ถอดรหัสจิตวิทยา! ทำไมสาวปริศนา "มั่วบ้านงาน" ร่วมวง "หนุ่ม กรรชัย" ได้เนียนกริบจนไม่มีใครเอ๊ะ?

จากกรณีคลิปไวรัลชวนอึ้งในโลกออนไลน์ เมื่อมีหญิงปริศนารายหนึ่งเข้ามายืนร่วมวงสัมภาษณ์ระหว่างพิธีกรชื่อดัง "หนุ่ม กรรชัย" และทีมทนายความได้อย่างแนบเนียน โดยที่ฝั่งพิธีกรคิดว่าเป็นคนของทนาย ส่วนทนายก็คิดว่าเป็นคนรู้จักของอีกฝ่าย จนกระทั่งความแตกในภายหลังว่าแทบไม่มีใครรู้จักเธอเลยนั้น

ล่าสุด เพจเฟซบุ๊ก คลินิกสุขภาพจิตนายแพทย์เจษฎา ได้ออกมาวิเคราะห์ปรากฏการณ์ดังกล่าวในมุมมองทางจิตวิทยาที่น่าสนใจ โดยชี้ให้เห็นว่าประเด็นสำคัญไม่ใช่เรื่องที่ว่าเธอหลุดเข้าไปได้อย่างไร แต่อยู่ที่คำถามว่า "ทำไมถึงไม่มีใครเอะใจถามตั้งแต่แรก?"

ทางคลินิกได้อธิบายพฤติกรรมความเนียนระดับ "มั่วบ้านงาน" ไว้ 2 กลไกหลัก ได้แก่

• ปรากฏการณ์ Social Proof (การคล้อยตามสังคม) มนุษย์มักใช้พฤติกรรมของคนรอบข้างเป็นทางลัดในการประเมินสถานการณ์ หากเห็นคนอื่นดูไม่สงสัย สมองจะตีความว่าสถานการณ์นั้นปกติ เมื่อหญิงคนดังกล่าวยืนอยู่ข้างบุคคลสำคัญอย่างเป็นธรรมชาติและมีการตอบสนองที่ดูเข้าสบการณ์ คนรอบข้างจึงทึกทักไปเองว่าเธอคือ "ทีมงาน" และเกิดความเข้าใจผิดส่งต่อกันเป็นทอดๆ
• อาศัยพื้นที่สีเทา และ "ความมั่นใจ" เป็นบัตรผ่าน การแต่งตัวให้กลมกลืน ยืนในตำแหน่งที่ใช่ และแสดงออกอย่างมั่นใจ ทำให้คนรอบข้างช่วยเติมเต็มช่องว่างทางข้อมูลให้เองโดยไม่ต้องเอ่ยปากแนะนำตัว ความมั่นใจจึงทำหน้าที่เสมือน "บัตรผ่านชั่วคราวทางสังคม" ที่ทำให้คนอื่นเกิดความลังเลที่จะเข้าไปตั้งคำถาม ซึ่งต่างจากคนที่แสดงท่าทีเก้ๆ กังๆ ที่มักจะถูกซักถามในทันที

อย่างไรก็ตาม ทางเพจได้ฝากข้อคิดเตือนใจสังคมว่า ไม่ควรนำคลิปวิดีโอเพียงไม่กี่คลิปไปด่วนวินิจฉัยว่าบุคคลนั้นมีอาการป่วยหรือมีบุคลิกภาพผิดปกติ เพราะแรงจูงใจเบื้องหลังอาจมีได้หลากหลาย

เหตุการณ์นี้สะท้อนให้เห็นถึง "จุดบอดทางความคิด" ของมนุษย์อย่างชัดเจน ว่าบ่อยครั้งเราไม่ได้เชื่อเพราะมีหลักฐานยืนยัน แต่เชื่อเพราะเห็นคนอื่นเชื่อ ผู้ที่แฝงตัวเข้ามาได้อย่างแนบเนียนจึงไม่ได้พึ่งแค่ความเก่งกาจส่วนตัว แต่เป็นเพราะคนรอบข้างช่วยทำให้สถานการณ์นั้น "เนียน" ขึ้นโดยไม่รู้ตัวนั่นเอง

ดังนั้น หากครั้งหน้าเห็นใครยืนข้างบุคคลสำคัญด้วยท่าทีสุดมั่นใจ อาจต้องเผื่อใจไว้สักนิดว่า เขาอาจจะไม่ได้เป็นคนของใครเลยก็เป็นได้!

ที่มา คลินิกสุขภาพจิตนายแพทย์เจษฎา