดขึ้น อ้าง หรือเชื่อว่าได้เกิดขึ้นในเขตอำนาจของตน หรือผู้ต้องหามีที่อยู่ หรือถูกจับภายในเขตอำนาจของตน พนักงานสอบสวนในท้องที่แห่งนั้นย่อมมีอำนาจสอบสวนดำเนินคดีได้
• ป.วิ.อ. มาตรา 22 (เขตอำนาจศาล): ศาลในท้องที่ที่ความผิดเกิดขึ้น อ้าง หรือเชื่อว่าได้เกิดขึ้น มีอำนาจรับฟ้อง พิจารณา และพิพากษาคดีได้
3. ทำไมคดีแอร์มีนาจึงไม่เกี่ยวกับ ป.อ. มาตรา 11? (แก้ไขข้อคลาดเคลื่อน)
ข้อความคิดเห็นก่อนหน้านี้ที่ยก ป.อ. มาตรา 11 วรรคสอง มาอธิบายว่า "ไทยฟ้องได้เพราะรัฐบาลไทยไม่ได้ร้องขอให้ทางการออสเตรเลียดำเนินคดีแทน" นั้น เป็นการนำหลักกฎหมายมาใช้ คลาดเคลื่อน จากข้อเท็จจริง
• ชอบเขตของมาตรา 11 วรรคสอง: ใช้บังคับเฉพาะกรณีที่ รัฐบาลไทยเป็นฝ่าย "ร้องขอ" (Request) ให้รัฐต่างประเทศดำเนินคดีแทนไทยตั้งแต่แรก เมื่อต่างประเทศมีคำพิพากษาถึงที่สุดยกฟ้องหรือพ้นโทษแล้ว ไทยจึงจะห้ามดำเนินคดีซ้ำ
• ข้อเท็จจริงคดีแอร์มีนา: ทางการออสเตรเลียเป็นผู้จับกุมและดำเนินคดีตามอำนาจอธิปไตยของตนเอง และอัยการออสเตรเลียขอถอนฟ้อง ศาลออสเตรเลียยังไม่ได้พิพากษา การนำมาตรา 11 มาอ้างอิงจึงไม่ตรงกับบริบทของคดี
• คำสั่งถอนฟ้องไม่ใช่คำพิพากษา: การที่อัยการออสเตรเลีย "ถอนฟ้อง" (Discontinuance) เป็นเพียงคำสั่งทางคดีในชั้นพนักงานอัยการต่างประเทศ ยังไม่มีคำพิพากษาถึงที่สุดของศาล จึงไม่เข้าเงื่อนไขการห้ามศาลไทยลงโทษผู้นั้นเพราะการกระทำนั้นอีกตาม ป.อ. มาตรา 10 เช่นกัน
4. บรรทัดฐานสำคัญ: คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 889/2569 กับหลักอำนาจอธิปไตยทางการศาล
ประเด็นความผูกพันของคำพิพากษาหรือกระบวนการยุติธรรมต่างประเทศต่อศาลไทย ได้รับการตอกย้ำไว้อย่างชัดเจนใน คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 889/2569 ซึ่งวางหลักการสำคัญทางกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาไว้ว่า:
1)คำพิพากษาเสร็จเด็ดขาด (ป.วิ.อ. มาตรา 39 (4)) หมายถึงคำพิพากษา "ศาลไทย" เท่านั้น:
อำนาจศาลเป็นส่วนหนึ่งของ "อำนาจอธิปไตยแห่งรัฐ" ไม่อยู่ภายใต้หรือในอาณัติของประเทศใด การตีความว่าคำพิพากษาศาลต่างประเทศมาตัดสิทธิฟ้องคดีในไทยได้ ย่อมเท่ากับเป็นการยกมอบและสละอำนาจอธิปไตยทางการศาลให้แก่รัฐต่างประเทศ ดังนั้น คำพิพากษาหรือกระบวนการในต่างประเทศ จึงไม่ผูกพันอำนาจฟ้องของอัยการไทย และไม่เป็นฟ้องซ้ำตาม ป.วิ.อ. มาตรา 39 (4)
2) หลักการรับโทษจริง (ป.อ. มาตรา 10):
ในฎีกาที่ 889/2569 จำเลยอ้างว่าศาลบาห์เรนสั่งพักการลงโทษ (อ้างว่าพ้นโทษแล้ว) ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า เมื่อจำเลยไม่เคยถูกคุมขังจริงในต่างประเทศเลยแม้แต่วันเดียว ถือว่ายังไม่เคยได้รับโทษจำคุกจริง ศาลไทยจึงมีอำนาจลงโทษจำเลยได้เต็มตามกฎหมาย
3) เทียบเคียงคดีแอร์มีนา:
ขนาดคดีที่มีคำพิพากษาของศาลต่างประเทศแล้ว ศาลไทยยังคงมีอำนาจฟ้องและลงโทษได้ ยิ่งคดีแอร์มีนาซึ่งทางการออสเตรเลียเพียงแค่อัยการ "ถอนฟ้อง" เท่านั้น อำนาจอธิปไตยทางศาลของไทยในการดำเนินคดีความผิดฐานส่งออกยาเสพติดจึงยังคงอยู่ครบถ้วน 100%
สรุป
คดี "แอร์มีนา" พนักงานสอบสวนและศาลไทยมีอำนาจดำเนินคดีได้อย่างสมบูรณ์ด้วยเหตุผล 3 ประการหลัก:
1)ความผิดสำเร็จในราชอาณาจักร (ป.อ. มาตรา 4 วรรคหนึ่ง): ฐานความผิดคือ "ส่งออก" เฮโรอีน ซึ่งสำเร็จลงในประเทศไทย
2) อำนาจสอบสวนและอำนาจศาล (ป.วิ.อ. มาตรา 18 และ 22): เมื่อความผิดเกิดขึ้นในไทย พนักงานสอบสวนและศาลไทยในท้องที่ย่อมมีอำนาจสอบสวนและชำระคดีโดยชอบ
3) ไม่ผูกพันกระบวนการต่างประเทศ: การถอนฟ้องของอัยการออสเตรเลียไม่เกี่ยวกับ ป.อ. มาตรา 11 และไม่ตัดอำนาจฟ้องในไทยตาม ป.วิ.อ. มาตรา 39 (4) ประกอบแนว ฎีกาที่ 889/2569
ขั้นตอนหลังจากนี้จึงเป็นหน้าที่ของพนักงานสอบสวนไทยที่จะต้องรวบรวมพยานหลักฐาน เพื่อพิสูจน์เจตนาต่อไปว่า น.ส. มีนา เป็นเพียง "เหยื่อ/เครื่องมือ" หรือเป็น "ตัวการ/ผู้สนับสนุน" ในกระบวนการค้ายาเสพติดข้ามชาติครั้งนี้ 🔍สืบสวนต่อตามกระบวนการ!
วัส ติงสมิตร
นักวิชาการอิสระ
20/11/69
