หมอวี ตั้งคำถามแรง? นโยบาย ‘พี่ช่วยน้อง’ นี่คือทางรอด หรือแค่ ‘เตี้ยอุ้มค่อม’ กัดกร่อนวินัยการเงิน รพ.รัฐ

วันที่ 20 ตุลาคม 2569 นพ.วีระพันธ์ สุวรรณนามัย สมาชิกวุฒิสภา (สว.) และ รองประธานกรรมาธิการการสาธารณสุข วุฒิสภาโพสต์ข้อความลงบนเฟซบุ๊ก Veerapun Suvannamai ระบุว่า "โรงพยาบาลที่บริหารดี กำลังถูกลงโทษ?"

โรงพยาบาลรัฐหลายแห่งกำลังขาดสภาพคล่องขั้นรุนแรง (วิกฤตระดับ 7) กระทรวงสาธารณสุขจึงเดินหน้านโยบาย "พี่ช่วยน้อง" หรือ One Region One Province One Hospital ให้โรงพยาบาลใหญ่ที่การเงินดีช่วยโรงพยาบาลชุมชนที่ติดลบ ตั้งเป้าให้โรงพยาบาลวิกฤตเหลือศูนย์

คำถามคือ นี่คือทางรอด หรือแค่ "เตี้ยอุ้มค่อม" ที่กำลังกัดกร่อนวินัยการเงินของทั้งระบบ

ด้านที่ดี: มองเงินเป็นของประชาชนทั้งเขต

ผู้บริหารมองว่าเงินบำรุงโรงพยาบาลไม่ใช่ของโรงพยาบาลใดโรงพยาบาลหนึ่ง แต่คือเงินของประชาชน การกระจายความเสี่ยงระดับเขตจึงช่วยไม่ให้บริการสะดุด และไม่ได้มีแค่การโอนเงิน แต่ส่งแพทย์เฉพาะทางไปช่วย ขยาย Tele-consultation ทำระบบ One ER / One ICU บางเขตยังตั้งทีมการเงินติดตามผ่าน Dashboard พร้อมกติกา "ไม่สปอย" ช่วยเฉพาะโรงพยาบาลที่บริหารเต็มที่แล้วแต่ยังติดลบจากปัจจัยสุดวิสัย

ด้านที่ผมกังวล: 3 ความเสี่ยงต่อวินัยการเงิน

1. ทำลายแรงจูงใจ โรงพยาบาลที่คุมต้นทุนเข้มงวดกลับต้องเอาเงินสะสมไปอุ้มคนอื่น เกิดความรู้สึก "ยิ่งบริหารดี ยิ่งถูกดึงงบ"

2. เสี่ยงล่มกันทั้งเขต โรงพยาบาลพี่เองก็มีหนี้ค่ายาค่าเวชภัณฑ์ การเกลี่ยเงินหลักสิบถึงร้อยล้านอาจลากให้พี่ขาดสภาพคล่องตามไปด้วย

3. ภัยศีลธรรม ถ้าช่วยกันจนเป็นเรื่องปกติ โรงพยาบาลที่บริหารผิดพลาดอาจไม่กล้าตัดค่าใช้จ่าย เพราะรู้ว่ามีคนเติมให้เสมอ

โรงพยาบาลส่วนใหญ่ไม่ได้ขาดทุนเพราะบริหารแย่ แต่เพราะโครงสร้างงบ พื้นที่เกาะ ภูเขา ชายขอบ มีประชากรน้อย ได้งบรายหัวจาก สปสช. ต่ำ แต่ต้นทุนคงที่ในการเปิดบริการ 24 ชั่วโมงไม่ได้น้อยตาม เงินพี่ช่วยน้องจึงเป็นเพียง "ยาแก้ปวด" ลดอาการชั่วคราว ไม่ได้รักษาโรค

ผลต่อคนไข้และคนหน้างาน

ข้อดีคือประชาชนในชนบทยังเข้าถึงการรักษาได้ต่อเนื่อง มีข้อเสนอเพิ่มค่าตอบแทน 10–15% ให้บุคลากรที่ออกไปหมุนเวียน แต่ต้องสื่อสารให้ชัด หากประชาชนเข้าใจว่า One Region คือไปโรงพยาบาลใหญ่ได้เลยโดยไม่ผ่านระบบส่งต่อ คนไข้จะแออัดรวมศูนย์ จนด่านหน้ารับไม่ไหว

พี่ช่วยน้องใช้ได้ในฐานะ "มาตรการฉุกเฉิน" แต่ถ้าใช้ถาวรโดยไม่ปฏิรูป วินัยการเงินแย่ลงแน่นอน สิ่งที่ต้องทำคือ
แยก "งบภารกิจสังคม" ให้โรงพยาบาลพื้นที่ห่างไกลโดยตรง ไม่นับเป็นการขาดทุน ไม่ดึงจากพี่มาอุ้ม

ปรับสูตรจ่ายชดเชยให้สะท้อนต้นทุนจริงและเงินเฟ้อ

ใช้ One Region เพื่อ "เพิ่มประสิทธิภาพ" เช่น จัดซื้อยารวม ใช้เครื่องมือราคาสูงร่วมกัน เชื่อมข้อมูล ไม่ใช่แค่ "เกลี่ยหนี้"

มีเกณฑ์ให้ยืมที่โปร่งใส มีกรอบเวลา และทีมที่ปรึกษาเข้าไปปรับโครงสร้างรายรับรายจ่ายจริงจัง

พี่ช่วยน้องได้ แต่พี่ไม่ควรต้องแบกน้องไปตลอดชีวิต สิ่งที่ระบบต้องการไม่ใช่การเกลี่ยเงิน แต่คือการจัดสรรที่เป็นธรรมตั้งแต่ต้นทาง
นี่คือความคิดของผมนะครับ หวังว่าจะเป็นประโยชน์