วิกฤตแม่น้ำศักดิ์สิทธิ์! 'แม่น้ำยมุนา'พบเชื้อแบคทีเรียจากสิ่งปฏิกูลพุ่ง 660 เท่า ชาวฮินดูจำใจลงน้ำประกอบพิธีฉัตรปูชา

17 พฤศจิกายน 2569 สำนักข่าวต่างประเทศรายงานว่า ชาวฮินดูในเมืองโนอิดา ใกล้กรุงนิวเดลี ประเทศอินเดีย ต้องเผชิญกับปัญหามลพิษใน 'แม่น้ำยมุนา' ที่มีต้นกำเนิดจากธารน้ำแข็งยมุโนตรีในเทือกเขาหิมาลัย ก่อนจะไหลผ่านรัฐอุตตราขัณฑ์ รัฐหิมาจัลประเทศ รัฐหรยาณา กรุงนิวเดลี และรัฐอุตตรประเทศ แล้วไหลไปรวมกับแม่น้ำคงคา หลังพบฟองสีขาวปนเปื้อนสารพิษลอยปกคลุมผิวน้ำ
โดยข้อมูลจากทางการ ระบุว่า ระดับแบคทีเรียจากสิ่งปฏิกูลในแม่น้ำช่วงก่อนฤดูมรสุมสูงกว่าค่ามาตรฐานสำหรับการลงเล่นน้ำถึง 660 เท่า
ผู้ศรัทธาชาวฮินดูลงไปยืนแช่น้ำลึกถึงระดับเข่าใน 'แม่น้ำยมุนา' ท่ามกลางฟองสีขาวหนาทึบที่ปนเปื้อนสารพิษลอยอยู่รอบตัว ระหว่างร่วมประกอบพิธีเฉลิมฉลองเทศกาลฉัตรปูชา เมื่อวันอาทิตย์ที่ผ่านมา (15 พ.ย.) ในเมืองโนอิดา ใกล้กรุงนิวเดลี เมืองหลวงของอินเดีย
เทศกาลฉัตรปูชาเป็นเทศกาลสำคัญของศาสนาฮินดูที่จัดขึ้นเพื่อบูชาพระอาทิตย์ โดยผู้ศรัทธาจะสวดมนต์อธิษฐานและลงแช่น้ำในแม่น้ำหรือแหล่งน้ำต่างๆ เพื่อประกอบพิธีกรรมตามความเชื่อ สตรีจำนวนมากประกอบพิธีกรรมบริเวณริมฝั่งแม่น้ำ พร้อมถือเครื่องดินเผาเพื่อถวายเป็นเครื่องสักการะ

ผู้เดินทางมาพร้อมครอบครัวเพื่อประกอบพิธีลงแช่น้ำ กล่าวว่า สภาพ 'แม่น้ำยมุนา' ในบริเวณดังกล่าวย่ำแย่อย่างมาก น้ำสกปรกจนไม่สามารถใช้จิบในพิธีกรรมทางศาสนาได้ พร้อมระบุว่า มีของเสียจากภาคอุตสาหกรรมปนเปื้อนอยู่ในน้ำเป็นจำนวนมาก ผู้ศรัทธาบางคนมีอาการคันหลังลงไปในน้ำ และเรียกร้องให้รัฐบาลเร่งดำเนินการฟื้นฟูและทำความสะอาดแม่น้ำ
ข้อมูลอย่างเป็นทางการระบุว่า ระดับแบคทีเรียกลุ่มฟีคัลโคลิฟอร์ม (Faecal Coliform) ซึ่งเป็นจุลินทรีย์ที่มาจากสิ่งขับถ่ายของมนุษย์และสัตว์ ใน 'แม่น้ำยมุนา' บริเวณอัสการ์ปุระ ซึ่งเป็นจุดที่แม่น้ำไหลออกจากเขตเมืองหลวง อยู่ในระดับสูงกว่าค่าที่คณะกรรมการควบคุมมลพิษส่วนกลางของอินเดีย ( CPCB) กำหนดไว้สำหรับคุณภาพน้ำที่เหมาะสมต่อการลงเล่นน้ำถึง 660 เท่า เมื่อเดือนพฤษภาคม ก่อนเข้าสู่ฤดูมรสุม คุณภาพน้ำปรับตัวดีขึ้นในเดือนกันยายน ซึ่งเป็นรูปแบบที่เกิดขึ้นเป็นประจำทุกปีหลังฤดูมรสุม เนื่องจากปริมาณน้ำหลากช่วยชะล้างและเจือจางมลพิษ รัฐบาลกรุงนิวเดลียังไม่ได้เปิดเผยข้อมูลคุณภาพน้ำประจำเดือนตุลาคม

'แม่น้ำยมุนา' มีความสำคัญทางศาสนาต่อประชาชนจากภูมิภาคปูร์วันชัล ซึ่งครอบคลุมพื้นที่ทางตะวันออกของรัฐอุตตรประเทศและรัฐพิหาร โดยประชาชนกลุ่มนี้เป็นฐานเสียงสำคัญกลุ่มหนึ่งในกรุงนิวเดลี หลายคนจึงนิยมลงแช่น้ำในแม่น้ำเพื่อประกอบพิธีฉัตรปูชา
ตลอดหลายปีที่ผ่านมา แม่น้ำยมุนามีสภาพเสื่อมโทรมลงอย่างต่อเนื่อง เนื่องจากน้ำเสียส่วนใหญ่จากกรุงนิวเดลี สารเคมีกำจัดศัตรูพืชจากพื้นที่เกษตรกรรมในรัฐใกล้เคียง และน้ำทิ้งจากโรงงานอุตสาหกรรมในเมืองต่าง ๆ ไหลลงสู่แม่น้ำ แม้จะมีกฎหมายห้ามการปล่อยมลพิษลงแหล่งน้ำก็ตาม
การฟื้นฟูแม่น้ำยมุนาจำเป็นต้องดำเนินการควบคู่กันสองด้าน ได้แก่ การเพิ่มปริมาณน้ำไหลเวียนในแม่น้ำ และการควบคุมแหล่งกำเนิดมลพิษที่ไหลลงสู่แม่น้ำ

ในส่วนของการจัดการน้ำเสีย นายอมิต ชาห์ ซึ่งเป็นประธานการประชุมติดตามแผนฟื้นฟูแม่น้ำยมุนาเมื่อเดือนกรกฎาคมปีที่ผ่านมา ได้สั่งการให้รัฐบาลกรุงนิวเดลีเพิ่มขีดความสามารถในการบำบัดน้ำเสียเกือบสองเท่า เป็น 1,500 ล้านแกลลอนต่อวัน ภายในปี 2571
เพื่อเพิ่มศักยภาพการบำบัดน้ำเสีย รัฐบาลได้มอบสัญญาก่อสร้างโรงบำบัดน้ำเสียแบบกระจายศูนย์ (DSTPs) จำนวน 29 แห่งในปีนี้ โดยตั้งเป้าก่อสร้างให้แล้วเสร็จภายในเดือนมกราคม 2571
โรงบำบัดน้ำเสียแบบกระจายศูนย์ถือเป็นส่วนสำคัญของแผนฟื้นฟูแม่น้ำยมุนา เนื่องจากจะช่วยบำบัดน้ำเสียจากชุมชนที่ไม่ได้รับอนุญาตหลายแห่ง ซึ่งปัจจุบันน้ำเสียจากพื้นที่เหล่านี้ไหลลงสู่แม่น้ำโดยตรง เพราะยังไม่มีระบบท่อระบายน้ำรองรับ

โครงการก่อสร้างโรงบำบัดน้ำเสียทั้ง 29 แห่งเผชิญความล่าช้ามาหลายปี โดยปัญหาสำคัญคือการจัดหาที่ดิน อีกทั้งยังมีข้อขัดแย้งระหว่างรัฐบาลกรุงนิวเดลีชุดก่อนซึ่งนำโดยพรรคอามอาดมี กับรัฐบาลกลางที่นำโดยพรรคภารตียชนตา ( BJP) เนื่องจากที่ดินส่วนใหญ่ที่จำเป็นต่อโครงการอยู่ภายใต้การดูแลของรัฐบาลกลาง ยังมีโครงการอื่น ๆ เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการบำบัดน้ำเสีย ซึ่งคาดว่าจะดำเนินการแล้วเสร็จก่อนเดือนธันวาคม 2571 และจะช่วยปรับปรุงคุณภาพน้ำในแม่น้ำได้อย่างแน่นอน
โดยการฟื้นฟูแม่น้ำยมุนาเป็นหนึ่งในคำมั่นสัญญาสำคัญของนายกรัฐมนตรีโมดี ก่อนการเลือกตั้งสภานิติบัญญัติกรุงนิวเดลีในปี 2568 ซึ่งพรรคภารตียชนตา ( BJP) สามารถคว้าชัยชนะและกลับมาครองอำนาจในเมืองหลวงได้เป็นครั้งแรกในรอบ 27 ปี
ในปีนี้ ก่อนถึงเทศกาลฉัตรปูชา พรรคอามอาดมี (AAP) และ พรรคภารตียชนตา ( BJP) ต่างกล่าวหากันไปมาเกี่ยวกับปัญหามลพิษในแม่น้ำยมุนา

รัฐบาลพรรคภารตียชนตา เปิดให้บริการเรือสำราญในแม่น้ำยมุนาช่วงตอนบนที่ไหลผ่านกรุงนิวเดลี ซึ่งตามปกติมีคุณภาพน้ำสะอาดกว่าพื้นที่อื่น พร้อมกล่าวหาว่ารัฐบาล พรรคอามอาดมี ชุดก่อนแทบไม่ได้ดำเนินการแก้ไขปัญหามลพิษในแม่น้ำ
ด้านพรรคอามอาดมี (AAP) ตอบโต้ว่า การพบปลาตายจำนวนมากในแม่น้ำเป็นหลักฐานว่าแม่น้ำยังคงมีมลพิษ พร้อมกล่าวหารัฐบาลพรรคภารตียชนตา ว่าทำให้ประชาชนเข้าใจผิดด้วยการอ้างว่าสามารถฟื้นฟูแม่น้ำยมุนาได้แล้ว
ปัญหามลพิษในแม่น้ำยมุนาเป็นประเด็นที่มีการติดตามมานาน โดยในปี 2537 ศาลฎีกาอินเดียหยิบยกบทความในหนังสือพิมพ์ที่มีชื่อว่า Quiet Flows Maily (dirty) Yamuna ขึ้นมาพิจารณา พร้อมเรียกคณะกรรมการควบคุมมลพิษส่วนกลางเข้าชี้แจงเกี่ยวกับสภาพของแม่น้ำ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องหลายแห่ง รวมถึงรัฐบาลกรุงนิวเดลี คณะกรรมการประปากรุงนิวเดลี หน่วยงานปกครองท้องถิ่น ตลอดจนรัฐบาลรัฐอุตตรประเทศและรัฐหรยาณา ได้เข้าร่วมเป็นคู่ความในคดีดังกล่าว

ต้นปี 2558 ศาลสิ่งแวดล้อมแห่งชาติของอินเดีย (NGT) มีคำวินิจฉัยสำคัญในคดีที่ยื่นโดยมาโนช มิศรา อดีตเจ้าหน้าที่กรมป่าไม้ของอินเดีย พร้อมจัดทำแผนฟื้นฟูแม่น้ำยมุนาภายใต้ชื่อ “Maily se Nirmal Yamuna Revitalisation Plan, 2017” โดยกำหนดให้ดำเนินการแล้วเสร็จภายในวันที่ 31 มีนาคม 2560 แต่แผนดังกล่าวไม่สามารถดำเนินการได้ตามกำหนด
ต่อมาเดือนกรกฎาคม 2561 ศาลสิ่งแวดล้อมแห่งชาติของอินเดีย จัดตั้งคณะกรรมการติดตามผล ซึ่งมีอดีตข้าราชการระดับสูงสองคนเป็นประธาน เพื่อผลักดันการปฏิบัติตามคำวินิจฉัยเมื่อปี 2558 ก่อนที่ศาลจะยุบคณะกรรมการดังกล่าวในเดือนมกราคม 2564 และมอบหมายให้ปลัดกระทรวงของรัฐต่างๆ ทำหน้าที่ติดตามแทน
กระทั่งในปี 2566 รัฐบาลกลางที่นำโดยพรรคภารตียชนตา แต่งตั้งคณะกรรมการชุดใหม่ โดยมีวี.เค. ซักเซนา ผู้ว่าการกรุงนิวเดลีในขณะนั้นเป็นประธาน เพื่อดำเนินการฟื้นฟูแม่น้ำยมุนา แต่จนถึงขณะนี้การดำเนินงานยังมีความคืบหน้า
ซึ่งเป็นการสะท้อนว่าถึงแม้จะมีแผนงานและคำสั่งจากหน่วยงานต่าง ๆ ต่อเนื่องมาหลายสิบปี แต่ข้อมูลคุณภาพน้ำยังสะท้อนว่าแม่น้ำยมุนาช่วงที่ไหลผ่านกรุงนิวเดลียังคงมีมลพิษรุนแรงเกือบตลอดทั้งปี
