สกู๊ปพิเศษ : เรียนรู้โลกสื่อให้เท่าทันยุคดิจิทัล เปิดประสบการณ์ เชื่อมความรู้สู่การพัฒนาคนและสังคม
ในยุคที่ทุกคนสามารถเข้าถึงและเผยแพร่ข้อมูลข่าวสารได้เพียงปลายนิ้ว การรู้เท่าทันสื่อจึงไม่ใช่ทักษะเฉพาะของคนในแวดวงสื่อสารมวลชนอีกต่อไป แต่เป็นเรื่องใกล้ตัวที่ทุกคนจำเป็นต้องเรียนรู้ ทั้งการตรวจสอบข้อเท็จจริง การแยกแยะข้อมูลที่น่าเชื่อถือ ตลอดจนการสื่อสารอย่างมีความรับผิดชอบ
ขณะเดียวกัน การทำความเข้าใจกระบวนการผลิตสื่อจากประสบการณ์จริง ยังช่วยเปิดมุมมองใหม่ให้ผู้เรียนสามารถนำความรู้ไปต่อยอดได้ทั้งด้านการศึกษาและการทำงาน
การเรียนรู้นอกห้องเรียนผ่านการศึกษาดูงานในองค์กรสื่อ เป็นอีกแนวทางที่ช่วยเชื่อมโยงความรู้ทางวิชาการเข้ากับการปฏิบัติงานจริง โดยเฉพาะการได้เห็นกระบวนการทำงานเบื้องหลัง ตั้งแต่การคิดประเด็น การตรวจสอบข้อมูล การผลิตรายการ ไปจนถึงการเผยแพร่ข่าวสารสู่ประชาชนซึ่งช่วยให้เข้าใจบทบาทของสื่อและความสำคัญของจรรยาบรรณวิชาชีพมากขึ้น
หนึ่งในพื้นที่เรียนรู้ดังกล่าวคือ องค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย (ส.ส.ท.) หรือไทยพีบีเอส ที่เปิดโอกาสให้คณะศึกษาดูงานจากหลากหลายกลุ่มเข้ามาเรียนรู้กระบวนการทำงานด้านสื่อสารมวลชน ทั้งนักเรียน นักศึกษา และผู้สนใจจากหน่วยงานต่างๆ โดยสามารถเลือกเนื้อหาให้สอดคล้องกับความสนใจและเป้าหมายของแต่ละกลุ่ม
ตัวอย่างหนึ่งคือการเข้าศึกษาดูงานของตัวแทนจากสมาคมผู้ปกครองและครูโรงเรียนเทพศิรินทร์ในอุปถัมภ์สมเด็จพระธีรญาณมุนี เจ้าอาวาสวัดเทพศิรินทราวาส ซึ่งมีเป้าหมายเพื่อเปิดประสบการณ์ด้านสื่อมวลชนให้แก่นักเรียน โดยเฉพาะผู้ที่สนใจประกอบอาชีพในสายงานสื่อ ให้ได้เห็นสภาพแวดล้อมการทำงานจริงและเข้าใจบทบาทของสื่อสาธารณะมากยิ่งขึ้น
ชนาธิป กฤษณสุวรรณ
ธนภัทร ดอกไม้เงิน
ปภาภรณ์ เฉลิมวนิชย์
นายชนาธิป กฤษณสุวรรณ นายกสมาคมผู้ปกครองและครูโรงเรียนเทพศิรินทร์ฯ กล่าวว่า การศึกษาดูงานครั้งนี้ช่วยให้ทั้งนักเรียนและผู้เข้าร่วมเห็นภาพการทำงานของสื่อชัดเจนขึ้น โดยเฉพาะหลักการทำหน้าที่สื่อสาธารณะที่ให้ความสำคัญกับจรรยาบรรณ ความเป็นอิสระ และการนำเสนอข้อมูลเพื่อประโยชน์ของประชาชนซึ่งเป็นหลักการสำคัญที่อยากให้สื่อสาธารณะยึดมั่นต่อไปท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงของสื่อในปัจจุบัน
ด้าน นายธนภัทร ดอกไม้เงิน นักเรียนโรงเรียนเทพศิรินทร์ฯ เล่าว่า การได้เห็นบรรยากาศการถ่ายทอดสดจริง เรียนรู้เบื้องหลังการทำงานก่อนออกอากาศ รวมถึงทดลองทำกิจกรรมในห้องสตูดิโอกรีนสกรีนและลองสวมบทบาทเป็นผู้ประกาศข่าว เป็นประสบการณ์ที่สร้างความตื่นเต้นและทำให้เข้าใจภาพรวมของการทำงานสื่อมวลชนได้ชัดเจนขึ้น
ขณะที่การเรียนรู้ในระดับอุดมศึกษาก็มีความสำคัญไม่แพ้กัน ดังเช่นคณะอาจารย์และนักศึกษาจากมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี ที่เข้าศึกษากระบวนการทำงานของสื่อ ตั้งแต่เบื้องหลังรายการข่าว การบันทึกเทปรายการพิเศษไปจนถึงการเยี่ยมชมสตูดิโอข่าว ห้องคอนโทรล และห้องควบคุมการออกอากาศ พร้อมรับฟังประสบการณ์จากผู้ปฏิบัติงานจริง
นางสาวปวรรัตน์ ภูมิโคกรักษ์ นักศึกษาสาขานิเทศศาสตร์ดิจิทัล สำนักวิชาศาสตร์และศิลปดิจิทัล ตัวแทนนักศึกษาผู้เข้าศึกษาดูงาน กล่าวว่า ความรู้และประสบการณ์จากวิทยากรช่วยให้เห็นแนวทางการทำงานจริงในวงการสื่อ เกิดมุมมองใหม่ๆ และสามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้ทั้งในการเรียน การทำงาน และการฝึกงานในอนาคต
เสียงสะท้อนจากผู้เข้าร่วมทั้งสองกลุ่มแสดงให้เห็นว่า การสัมผัสประสบการณ์จริงช่วยให้ผู้เรียนเข้าใจสิ่งที่อยู่เบื้องหลังเนื้อหาบนหน้าจอมากขึ้น อีกทั้ง
ยังเป็นโอกาสในการค้นหาความสนใจ พัฒนาทักษะ และเตรียมความพร้อมสำหรับการประกอบอาชีพในอนาคต
นางสาวปภาภรณ์ เฉลิมวนิชย์ ผู้อำนวยการศูนย์สื่อสารและส่งเสริมการตลาดเพื่อสาธารณะ ไทยพีบีเอส กล่าวว่า การศึกษาดูงานสามารถออกแบบหัวข้อและเนื้อหาให้เหมาะสมกับกลุ่มผู้เข้าชมที่มีความสนใจแตกต่างกัน ครอบคลุมองค์ความรู้หลายด้าน ตั้งแต่กระบวนการผลิตและออกอากาศรายการ การทำข่าวและข่าวสืบสวน การผลิตและบริหารจัดการสื่อดิจิทัล ไปจนถึงนวัตกรรมสื่อและเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) รวมถึงกระบวนการผลิตรายการไทยพีบีเอสพอดคาสต์
ในแต่ละปีมีสถาบันการศึกษา หน่วยงานภาครัฐ และเอกชน ติดต่อขอเข้าศึกษาดูงานที่ไทยพีบีเอส มากกว่า 5,000 คน ถือเป็นหนึ่งในภารกิจของไทยพีบีเอสที่มุ่งเปิดพื้นที่ให้เด็ก เยาวชน นักเรียน นักศึกษา และประชาชน ได้เข้ามาเรียนรู้ ทดลอง และลงมือปฏิบัติจริง เพื่อค้นหาศักยภาพและพัฒนาทักษะการสื่อสารต่อยอดสู่การเป็นนักสื่อสารรุ่นใหม่ที่มีคุณภาพและมีความรับผิดชอบต่อสังคม สอดคล้องกับแนวคิดการเป็น “โรงเรียนของสังคม” ที่ไม่ได้จำกัดการเรียนรู้อยู่เพียงในห้องเรียนแต่เปิดโอกาสให้ทุกคนเข้าถึงองค์ความรู้ ประสบการณ์ และเทคโนโลยีด้านสื่อ เพื่อนำไปใช้ประโยชน์ในชีวิตประจำวันและการทำงาน
องค์ความรู้เหล่านี้ไม่ได้เป็นประโยชน์เฉพาะผู้ที่ต้องการทำงานในวงการสื่อเท่านั้น นักเรียนและนักศึกษาสามารถนำไปพัฒนาทักษะการสื่อสารและการผลิตคอนเทนต์ ครูและบุคลากรทางการศึกษาประยุกต์ใช้ในการสร้างสื่อการเรียนรู้ ส่วนบุคลากรจากหน่วยงานต่างๆ สามารถนำเทคโนโลยีดิจิทัลและ AI ไปปรับใช้กับการสื่อสารและการทำงานได้
นอกจากนี้ การเรียนรู้กระบวนการทำข่าวยังช่วยให้ผู้เข้าร่วมเข้าใจความสำคัญของการตรวจสอบข้อมูลจากหลายแหล่ง การนำเสนอข้อเท็จจริงอย่างรอบด้าน และการคำนึงถึงผลกระทบของการสื่อสาร ซึ่งสามารถนำไปปรับใช้กับการรับและส่งต่อข้อมูลในชีวิตประจำวันได้โดยตรง
ท้ายที่สุด การเรียนรู้เรื่องสื่อไม่ควรเป็นหน้าที่ของคนทำงานสื่อเพียงกลุ่มเดียว เพราะในสังคมที่ทุกคนสามารถเป็นทั้งผู้รับสารและผู้ส่งสารได้ การมีทักษะรู้เท่าทันข้อมูล ตรวจสอบข้อเท็จจริง และสื่อสารอย่างรับผิดชอบ ย่อมเป็นพื้นฐานสำคัญของการอยู่ร่วมกันในยุคดิจิทัล
ขณะที่การเปิดโอกาสให้ประชาชนเรียนรู้จากประสบการณ์จริง ก็เป็นอีกช่องทางในการเชื่อมโยงองค์ความรู้ เทคโนโลยี และการพัฒนาคนให้สอดคล้องกับความเปลี่ยนแปลงของสังคม
