นักวิชาการเปิดผลวิจัย 20 ปี ‘ภาษีบาป’ ชู 'Earmarked Tax' เปลี่ยนต้นทุนสินค้าเสี่ยง เป็นเกราะคุ้มกันสุขภาวะสังคม

16 พฤศจิกายน 2569 เครือข่ายนักวิชาการด้านการควบคุมปัจจัยเสี่ยงทางสุขภาพ จัดการเสวนาโต๊ะกลมในหัวข้อ “Earmarked Tax กับอนาคตงานวิชาการลดปัจจัยเสี่ยง” โดยมีผู้แทนจากศูนย์วิชาการและสถาบันวิจัยต่างๆ ร่วมสะท้อนมุมมองและนำเสนอข้อมูลเชิงประจักษ์ถึงบทบาทของภาษีเพื่อสุขภาพในการสร้างภูมิคุ้มกันทางสังคม พร้อมสะท้อนความท้าทายในการพัฒนานโยบายสาธารณะท่ามกลางบริบทความเปลี่ยนแปลงของสังคมยุคใหม่

ในเวทีเสวนาดังกล่าว รศ.ดร.วิทยา กุลสมบูรณ์ กรรมการกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) เปิดเผยถึงหลักการทางเศรษฐศาสตร์และการคลังสาธารณะว่า การจัดสรรภาษีเฉพาะจากสินค้าที่กระทบต่อสุขภาพ (Earmarked Tax / Sin Tax) ตามข้อเสนอขององค์การอนามัยโลก (WHO) และธนาคารโลก (World Bank) ถือเป็นเครื่องมือเชิงนโยบายในการจัดการต้นทุนทางลบที่เกิดขึ้นภายนอก (Negative Externalities) โดยนำรายได้หมุนเวียนกลับมาสนับสนุนงานวิชาการและการสร้างเสริมสุขภาวะประชาชน

สอดคล้องกับข้อมูลจากผู้แทนศูนย์วิชาการหลักที่นำเสนอผลการประเมินการดำเนินงานที่ผ่านมา ดังนี้ ด้านการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ (ศวส.) ศ.ดร.นพ.พลเทพ วิจิตรคุณากร ผู้อำนวยการศูนย์วิจัยปัญหาสุรา ระบุผลประเมินเบื้องต้นช่วงปี 2545–2564 ว่า การลงทุนผ่านกลไกสนับสนุนดังกล่าวช่วยสร้างผลประโยชน์ทางสังคมกลับคืน และช่วยป้องกันการเสียชีวิตก่อนวัยอันควร พร้อมระบุว่ามาตรการภาษีและโครงการรณรงค์ เช่น งดเหล้าเข้าพรรษา มีส่วนช่วยให้ประชาชนส่วนใหญ่ลด ละ หรือเลิกดื่ม รวมถึงช่วยประหยัดค่าใช้จ่ายในครัวเรือน ขณะเดียวกันยังเตือนถึงผลกระทบจากนโยบายขยายเวลาเปิดสถานบริการที่ควรมีข้อมูลวิชาการรองรับอย่างรัดกุม

ด้านการควบคุมยาสูบ (ศจย.) ดร.นพ.วิชช์ เกษมทรัพย์ ผู้อำนวยการศูนย์วิจัยและจัดการความรู้เพื่อการควบคุมยาสูบ ระบุถึงโครงสร้างการบริหารจัดการและการจัดสรรงบประมาณที่มีกลไกกำกับดูแลจากภาครัฐและผู้ทรงคุณวุฒิ พร้อมชี้ให้เห็นสถิติอัตราการสูบบุหรี่ในภาพรวมที่ลดลงต่อเนื่องตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมา ซึ่งต้องอาศัยฐานข้อมูลและงานวิชาการในการขับเคลื่อนนโยบายป้องกัน

ด้านการศึกษาปัญหาการพนัน (CGS) รศ.ดร.นวลน้อย ตรีรัตน์ ผู้อำนวยการศูนย์ศึกษาปัญหาการพนัน คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ระบุว่า งบประมาณที่จัดสรรในสัดส่วนน้อยเมื่อเทียบกับงบประมาณแผ่นดิน มีส่วนสำคัญในการสร้างองค์ความรู้เพื่อให้สังคมเท่าทันผลกระทบที่เชื่อมโยงกับปัญหาครอบครัวและหนี้สิน

ด้านการป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติด (SAAFTH): นพ.อภินันท์ อร่ามรัตน์ หัวหน้าศูนย์วิชาการสารเสพติด มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ สะท้อนถึงความสำคัญของการสนับสนุนงบประมาณวิชาการอย่างต่อเนื่องในระยะยาว เพื่อให้การขับเคลื่อนการป้องกันปัญหายาเสพติดโดยใช้ชุมชนเป็นฐานสามารถดำเนินการได้อย่างยั่งยืน
ที่ประชุมยังได้อภิปรายถึงความท้าทายจากปัจจัยเสี่ยงรูปแบบใหม่ ไม่ว่าจะเป็นภัยคุกคามทางออนไลน์ บุหรี่ไฟฟ้านิโคตินรูปแบบใหม่ ตลอดจนอุบัติเหตุทางถนน โดยในส่วนของ ศูนย์วิชาการเพื่อความปลอดภัยทางถนน (ศวปถ.) โดย นพ.ธนะพงศ์ จินวงษ์ ผู้จัดการศูนย์ฯ ได้กล่าวถึงความคืบหน้าในการพัฒนาระบบข้อมูลและชุดเครื่องมือจัดการความเสี่ยงในพื้นที่ พร้อมเตรียมจัดงานสัมมนาวิชาการระดับชาติภายใต้แนวคิด “UNLOCKING SAFE CITIES ปลดล็อกถนนปลอดภัย เพื่อเมืองที่ปลอดภัย” ระหว่างวันที่ 19–20 พฤศจิกายนนี้ เพื่อรวบรวมข้อเสนอเชิงนโยบายส่งต่อไปยังศูนย์อำนวยการความปลอดภัยทางถนน (ศปถ.) ต่อไป

ทั้งนี้ เวทีเสวนาดังกล่าวปิดท้ายด้วยข้อเสนอร่วมกันของนักวิชาการว่า การรักษากลไกสนับสนุนงานวิชาการที่โปร่งใส มีธรรมาภิบาล และตรวจสอบได้ เป็นหัวใจสำคัญในการช่วยให้ผู้กำหนดนโยบายมีข้อมูลรอบด้าน เพื่อตัดสินใจบนพื้นฐานการคุ้มครองสุขภาวะของประชาชนเป็นสำคัญ
