คอลัมน์ : Change with คิด&ทำ

ปัจจัย/เงื่อนไข

รายละเอียดและความสำคัญ

1) วิกฤตการณ์และความขัดแย้ง
ใหญ่ (Great Crisis)

วิกฤตคือ “สภาวะเร่ง” ที่ทดสอบและเจียระไนผู้นำ

ยามปกติมักสร้างได้เพียงนักการเมืองบริหาร

แต่สงคราม

วิกฤตเศรษฐกิจล่มสลาย หรือ

ความแตกแยกในชาติ

คือสภาวะที่บีบให้ต้องมีรัฐบุรุษเข้ามาแก้วิกฤต

2) โครงสร้างและระบบการเมือง-
สังคม

ระบบการเมืองที่เปิดโอกาสให้คนมีความรู้ความสามารถขึ้นสู่สภาวะผู้นำ

(ไม่ว่าจะเป็นประชาธิปไตยหรือระบบราชการที่เข้มแข็ง)

หากเป็นระบบอุปถัมภ์เข้มข้นหรือการเมืองดกดำด้วยการซื้อสิทธิ์ขายเสียง

รัฐบุรุษจะเกิดขึ้นได้ยากมาก

3) คุณภาพและวัฒนธรรมการเมืองของประชาชน

ประชาชนที่มีตื่นรู้ ตระหนักในประโยชน์ส่วนรวม และมีวุฒิภาวะ
ทางการเมือง

จะเป็นผู้คัดสรรและรองรับรัฐบุรุษ

หากประชาชนเลือกผู้นำจากค่านิยมประชานิยมระยะสั้น

สังคมนั้นก็จะได้เพียง “นักการเมือง”

4) เงื่อนไขภายนอกและภูมิรัฐศาสตร์

ภัยคุกคามจากมหาอำนาจ สงครามโลก หรือการเปลี่ยนแปลงระเบียบเศรษฐกิจโลก

มักเป็นแรงผลักดันให้ผู้นำต้องคิดข้ามพรมแดนการเมืองภายในประเทศ

ไปสู่การรักษาความอยู่รอดของเอกราช

4. อาชีพและที่มาของผู้ที่พัฒนาขึ้นมาเป็นรัฐบุรุษ

ประวัติศาสตร์ชี้ให้เห็นว่า รัฐบุรุษบ่มเพาะมาจากหลากหลายสาขาอาชีพ

แต่มักมีจุดร่วมคือการผ่านประสบการณ์ที่ได้สัมผัสกับโครงสร้างอำนาจ

การกฎหมาย

หรือชีวิตของประชาชนอย่างใกล้ชิด:

1) นักกฎหมาย / นักตุลาการ (Legal Profession)

เหตุผล: มีความเข้าใจในโครงสร้างหลักนิติธรรม (Rule of Law), รัฐธรรมนูญและกระบวนการยุติธรรม

ตัวอย่าง: อับราฮัม ลินคอล์น, เนลสัน แมนเดลา (Nelson Mandela)

2) ทหาร / ฝ่ายความมั่นคง (Military & Defense)

เหตุผล: ได้รับการฝึกฝนด้านวินัย ยุทธศาสตร์การตัดสินใจเด็ดขาด

ในสถานการณ์ความเป็นความตาย และความจงรักภักดีต่อชาติ

ตัวอย่าง: ชาร์ลส์ เดอ โกล (Charles de Gaulle - ฝรั่งเศส), ดไวต์ ดี. ไอเซนฮาวร์ (Dwight D. Eisenhower - สหรัฐฯ)

3) นักการทูต / ข้าราชการประจำระดับสูง (Diplomacy & Civil Service)

เหตุผล: มีความเชี่ยวชาญด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ

รู้ลึกในกลไกการบริหารราชการแผ่นดิน และเน้นการทำงานเชิงสถาบัน

ตัวอย่าง: ออตโต ฟอน บิสมาร์ก (Otto von Bismarck - เยอรมนี)

4) นักคิด / นักวิชาการ / นักเขียน (Intellectuals & Scholars)

เหตุผล: มีการมองโลกเชิงวิเคราะห์ เข้าใจประวัติศาสตร์ พัฒนาการทางสังคม

และสามารถสื่อสารอุดมการณ์ซับซ้อนให้ประชาชนเข้าใจได้ง่าย

ตัวอย่าง: โทมัส เจฟเฟอร์สัน (Thomas Jefferson - สหรัฐฯ), ปรีดี พนมยงค์ (ไทย)

5) นักเคลื่อนไหวเพื่อสิทธิและมวลชน

(Civil Rights Activists & Movement Leaders)

เหตุผล: สัมผัสความเดือดร้อนของประชาชนในระดับรากหญ้า มีความอดทนสูง

และมีบารมีทางจริยธรรม (Moral Authority)

ตัวอย่าง: มหาตมา คานธี (Mahatma Gandhi - อินเดีย)

• 5. บทสรุปและทัศนะต่อโลกยุคปัจจุบัน

ในโลกยุคปัจจุบัน

การเกิดรัฐบุรุษกลายเป็นเรื่องที่ยากยิ่งขึ้นเนื่องจากปัจจัยขัดขวางหลายประการ:

Short-termism (สภาวะมองสั้น):

วัฏจักรการเลือกตั้ง สื่อโซเชียลมีเดีย และกระแสข่าวด่วน 24 ชั่วโมง

บีบให้นักการเมืองต้องเอาใจกระแสสังคมรายวัน มากกว่าการวางแผนระยะยาว

ความแตกแยกแบบสุดขั้ว (Polarization):

สังคมแบ่งขั้วอย่างรุนแรง

ทำให้ยากที่ผู้นำคนใดจะได้รับการยอมรับจากทุกฝ่ายในฐานะ “ศูนย์รวมของชาติ”

ดังนั้น การสร้างเงื่อนไขให้เกิด “รัฐบุรุษ” ในสังคมยุคใหม่

จึงไม่ได้หวังพึ่งเพียงปาฏิหาริย์หรือบุญบารมีของตัวบุคคลแต่เพียงอย่างเดียว

แต่คือ

- การสร้างระบบสถาบันการเมืองที่เข้มแข็ง

- การปลูกฝังวัฒนธรรมการเมืองเชิงคุณธรรม และ

- การพัฒนาคุณภาพของประชาชน

ให้สามารถเลือกและสนับสนุนผู้นำที่มองการณ์ไกลเพื่อคนรุ่นต่อไปได้อย่างแท้จริง

ชัยวัฒน์ สุรวิชัย