‘กขค.’เร่งวางกติกา Modern Trade หนุนรายเล็ก-รายใหญ่โตไปด้วยกัน ชูสัญญา-ค่าธรรมเนียมโปร่งใส

‘กขค.’รุกแก้โจทย์ใหญ่ลดความไม่สมดุลของอำนาจต่อรองและความเสี่ยงต่อคู่ค้าในธุรกิจค้าส่งและค้าปลีกสมัยใหม่ เปิดเวทีฟังเสียงสะท้อนจากภาคธุรกิจในทุกมิติ ทั้งจากผู้ผลิตและผู้จำหน่ายสินค้า แฟรนไชส์ ผู้ประกอบธุรกิจค้าส่งและค้าปลีกสมัยใหม่ (Modern Trade) และหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้อง ก่อนลงพื้นที่ศึกษาสภาพการแข่งขันและผลกระทบต่อผู้ประกอบธุรกิจรายย่อยและผู้บริโภคในพื้นที่นำร่อง ณ จังหวัดเพชรบุรีและลำปาง อันนำไปสู่การใช้เป็นฐานข้อมูลสำคัญเชิงพื้นที่ผ่านระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (GIS) และพัฒนาข้อเสนอแนวปฏิบัติทางการค้าที่เป็นธรรมสำหรับธุรกิจ Modern Trade และความรับผิดชอบต่อเศรษฐกิจชุมชน สังคม และส่วนรวม เพื่อสร้างสภาพแวดล้อมทางการค้าที่โปร่งใส เป็นธรรม และส่งเสริมการเติบโตอย่างยั่งยืนของเศรษฐกิจและชุมชน
ระหว่างวันที่ 19 - 20 พฤศจิกายน 2569 พันตำรวจเอกทรงศักดิ์ รักศักดิ์สกุล รองประธานกรรมการการแข่งขันทางการค้า พร้อมด้วย ดร.ปัทมา เธียรวิศิษฎ์สกุล กขค. นำคณะอนุกรรมการฯ เปิดเวทีรับฟังความคิดเห็นในรูปแบบ Focus Group ต่อการศึกษาสภาพการแข่งขันในธุรกิจ Modern Trade และผลกระทบต่อผู้ประกอบธุรกิจรายย่อยและผู้บริโภค ซึ่งธุรกิจค้าส่งและค้าปลีกสมัยใหม่ มีมูลค่าตลาดประมาณ 4.38 ล้านล้านบาท ซึ่งโครงสร้างตลาดมีการกระจุกตัวสูงและการขยายตัวของผู้ประกอบธุรกิจขนาดใหญ่อาจส่งผลต่อสภาพการแข่งขัน อำนาจต่อรองทางการค้า โอกาสในการเข้าถึงตลาด และความสามารถในการแข่งขันและการปรับตัวของผู้ประกอบธุรกิจในห่วงโซ่อุปทาน โดยเฉพาะผู้ประกอบธุรกิจ SMEs และร้านค้าท้องถิ่นหรือผู้ประกอบธุรกิจรายย่อยในระดับชุมชน จากผู้ผลิตและผู้จำหน่ายสินค้า แฟรนไชส์ ร้านค้าท้องถิ่น ผู้ประกอบธุรกิจ Modern Trade และหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้ได้ความคิดเห็นที่ครอบคลุมในทุกมิติตลอดห่วงโซ่อุปทาน ก่อนนำไปประกอบการพัฒนาข้อเสนอแนวปฏิบัติทางการค้าที่เป็นธรรม (Code of Practice) ต่อไป ซึ่งพบประเด็นทางการค้าที่สำคัญในหลายประเด็น อาทิ
#ผู้ผลิตและผู้จำหน่ายสะท้อนต้นทุนแฝง - ขอความชัดเจนค่าธรรมเนียม
การนำสินค้าเข้าจำหน่ายใน Modern Trade มีภาระทั้งค่าแรกเข้า ค่า GP และค่าบริการอื่น ๆ รวมถึงการจัดทำโปรโมชัน โดยบางกรณีมีการปรับเพิ่มค่าใช้จ่ายที่สูงขึ้นหลายรอบ แต่คู่ค้ายังไม่ได้รับคำอธิบายเกี่ยวกับหลักเกณฑ์หรือวิธีคำนวณที่ชัดเจน ขณะที่การเปลี่ยนบรรจุภัณฑ์หรือการนำสินค้าเดิมมาปรับเข้าใหม่ ย่อมถูกนับเป็นรหัสสินค้า (SKU) ใหม่และเรียกเก็บค่าแรกเข้าอีกครั้ง ยังไม่นับรวมค่า
การตลาด และค่าใช้จ่ายในการส่งเสริมการขาย ซึ่งอาจกระทบส่วนต่างกำไรและความสามารถในการแข่งขัน โดยเฉพาะผู้ประกอบธุรกิจ SMEs ที่มีข้อจำกัดในการปรับราคาขาย
ในด้านผู้ประกอบธุรกิจ Modern Trade ชี้แจงว่า ค่าแรกเข้าเกี่ยวข้องกับกระบวนการบริหารจัดการสินค้าใหม่ ตั้งแต่การพิจารณาสินค้า การจัดเรียง ไปจนถึงการกระจายสินค้า ภายใต้ข้อจำกัดของพื้นที่การขาย พร้อมระบุว่ามีขั้นตอนการดำเนินงานมาตรฐาน (SOP) ที่ชัดเจน อย่างไรก็ตาม มีการแจ้งให้ผู้ผลิตและผู้จำหน่ายทราบในเบื้องต้น ซึ่งรายละเอียดต้องนำไปพิจารณาในการพัฒนาแนวปฏิบัติให้ชัดเจนยิ่งขึ้นต่อไป รวมถึงการจัดวางสินค้า การเข้าร่วมกิจกรรมส่งเสริมการขาย เป็นไปตามการบริหารพื้นที่ขายและข้อตกลงกับคู่ค้า ทั้งด้านราคา ตำแหน่งวางสินค้า และเงื่อนไขตามสัญญา รวมทั้งการจัดทำโปรโมชันที่มีทั้งแผนกิจกรรมรายปีและแคมเปญเพิ่มเติม ให้คู่ค้าประเมินก่อนตัดสินใจเข้าร่วม ซึ่งมิได้มีการบังคับหากแต่เป็นการตกลงร่วมกันทั้งสองฝ่าย
#เฮาส์แบรนด์ - สินค้าท้องถิ่น มองทั้งโอกาสและสิทธิของผู้ผลิต
การพัฒนาสินค้าภายใต้แบรนด์ของห้าง หรือเฮาส์แบรนด์ อาจคัดเลือกจากคู่ค้าที่มีศักยภาพผ่านการเจรจาพัฒนาสินค้าร่วมกัน แต่ยังมีข้อกังวลเกี่ยวกับการจำหน่ายเฉพาะช่องทางและสิทธิในทรัพย์สินทางปัญญาที่ต้องพิจารณารายละเอียดข้อตกลงเป็นรายกรณีไป
#หนุนรายย่อยสร้างรายได้ สู่ความเข้มแข็งของห่วงโซ่อุปทานไทย มากกว่าแค่กิจกรรม CSR
ผู้ประกอบธุรกิจ Modern Trade มีการสนับสนุนผู้ผลิตรายย่อยและวิสาหกิจชุมชน โดยนำองค์ความรู้และเครื่องมือให้บริหารจัดการอย่างเป็นระบบ เพิ่มมูลค่าสินค้า ตลอดจนเปิดพื้นที่การขายเฉพาะให้ผู้จำหน่ายสินค้าชุมชนได้เพิ่มโอกาสเข้าถึงลูกค้ามากขึ้น
ดังนั้น การสร้างระบบนิเวศที่รายเล็กและรายใหญ่เติบโตไปด้วยกันได้เป็นความรับผิดชอบต่อเศรษฐกิจชุมชนและสังคมที่ไม่ควรจำกัดอยู่เพียงกิจกรรม CSR แต่ต้องทำให้ผู้ประกอบธุรกิจรายย่อยมีโอกาสสร้างรายได้และกำไรจากการดำเนินธุรกิจ ซึ่งจะช่วยเสริมความเข้มแข็งให้ห่วงโซ่อุปทานไทยโดยรวม
#เติบโตอย่างมั่นคงและอยู่ร่วมกันในสังคม
การขยายสาขาของธุรกิจค้าส่งและค้าปลีกสมัยใหม่ (Modern Trade) จะต้องคำนึงถึงผลกระทบต่อโครงสร้างการแข่งขันและผู้ประกอบธุรกิจในพื้นที่ โดยเฉพาะร้านค้าชุมชนและผู้ประกอบธุรกิจแฟรนไชส์ซี พร้อมส่งเสริมการดำเนินธุรกิจและพฤติกรรมทางการค้าที่เป็นธรรม เพื่อสร้างสมดุลระหว่างการเติบโตของธุรกิจและการอยู่ร่วมกับเศรษฐกิจชุมชนอย่างยั่งยืน
