สกู๊ปพิเศษ : เปิดแผนกู้วิกฤตทะเลไทย! ตั้ง ‘รพ.น้ำ’ ฟื้นชีวิตสัตว์ทะเล

ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งของประเทศไทยถือเป็น “ต้นทุนทางธรรมชาติ” ที่สำคัญยิ่ง ทั้งในมิติของการเป็นแหล่งความหลากหลายทางชีวภาพที่อุดมสมบูรณ์ และในมิติของการเป็น “ฟันเฟือง” หลักที่ขับเคลื่อนเศรษฐกิจ การประมง และการท่องเที่ยวของประเทศ ทว่าในห้วงเวลาที่ผ่านมา ท้องทะเลไทยต้องเผชิญกับความท้าทายและวิกฤตการณ์ทางสิ่งแวดล้อมรอบด้าน ไม่ว่าจะเป็นความแปรปรวนของสภาพภูมิอากาศที่ส่งผลให้ “อุณหภูมิ” น้ำทะเลสูงขึ้นจนเกิดปรากฏการณ์ “ปะการังฟอกขาว” ปริมาณ “ขยะทะเล” ที่ส่งผลกระทบต่อห่วงโซ่อาหาร ตลอดจนการลดจำนวนลงอย่างน่ากังวลของสัตว์ทะเลหายากและใกล้สูญพันธุ์
ท่ามกลางความท้าทายดังกล่าว การขับเคลื่อนงานอนุรักษ์ให้เท่าทันสถานการณ์จึงไม่อาจทำได้เพียงการตั้งรับหรือแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าอีกต่อไป แต่จำเป็นต้องอาศัยการวางรากฐานเชิงระบบที่ผสานองค์ความรู้ทางวิชาการ นวัตกรรม และการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วนเข้าด้วยกันอย่างเป็นเอกภาพ
ด้วยเหตุนี้ นายสุชาติ ชมกลิ่น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม จึงได้น้อมนำพระดำริของ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา องค์ประธานมูลนิธิอนุรักษ์แนวปะการังและสิ่งมีชีวิตใต้ทะเลไทย มาเป็น “เข็มทิศ” หลักในการขับเคลื่อนสู่การปฏิบัติอย่างเป็นรูปธรรม โดยมีเป้าหมายสำคัญในการอนุรักษ์ ฟื้นฟู และบริหารจัดการทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งของประเทศอย่างเป็นระบบ พร้อมได้กำชับให้กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.) ในฐานะหน่วยงานหลัก เร่งดำเนินการศึกษา วางแผน และขับเคลื่อนภารกิจตามแนวพระดำริให้ครอบคลุมในทุกมิติ ผ่านการบูรณาการความร่วมมือระหว่างหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน สถาบันการศึกษา นักวิจัย และภาคประชาชน เพื่อให้การนำองค์ความรู้ทางวิชาการและเทคโนโลยีสมัยใหม่มาประยุกต์ใช้เกิดผลสัมฤทธิ์ที่จับต้องได้และยั่งยืน

นายเผด็จ ลายทอง รองปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม รักษาราชการแทนอธิบดีกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ได้ฉายภาพให้เห็นถึงทิศทางและแผนการดำเนินงานเชิงรุกของกรมฯ ที่ได้ขานรับข้อสั่งการของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม โดยแบ่งการขับเคลื่อนออกเป็น 4 เสาหลักสำคัญ เพื่อยกระดับการดูแลท้องทะเลไทยตั้งแต่ต้นน้ำจนถึงปลายน้ำ ดังนี้ 1.การฟื้นฟูระบบนิเวศและการเฝ้าระวังสัตว์ทะเลหายากเชิงลึก หัวใจสำคัญของการรักษาความสมดุลใต้ท้องทะเลคือการดูแลแหล่งที่อยู่อาศัยและแหล่งอาหารตามธรรมชาติ กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งจึงได้เร่งดำเนินโครงการศึกษาวิจัยและติดตามสถานการณ์ของกลุ่มปลากระดูกอ่อน ในพื้นที่ จ.ปัตตานี ซึ่งปัจจุบันพบเห็นได้น้อยลงในธรรมชาติ เพื่อนำข้อมูลทางวิชาการมาวิเคราะห์และกำหนดแนวทางการอนุรักษ์ที่เหมาะสมกับบริบทพื้นที่ ควบคู่ไปกับการเร่งฟื้นฟูและปลูกหญ้าทะเลซึ่งเป็นแหล่งอาหารและแหล่งอนุบาลสัตว์น้ำวัยอ่อนที่สำคัญ รวมถึงการเฝ้าระวัง ติดตามสถานการณ์ปะการังฟอกขาวอย่างใกล้ชิดเพื่อหาแนวทางบรรเทาผลกระทบและฟื้นฟูแนวปะการัง ตลอดจนการยกระดับประสิทธิภาพกิจกรรมดำน้ำเก็บขยะทะเลเพื่อลดภัยคุกคามต่อสิ่งมีชีวิตใต้ทะเล
2.การยกระดับระบบกู้ชีพและจัดตั้ง “โรงพยาบาลน้ำ” เพื่อสัตว์ทะเล เมื่อสัตว์ทะเลหายากได้รับบาดเจ็บ เจ็บป่วย หรือเกยตื้น เวลาคือปัจจัยชี้ขาดความเป็นความตาย กรมฯ จึงให้ความสำคัญกับการพัฒนาระบบช่วยเหลือและขนส่งสัตว์ทะเลที่เจ็บป่วยให้มีมาตรฐาน รวดเร็ว และปลอดภัย เพื่อให้สัตว์ทะเลสามารถเข้าถึงการรักษาได้ทันท่วงที ควบคู่ไปกับการผลักดันการพัฒนาระบบ “โรงพยาบาลน้ำ” ซึ่งเป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญที่จะเข้ามารองรับการดูแลรักษา พักฟื้น และฟื้นฟูสุขภาพของสัตว์ทะเลอย่างครบวงจร ก่อนปล่อยกลับคืนสู่ธรรมชาติอย่างสมบูรณ์

3.การสร้างเครือข่ายอนุรักษ์และการสื่อสารสู่สายตาสากล งานอนุรักษ์จะประสบความสำเร็จอย่างยั่งยืนได้ก็ต่อเมื่อได้รับความเข้าใจและการสนับสนุนจากสังคมในวงกว้าง กรมฯ จึงเดินหน้าส่งเสริมการประชาสัมพันธ์และสร้างเครือข่ายนักอนุรักษ์ทั้งในระดับประเทศและระดับนานาชาติ ผ่านการจัดประชุมวิชาการเพื่อเปิดพื้นที่ให้ผู้เชี่ยวชาญได้แลกเปลี่ยนองค์ความรู้และประสบการณ์ร่วมกัน นอกจากนี้ ยังได้ขยายผลสู่การสื่อสารในระดับสากลด้วยการสนับสนุนการผลิตสารคดีเกี่ยวกับสัตว์ทะเลร่วมกับช่องสารคดีระดับโลกอย่าง Animal Planet เพื่อถ่ายทอดความงดงามและความสำคัญของทรัพยากรทางทะเลไทย ตลอดจนสร้างความตระหนักรู้ด้านการอนุรักษ์ให้เข้าถึงสาธารณชนทั่วโลก
และ 4.การขับเคลื่อนงานวิจัยควบคู่เศรษฐกิจหมุนเวียน (Upcycling) นอกเหนือจากการปฏิบัติการในพื้นที่แล้ว การสนับสนุนงานวิจัย การสำรวจ และการศึกษาความสมบูรณ์ของระบบนิเวศทางทะเลในพื้นที่ต่างๆ ยังคงเดินหน้าอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้มีฐานข้อมูลที่แม่นยำสำหรับการตัดสินใจเชิงนโยบาย ขณะเดียวกัน ยังได้ส่งเสริมแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียนด้วยการพัฒนาผลิตภัณฑ์ Upcycling จากวัสดุเหลือใช้และขยะทะเล เพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจให้แก่ชุมชนชายฝั่ง เป็นการเปลี่ยนภาระทางสิ่งแวดล้อมให้กลายเป็นรายได้และแรงจูงใจในการดูแลรักษาท้องทะเลร่วมกัน
แนวทางดังกล่าวสะท้อนการปรับเปลี่ยนรูปแบบการดำเนินงานของ ทส. จากการมุ่งเน้นเพียงการปกป้องทรัพยากรที่มีอยู่เดิม ไปสู่การฟื้นฟูระบบนิเวศทางทะเลอย่างเป็นระบบ โดยอาศัยองค์ความรู้ทางวิชาการ นวัตกรรม และความร่วมมือจากทุกภาคส่วนเป็นกลไกหลัก เพื่อรักษาสมดุลของทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งในระยะยาว



