กรมการข้าวหารือธนาคารโลก ชูเกษตรกรเป็นศูนย์กลาง ขับเคลื่อนข้าวคาร์บอนต่ำเพื่อยกระดับรายได้และเศรษฐกิจข้าวไทย

เมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายน 2569 ณ กรมการข้าว นายอานนท์ นนทรีย์ อธิบดีกรมการข้าว เป็นประธานการประชุมหารือกับคณะผู้แทนธนาคารโลก (World Bank Group) นำโดย Dr. Paavo Eliste ผู้จัดการสายงานเกษตรและอาหาร ภูมิภาคเอเชียตะวันออกและแปซิฟิก พร้อมด้วย Mr. Andrew D. Goodland (Program Leader) และ Mr. Marc Sadler (Practice Manager) เพื่อแลกเปลี่ยนแนวทางความร่วมมือในการยกระดับภาคข้าวไทย โดยยึดเกษตรกรเป็นศูนย์กลาง และใช้การผลิตข้าวคาร์บอนต่ำเป็นเครื่องมือทางเศรษฐกิจในการลดต้นทุน เพิ่มรายได้ และเสริมสร้างขีดความสามารถในการแข่งขันอย่างยั่งยืน

ในการนี้ ศ.ดร.อภิชาติ วรรณวิจิตร ที่ปรึกษาผู้อำนวยการศูนย์วิทยาศาสตร์ข้าว มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ นางดรุณี เอ็ดเวิร์ดส เลขาธิการมูลนิธิข้าวไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ และคุณโรจนะ สิริวัฒนภักดี ผู้แทน Young Smart Farmer ได้เข้าร่วมเสนอข้อคิดเห็นและแลกเปลี่ยนแนวทางพัฒนาภาคข้าวไทยด้วย

สาระสำคัญของการหารือมุ่งสร้างประโยชน์ที่เป็นรูปธรรมแก่เกษตรกร ทั้งการเพิ่มรายได้สุทธิ การลดต้นทุนและความเสี่ยงในการผลิต และการขยายโอกาสทางการตลาด โดยให้ความต้องการของตลาดเป็นตัวกำหนดทิศทางการผลิต ตั้งแต่การเลือกพันธุ์ข้าว การกำหนดคุณภาพและมาตรฐานการผลิต จนถึงการเชื่อมโยงกับผู้ซื้อ ควบคู่กับการส่งเสริมการรวมกลุ่มเกษตรกรและสหกรณ์ เพื่อให้เกษตรกรที่มีพื้นที่ถือครองขนาดเล็กและแปลงนากระจัดกระจายสามารถร่วมกันวางแผนการผลิต ใช้บริการและเครื่องจักรร่วมกัน ตลอดจนเพิ่มอำนาจต่อรองทางการค้า

กรมการข้าวได้นำเสนอแนวคิดโครงการนำร่องการผลิตข้าวคาร์บอนต่ำในพื้นที่นาน้ำฝน เป้าหมาย 50,000 ไร่ ในฤดูนาปี 2570 โดยบูรณาการการใช้เมล็ดพันธุ์คุณภาพ การปรับปรุงดิน และการจัดการปุ๋ยและน้ำอย่างเหมาะสม ผ่านความร่วมมือระหว่างเกษตรกร สหกรณ์ โรงสี ผู้ซื้อ และสถาบันการเงิน เพื่อพัฒนารูปแบบการผลิตที่สอดคล้องกับความต้องการของตลาดและให้ผลตอบแทนที่คุ้มค่าแก่เกษตรกร โดยจะจัดทำรายละเอียดพื้นที่ดำเนินงาน งบประมาณ และรูปแบบการสนับสนุนในขั้นต่อไป

ผู้แทนธนาคารโลกได้นำเสนอแนวคิดและประสบการณ์การสนับสนุนการผลิตข้าวที่ปล่อยก๊าซเรือนกระจกต่ำในภูมิภาคเอเชียตะวันออกและแปซิฟิก โดยเน้นการใช้ข้าวคาร์บอนต่ำเป็นเครื่องมือทางเศรษฐกิจเพื่อขับเคลื่อนการปรับโครงสร้างภาคเกษตร และยึดเกษตรกรเป็นศูนย์กลางของการพัฒนา มุ่งเพิ่มผลิตภาพ ลดต้นทุน และยกระดับรายได้ ควบคู่กับการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกและเสริมความสามารถในการรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ พร้อมนำเสนอบทบาทของการลงทุน เทคโนโลยี และกลไกทางการเงินด้านสภาพภูมิอากาศและคาร์บอนในการสนับสนุนการปรับเปลี่ยนวิธีการผลิตและขยายผลอย่างยั่งยืน

หนึ่งในแนวทางที่หยิบยกตัวอย่างขึ้นหารือคือการใช้ ถ่านชีวภาพ หรือไบโอชาร์ (biochar) เป็นวัสดุปรับปรุงดิน เพื่อเพิ่มมูลค่าให้แก่แกลบและวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร โดยศึกษาศักยภาพในการปรับปรุงดิน เพิ่มผลผลิตข้าว เพิ่มประสิทธิภาพการใช้ปุ๋ยเพื่อลดการใช้ปุ๋ยเคมี และเพิ่มการกักเก็บคาร์บอนในดิน รวมถึงคาร์บอนอินทรีย์ในดิน ควบคู่กับการประเมินความคุ้มค่าด้านเศรษฐกิจในเรื่องต้นทุนการผลิต การขนส่ง และการนำไปใช้ในแปลง เพื่อพัฒนาแนวทางที่เหมาะสมกับสภาพพื้นที่และให้ผลตอบแทนที่คุ้มค่าแก่เกษตรกร

นอกจากนี้ ที่ประชุมได้รับฟังการนำเสนอ AquaSense โดยคุณโรจนะ สิริวัฒนภักดี ผู้แทน Young Smart Farmer ได้นำเสนอ AquaSense ซึ่งเป็นนวัตกรรมติดตามคุณภาพน้ำและความเค็ม เพื่อช่วยเกษตรกรประกอบการตัดสินใจจัดการน้ำในแปลงนา สะท้อนบทบาทของเยาวชนคนรุ่นใหม่ในการประยุกต์ใช้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีเพื่อสนับสนุนการพัฒนาภาคเกษตร และรณรงค์ให้คนรุ่นใหม่หันมาสนใจอาชีพเกษตรกรมากยิ่งขึ้น

สำหรับแนวทางความร่วมมือ กรมการข้าวเสนอให้หารือถึงความเป็นไปได้ในการสนับสนุนจากธนาคารโลก ทั้งด้านองค์ความรู้ ความช่วยเหลือทางวิชาการ และการประสานแหล่งทุนหรืองบประมาณสนับสนุนที่เหมาะสม เพื่อพัฒนาข้อเสนอโครงการ ดำเนินงานนำร่อง และประเมินความคุ้มค่า ควบคู่กับการแลกเปลี่ยนประสบการณ์จากต่างประเทศ โดยมุ่งให้การเปลี่ยนผ่านสู่การผลิตข้าวคาร์บอนต่ำให้สามารถสร้างประโยชน์ทางเศรษฐกิจแก่เกษตรกรไทยได้อย่างเป็นรูปธรรมอย่างยั่งยืน