เป็นเรื่อง “สุดอัศจรรย์” ที่โฮโมซาเปี้ยนทุกผู้นามต่างพบเห็นและ “ต้องจดจำ” เหตุการณ์ต่างๆ ทุกวันเป็นร้อยเป็นพันเรื่อง โดยชั่วชีวิตของทุกคน ต่างต้องจดจำเป็นล้านเรื่อง

ในจำนวนล้านเรื่องเหล่านั้น “ส่วนใหญ่จะถูกลืมในทันทีทันใด” แต่ที่ตกค้างอยู่ในใจและให้จดจำได้ไม่รู้ลืม ก็ยังมีมากมายแคะคุ้ยออกมาเล่าไม่หมดสิ้น

โฮโมซาเปี้ยนทั้งพิภพกว่า 8,000 ล้านคนในปัจจุบัน แม้แต่ปัจเจกบุคคลจะมีเรื่อง “ต้องจดจำ” อย่างมหาศาลแต่เฉพาะเรื่องที่ “จำไม่ลืม” และ “ลืมไม่ได้” กลับมีเพียงน้อยนิดที่กระทบชีวิตตนเองเท่านั้น โดยเฉพาะ “ความโหด”ที่เล่นงานอย่างฉกาจฉกรรจ์จนแทบนำพาชีวิตไม่รอด

“ความโหด” ที่กระทบชีวิตของปัจเจกบุคคลนั้นมีมากมายแต่ที่ “กระทบมวลมนุษย์” นั้น แม้จะไม่เกิดขึ้นอย่างถี่บ่อย แต่ทุกครั้งที่เกิดขึ้น ก็ “โหดทะลุเมฆ” จนต้องถูกจารึก

“สุดโหด” ที่ถูกจารึกไว้ คงไม่มีครั้งไหน “ดุเด็ด ดุดัน และดุฉกรรจ์” เท่ากับครั้ง “เผด็จการหนวดจิ๋มสังหารชาวยิวในยุโรป ตายไปกว่า 6 ล้านราย”

โดยปรากฏเป็น “หลักฐาน” ที่ “โลกจารึก” จาก“ค่ายมรณะ” ต่างๆ เช่น “ค่ายมรณะเอาช์วิทซ์-เบียร์เคอเนาค่ายมรณะแบร์เกิน-เบ็ลเซิน ค่ายมรณะดาเชาน่าและค่ายมรณะเก็ตโต” เป็นต้น

ความโหดที่ “ฮิตเลอร์” ก่อครั้งนั้น เป็น “ความจดจำ” ที่ชาวยิวกว่า 10 ล้านคนในอิสราเอลในวันนี้ “ลืมไม่ได้”

ส่วนความโหดที่กำลังเกิดขึ้นที่ “ฉนวนกาซา” ในวันนี้โดยมีผู้บริสุทธิ์ตายไปกว่าหนึ่งหมื่นราย ในจำนวนนี้เป็นเด็กเกือบห้าพันราย และสถานการณ์ “ฆ่าล้างเผ่าพันธุ์” ยังไม่ยุติ และ “ยังไม่ถึงบทสุดท้าย”

แต่ “ฟันธง” ได้เลยว่า จะเป็น “โหดที่ถูกจดจำ” และ “ถูกจารึก” ในประวัติศาสตร์

คงไม่ต้องระบุว่า “ใครจะต้องจดจำ” และ “ใครกันสร้างความโหด?”

กมลศักดิ์ ตั้งธรรมนิยม