เวทีอิสระ : สิทธิมนุษยชนกับอาเซียน

เมื่อปี พ.ศ. 2552 อาเซียนได้มีการจัดตั้งคณะกรรมาธิการระดับรัฐบาลต่อรัฐบาล ว่าด้วยสิทธิมนุษยชน (ASEAN Inter-governmental Commission on Human Rights) และต่อมาในปี พ.ศ. 2555 อาเซียนได้ออกแถลงการณ์ว่าด้วยเรื่องสิทธิมนุษยชน
หัวใจของเรื่องสิทธิมนุษยชนคือ การปกป้องและส่งเสริมสิทธิมนุษยชน (Protection and Promotion) แต่ทว่าจนถึงบัดนี้ เรื่องสิทธิมนุษยชนในอาเซียนก็แทบจะเรียกได้ว่าไม่มีความคืบหน้าอย่างเป็นชิ้นเป็นอัน การละเมิดสิทธิมนุษยชนในแต่ละประเทศสมาชิกอาเซียนก็มีขึ้นอย่างกว้างขวางและต่อเนื่อง เนื่องจากประชาชนพลเมืองอาเซียนร่วม 650 ล้านคน มิได้รับการปกป้องอย่างจริงจัง ยิ่งไปกว่านั้นการมีชีวิตของชาวอาเซียนยังหมิ่นเหม่กับการถูกละเมิด ขนานไปกับการส่งเสริมองค์ความรู้และทักษะว่าด้วยสิทธิมนุษยชน ยังขาดเป้าหมายและแผนงาน ทั้งนี้เพราะจะเป็นคณะกรรมาธิการระหว่างรัฐบาลฯ และแถลงการณ์ดังกล่าวก็ขาดสำนักงาน (Secretariat) ที่จะดำเนินการ เท่ากับว่าอาเซียนนั้นยังขาดการเอาจริงเอาจังกับเรื่องสิทธิมนุษยชน
เหตุที่เป็นเช่นนี้เพราะ ประเทศสมาชิกอาเซียนส่วนใหญ่มิได้มีความเป็นประชาธิปไตย เช่น บรูไน อยู่ในระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์, ลาวกับเวียดนามอยู่กับพรรคคอมมิวนิสต์เผด็จการนำพา ส่วนพม่าก็ยังไม่มีทีท่าที่จะหลุดพ้นจากระบอบทหารนิยม ขณะที่กัมพูชาเป็นประชาธิปไตยแบบครอบครัวเดียวนำพา และสิงคโปร์เป็นแบบพรรคเดียวผูกขาดอำนาจ ขณะที่ไทย, มาเลเซีย, อินโดนีเซีย และฟิลิปปินส์ ก็เป็นประชาธิปไตยแบบกลุ่มอภิสิทธิ์ชนนำพา จะมีก็แค่ติมอร์ตะวันออกเท่านั้นที่ประชาธิปไตยดูจะรุ่งเรือง
เมื่อประเทศสมาชิกอาเซียนส่วนใหญ่ไม่มีความเป็นประชาธิปไตย หรือไม่ค่อยเป็นประชาธิปไตย ส่งผลให้ภาพรวมของอาเซียนไม่มีความเป็นประชาธิปไตยไปโดยปริยาย ฉะนั้นคณะกรรมาธิการระหว่างรัฐบาลฯ และแถลงการณ์สิทธิมนุษยชนดังกล่าว ก็เสมือนลอยอยู่ในอากาศ ไม่สามารถยึดโยงและตอบสนองประชาชนพลเมืองได้
ฉะนั้น ถ้าอาเซียนจะเอาจริงเอาจังกับเรื่องสิทธิมนุษยชน ก็ต้องมีการเปลี่ยนรูปโฉมแต่ละประเทศสมาชิกและอาเซียนโดยรวมอย่างใหญ่หลวง เช่น การกำหนดว่าอาเซียนต้องเป็นองค์กรประชาธิปไตย และประเทศสมาชิกทุกประเทศจะต้องเป็นประชาธิปไตย มิฉะนั้นแล้วการมีคณะกรรมกาธิการฯ และการมีแถลงการณ์ดังกล่าว จึงเป็นเรื่องของการหลอกลวงตัวเอง และเป็นการเปิดโอกาสให้ฝ่ายอำนาจนิยมต่างๆ ครอบงำและอยู่เหนือประชาชนพลเมืองอาเซียน ทั้งที่ประชาชนพลเมืองอาเซียนต่างเป็นเจ้าของอาเซียน และต่างเป็นเจ้าของประเทศที่ต่างสังกัดกันอยู่
ความหวังหรือความคาดหมายว่า อาเซียนโดยรวมจะเป็นสังคมประชาธิปไตยได้โดยอาศัยฝ่ายการเมืองต่างๆ ในอาเซียนได้ปรับปรุงตัวเองให้สอดคล้อง ก็คงจะเป็นเรื่องลมๆ แล้งๆ เพราะต้องไม่ลืมว่า ผู้ที่ได้ประโยชน์จากความอ่อนแอของเรื่องสิทธิมนุษยชนอย่างผู้ที่บริหารบ้านเมืองก็มักไม่ต้องการที่จะเสียประโยชน์หรือเสียสถานะไป
ฉะนั้นภารกิจของการเปลี่ยนแปลงเปลี่ยนรูปโฉมให้อาเซียนและประเทศสมาชิกอาเซียนเป็นสังคมประชาธิปไตยนั้น ก็คงต้องตกเป็นภาระของภาคประชาชนโดยทั่วไป และของภาคประชาสังคมเป็นการเฉพาะ ซึ่ง ณ ที่นี้หมายถึง บรรดาองค์กรที่มิใช่รัฐ (Non-governmental Organization – NGO) หรือองค์กรเพื่อสังคม (Civil Society Organization – CSO) ที่จะต้องร่วมกันขับเคลื่อนและมีอำนาจต่อรองเหนือการเมือง และกลุ่มอิทธิพลต่างๆ เท่ากับว่าทั้งภาคประชาชนและภาคประชาสังคมจะต้องช่วยตัวเอง และทำตัวเป็นเจ้าของประเทศและเจ้าของอำนาจรัฐอย่างแท้จริง
กษิต ภิรมย์
[email protected]
