นักวิเคราะห์ ผ่าโครงสร้างพลังงาน ทำไมรัฐไม่ลดภาษีน้ำมันให้สุดซอย? และ ความคุ้มค่า B20 ที่สิบล้อต้องรู้

นักวิเคราะห์ผ่าโครงสร้างพลังงาน ทำไมรัฐไม่ลดภาษีน้ำมันให้สุดซอย? และ ความคุ้มค่า B20 ที่สิบล้อต้องรู้
วันที่ 18 พฤศจิกายน 2569 ณัฏฐ์ มงคลนาวิน นักวิเคราะห์ข้อมูลและยุทธศาสตร์สังคม โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊ก ระบุว่า ในขณะที่หน้าจอทีวีและสื่อกระแสหลักกำลังฉายภาพการปะทะคารมเดือดระหว่างรัฐบาล (โดย รมว.พลังงาน เอกนัฏ พร้อมพันธุ์) กับเครือข่ายภาคประชาชนและกลุ่มผู้ชุมนุมเรื่องราคาน้ำมัน ภาพจำที่สังคมเสพคือคำถามสั้นๆ ว่า: ทำไมรัฐไม่ลดภาษีสรรพสามิตน้ำมันให้สุดซอย? ทำไมไม่ทำให้ถูกลงไปเลย?
แต่วันนี้ ในฐานะนักวิเคราะห์ข้อมูลและยุทธศาสตร์สังคม ผมชวนพวกเราถอดแว่นตาดราม่ารายวันออก แล้วมาส่องกล้องจุลทรรศน์มองลงไปที่ "โครงสร้างใต้พรม" ของระบบพลังงานไทย ซึ่งเป็นโจทย์ใหญ่ที่ไม่มีนักการเมืองคนไหนอยากแตะ เพราะมันพัวพันกับผลประโยชน์และโครงสร้างทุนระดับมหภาค
1. ผ่าตัด "ราคาตลาดสิงคโปร์" : รัฐมนตรีทำอะไรไปแล้วบ้าง?
ประเด็นคลาสสิกที่สังคมคาใจมาตลอดคือ ทำไมน้ำมันที่เรากลั่นได้เองในประเทศ ถึงต้องไปอิงราคาตลาดสิงคโปร์? ความจริงคือ ประเทศไทยไม่ได้นำเข้าน้ำมันสำเร็จรูปส่วนใหญ่มาจากสิงคโปร์ แต่สูตรราคาหน้าโรงกลั่นไทยในอดีตถูกผูกติดกับกลไก Import Parity ที่แอบบวกค่าใช้จ่ายสมมติเข้ามาด้วย
ล่าสุด ภาครัฐภายใต้ รมว.พลังงาน เอกนัฏ พร้อมพันธุ์ ได้เดินหน้าแก้ไขเรื่องนี้อย่างเป็นรูปธรรมผ่านการลงนามคำสั่งกระทรวงพลังงานเพื่อถอดถอน "ต้นทุนทิพย์" (Ghost Costs) ที่ถูกบวกเนียนอยู่ในสูตรคำนวณมานานกว่า 22 ปี (ตั้งแต่ปี 2547) ได้แก่:
ค่าขนส่งทางเรือ จากสิงคโปร์มาไทย
ค่าประกันภัย
ค่าสูญเสีย ระหว่างการขนส่ง
มาตรการเด็ดขาดนี้สามารถเซฟเงินออกจากระบบและคืนความยุติธรรมให้ประชาชนได้ราว 10,000 – 10,800 ล้านบาทต่อปี แม้ในทางสากลฐานอ้างอิงระดับภูมิภาคจะยังถูกใช้เพื่อป้องกันการบิดเบือนของตลาดเสรี แต่การเชือด "ต้นทุนทิพย์" เหล่านี้ออกไป คือก้าวแรกของการรื้อโครงสร้างที่กล้าหาญที่สุดครั้งหนึ่ง
2. กับดัก "ลดภาษีทุกตัว" : ความสุขระยะสั้น vs หายนะวินัยการคลัง
แม้เราจะปลดล็อกต้นทุนทิพย์ได้แล้ว แต่เสียงเรียกร้องบางส่วนยังกดดันให้รัฐบาล "ลดภาษีสรรพสามิตน้ำมันทุกลงให้สุดซอย"
ถ้าย้อนกลับไปดูบทเรียนช่วงวิกฤตรัสเซีย-ยูเครน รัฐเคยใช้ไม้ตายลดภาษีสรรพสามิตน้ำมันดีเซลลงเหลือบาทเศษยาวนานนับปี ผลลัพธ์คือ:
รัฐสูญเสียรายได้เข้าระบบคลังประเทศไปมากกว่า 170,000 ล้านบาท ซึ่งสูงกว่าการติดลบของกองทุนน้ำมันเสียอีก
เมื่อรัฐสูญเสียรายได้มหาศาล ท้ายที่สุดก็ต้องทำงบประมาณขาดดุลและกู้เงิน
ภาระหนี้ก้อนโตนั้นจะถูกผลักกลับมาให้ "คนไทยทั้งประเทศ" (รวมถึงคนไม่ได้ขับรถ) ต้องร่วมกันจ่ายคืนผ่านภาษีมูลค่าเพิ่มและภาษีอื่นๆ
การกดดันให้ลดภาษีแบบไม่จำแนก จึงเป็นแค่การแจกยาหอมที่ทำลายวินัยการคลังในระยะยาว
3. ยุทธศาสตร์ B20 และ E20: มากกว่าแค่ลดราคาน้ำมัน คือ "อธิปไตยเกษตรกรไทย"
ทำไมรัฐถึงเลือกปักธงอุดหนุนเฉพาะกลุ่มเชื้อเพลิงชีวภาพ (E20 และ B20)? ลึกลงไปในเชิงข้อมูล มันคือกลไกการ "ทดแทนการนำเข้าน้ำมันดิบ"
น้ำมันดิบที่เรานำเข้า ค่าการกลั่น และต้นทุนราคา ถูกผูกติดอยู่กับปัจจัยภายนอกที่เราควบคุมไม่ได้ แต่น้ำมันชีวภาพ (ปาล์ม, มันสำปะหลัง, อ้อย) คือผลผลิตจากหยาดเหงื่อของ "เกษตรกรไทย"
เม็ดเงินส่วนต่างนี้ไม่ได้ไหลออกนอกประเทศ
ถูกหมุนเวียนกลับมาพยุงราคาสินค้าเกษตรรากหญ้า
สร้าง Energy Sovereignty (อธิปไตยทางพลังงาน) ให้เศรษฐกิจฐานรากเข้มแข็งขึ้นอย่างยั่งยืน
4. ชำแหละตัวเลขความคุ้มค่า: "ไส้กรอง VS ส่วนต่างน้ำมัน" ที่พี่น้องรถบรรทุกควรรู้
ถึงแม้ในระดับมหภาคจะมีเหตุผลรองรับ แต่ในระดับจุลภาค (Micro-level) "กลุ่มผู้ประกอบการขนส่ง" อาจกังวลเรื่องต้นทุนแฝง เช่น การเปลี่ยนมาใช้ B20 แล้วต้องเปลี่ยนไส้กรองบ่อยขึ้นจากคราบตะกอน ลองมาดูตัวเลขเปรียบเทียบต่อรถบรรทุก 1 คัน ต่อเดือนกันครับ:
ปริมาณการใช้น้ำมัน (รถบรรทุก 10 ล้อ): ประมาณ 3,000 ลิตร/เดือน เงินที่ประหยัดได้จากราคาน้ำมัน (ส่วนต่าง ~3 บาท/ลิตร): ประหยัดได้ +9,000 บาท/เดือน
ต้นทุนค่าไส้กรองที่เพิ่มขึ้น (เปลี่ยนถี่ขึ้นจากทุก 6 เดือน เป็นทุก 1 เดือน):เพิ่มขึ้นประมาณ -500 บาท/เดือน
ผลประโยชน์สุทธิ (Net Savings): พี่น้องรถบรรทุกจะมีเงินเหลือเข้ากระเป๋าเพิ่มขึ้นสุทธิถึง +8,500 บาท/คัน/เดือน (หรือคิดเป็นความคุ้มค่าที่สูงกว่าค่าไส้กรองถึง 17-18 เท่า!)
ในเชิงต้นทุนรวม ตัวเลขฟ้องชัดเจนว่าความคุ้มค่าอยู่ข้างไหน แม้ในมุมของผู้ประกอบการรายใหญ่จะมีเรื่องของกระแสเงินสดเข้ามาเกี่ยวข้อง แต่ในภาพรวมระดับมหภาค ตัวเลขนี้สะท้อนว่าทางออกมีความคุ้มค่าซ่อนอยู่จริง
5. เป้าหมายเดียวกัน: เมื่อเจตนาคือ "พลังงานที่เป็นธรรม" ถึงเวลาเปิดใจก้าวข้ามความขัดแย้ง
ความขัดแย้งระหว่างกระทรวงพลังงานกับกลุ่มผู้ชุมนุม แท้จริงแล้วเรากำลังมองหาจุดหมายเดียวกัน นั่นคือ "การทำให้พลังงานมีราคาถูกลงและเป็นธรรมสำหรับคนไทยทุกคน"
เมื่อเจตนาตั้งต้นตรงกัน สิ่งที่เราควรทำไม่ใช่การยืนคนละฝั่งแล้วตะโกนใส่กัน แต่คือการ "เปิดใจหันหน้ามาพูดคุยเชิงสร้างสรรค์" (Constructive Dialogue) นำชุดข้อมูล ข้อเท็จจริง และตัวเลขทางเศรษฐศาสตร์มาวางกางร่วมกันบนโต๊ะเจรจา เพราะท่านรัฐมนตรีก็บอกเองว่าพร้อมเปิดกว้างรับฟังและขับเคลื่อนร่วมกันตลอดเวลา
ชวนคิดส่งท้าย: วันนี้น้ำมันถูกลง และเราตัดค่าขนส่งทิพย์สิงคโปร์ออกได้แล้ว นั่นคือสัญญาณที่ดี มาเปลี่ยนความขัดแย้งให้เป็นพลังขับเคลื่อนเชิงยุทธศาสตร์ ด้วยข้อมูล ความเข้าใจ และการรับฟังซึ่งกันและกัน เพื่ออนาคตพลังงานไทยที่ยั่งยืนครับ
แล้วคุณล่ะครับ? คิดว่าการหันหน้ามาเปิดโต๊ะพูดคุยด้วยข้อมูลและยุทธศาสตร์ร่วมกัน จะช่วยปลดล็อกวิกฤตพลังงานครั้งนี้ได้จริงหรือไม่? มาร่วมแสดงความคิดเห็น แลกเปลี่ยนมุมมองกันได้ใต้โพสต์นี้ครับ หรือกดแชร์โพสต์นี้เพื่อให้เสียงสะท้อนแห่งความร่วมมือส่งไปถึงผู้กำหนดนโยบายด้วยกันครับ!
ณัฏฐ์ มงคลนาวิน
นักวิเคราะห์ข้อมูลและยุทธศาสตร์สังคม
17 พฤศจิกายน 2569
