รู้เรื่องยากับเภสัชจุฬาฯ : ต่อมลูกหมากโต ผู้ชายวัย 50+ ควร (ต้อง) รู้

ต่อมลูกหมากเป็นอวัยวะที่อยู่ใต้กระเพาะปัสสาวะและล้อมรอบท่อปัสสาวะส่วนต้น ทำหน้าที่สร้างของเหลวที่เป็นส่วนหนึ่งของน้ำอสุจิ เมื่ออายุมากขึ้น ต่อมลูกหมากอาจมีขนาดใหญ่ขึ้นจากการเปลี่ยนแปลงของร่างกายและฮอร์โมนตามวัย เมื่อต่อมนี้โตขึ้น จนไปกดเบียดท่อปัสสาวะ ก็อาจทำให้การไหลของปัสสาวะติดขัด อย่างไรก็ตาม แม้ต่อมลูกหมากจะโตขึ้นตามอายุ แต่ก็ไม่ใช่ว่าทุกคนที่จะมีอาการปัสสาวะไม่สะดวก เช่น ปัสสาวะไม่พุ่ง ไหลช้า สะดุดเป็นช่วง หรือรู้สึกว่าปัสสาวะไม่สุด ต้องเบ่งหรือรอนานกว่าปัสสาวะจะออก ปัสสาวะบ่อย ตื่นมาปัสสาวะกลางคืน หรือมีอาการปวดปัสสาวะเร่งด่วน อย่างไรก็ตาม อาการเหล่านี้อาจเกิดจากโรคหรือความผิดปกติอื่นของระบบทางเดินปัสสาวะได้เช่นกัน จึงควรไปพบแพทย์เพื่อรับการประเมินอาการอย่างเหมาะสม

หากมีอาการไม่มากและไม่รบกวนชีวิตประจำวัน แพทย์อาจแนะนำให้ติดตามอาการเป็นระยะร่วมกับการปรับพฤติกรรม แต่หากอาการมากขึ้นจนรบกวนชีวิตประจำวัน ก็ต้องรักษาด้วยยา

 

 

ส่วนผู้มีอาการรุนแรงหรือมีภาวะแทรกซ้อนอาจต้องผ่าตัด ซึ่งปัจจุบันมีทั้งการผ่าตัดแบบส่องกล้อง การใช้เลเซอร์ และหัตถการ แต่ขอบอกว่าเป็นแผลขนาดเล็กเท่านั้น และจะฟื้นตัวได้เร็ว ไม่ต้องพักนาน

 

 

ผู้มีปัญหาต่อมลูกหมากโต ควรดื่มน้ำให้เพียงพอในระหว่างวัน แต่ลดการดื่มน้ำในช่วงก่อนเข้านอน โดยเฉพาะหากมีปัญหาตื่นแล้วปัสสาวะช่วงกลางคืน และลดเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนและแอลกอฮอล์ ย้ำว่าไม่ควรกลั้นปัสสาวะนาน หากรู้สึกว่าปัสสาวะไม่สุด อาจรอสักครู่แล้วปัสสาวะอีกครั้ง ส่วนผู้ที่ใช้ยาขับปัสสาวะและมีปัญหาตื่นปัสสาวะบ่อยในเวลากลางคืน ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรเกี่ยวกับเวลาที่เหมาะสมในการรับประทานยา

 

สิ่งสำคัญอีกเรื่องหนึ่งที่ผู้ที่มีต่อมลูกหมากโตควรรู้ คือ ยาบางชนิดอาจทำให้อาการปัสสาวะลำบากมากขึ้น หรือในบางรายอาจกระตุ้นให้เกิดภาวะปัสสาวะคั่งได้ เช่น

• ยาลดอาการคัดจมูก เช่น ยาฟีนิลเอฟรีน ซึ่งมักเป็นส่วนประกอบของยาแก้หวัดสูตรผสม ยาเหล่านี้อาจทำให้กล้ามเนื้อบริเวณคอกระเพาะปัสสาวะหดตัวและทำให้ปัสสาวะลำบาก

• ยาแก้แพ้รุ่นเก่าที่ทำให้ง่วง เช่น คลอร์เฟนิรามีน รวมถึงยาแก้เมารถบางชนิด เช่น ไดเมนไฮดริเนต ซึ่งอาจทำให้การขับปัสสาวะลำบาก

• ยาแก้ปวดเกร็งท้องบางชนิด เช่น ไฮออสซีน

• ยาต้านซึมเศร้าบางชนิด เช่น อะมิทริปไทลีน ซึ่งนอกจากใช้รักษาโรคซึมเศร้าแล้ว ยังอาจใช้รักษาอาการปวดจากเส้นประสาทหรือในข้อบ่งใช้อื่น ๆ เพราะยานี้อาจทำให้ปัสสาวะลำบากหรือเกิดปัสสาวะคั่งได้

 

ดังนั้น ก่อนซื้อยาแก้หวัด ยาลดน้ำมูก หรือยาแก้แพ้ ต้องอ่านฉลากและแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้งว่ามีภาวะต่อมลูกหมากโต แล้วเมื่อไปพบแพทย์ด้วยโรคอื่น ๆ ก็ต้องแจ้งประวัติโรคและยาที่ใช้อยู่ก่อนให้แพทย์และเภสัชกรทราบ เพื่อให้ช่วยตรวจสอบว่ายาที่กำลังจะใช้ มีผลต่อการปัสสาวะหรือไม่ และเพื่อจะได้รับคำแนะนำทางเลือกที่เหมาะสมได้

 

ที่สำคัญ หากมีอาการปัสสาวะไม่ออก หรือมีเลือดปนในปัสสาวะ มีไข้ร่วมกับอาการทางปัสสาวะ หรือปวดท้องน้อยอย่างมาก ต้องรีบไปพบแพทย์ทันที

 

ย้ำว่า ต่อมลูกหมากโตเป็นภาวะที่พบได้บ่อยในกลุ่มผู้ชายที่มีอายุมากขึ้น ปัจจุบันมีแนวทางการรักษาหลายวิธีที่ช่วยควบคุมอาการและลดผลกระทบต่อคุณภาพชีวิต ดังนั้น จึงต้องสังเกตความผิดปกติของการปัสสาวะ แล้วไปพบแพทย์เพื่อรับการวินิจฉัยที่ถูกต้อง และต้องใช้ยาตามคำแนะนำ รวมถึงต้องระมัดระวังยาบางชนิดที่อาจทำให้อาการแย่ลง