บทสรุปผู้บริหาร และผู้ที่สนใจเอาจริงกับการวิเคราะห์และนำประวัติศาสตร์ไปใช้เพื่อการปฏิรูปประเทศ

1. เหตุการณ์ 14 ตุลา 2516 คือ

1.1 นิยาม

๑.วันที่ ๑๔ ตุลาคม ๒๕๑๖ เป็นวันสำคัญวันหนึ่งแห่งประวัติศาสตร์ของชาติไทย คือ

เป็นวันชัยชนะก้าวแรกของเยาวชนหญิงชายไทย ภายใต้การนำของนิสิตนักศึกษานักเรียนฯ ซึ่งได้รับการสนับสนุนและร่วมมือจากราษฎรไทยทุกชนชาติและทุกชนชั้นวรรณะที่รักชาติฯผนึกกันเป็นขบวนการเรียกร้องรัฐธรรมนูญประชาธิปไตยสมบูรณ์ให้แก่ปวงชนชาวไทยฯ

(อาจารย์ปรีดี พนมยงค์)

๒. ๑๔ ตุลาคม คือ ทุนทางสังคมขนาดใหญ่ ความหมายลึกและสำคัญที่สุดของ ๑๔ ตุลาคม คือการระเบิดตูมใหญ่ (Big Bang) แห่งจิตสำนึกเยาวชนคนหนุ่มสาว คนจนและความเป็นธรรม

(หมอประเวศ วะสี)

๓. 14 ตุลา เป็นวันสำคัญทางประวัติศาสตร์การเมืองร่วมสมัยของไทยที่ไม่เพียงต่อสู้เพื่อต่อต้านเผด็จการรัฐประหาร แต่ขยายไปถึงเรื่องสิทธิมนุษยชนเรื่องความยุติธรรมทางสังคม ปัญหาทุนผูกขาดเป็นจุดสำคัญที่เกิดขึ้นร่วมกับการเปลี่ยนแปลงความคิดของประชาชน

(อานันท์ ปันยารชุน อดีตนายกรัฐมนตรี)

๔. สิ่งที่มีค่าของ 14 ตุลา คือการเปลี่ยนกระบวนทัศน์ของการเมืองไทย เป็นการเปลี่ยนแปลงขนานใหญ่ของสังคมไทยทำให้เกิดการเปลี่ยนโครงสร้างอำนาจ เปิดกว้างให้ระบบพรรคการเมืองที่มีรากจากกลุ่มและท้องถิ่นต่างๆ อย่างหลากหลายเปิดพื้นที่เสรีภาพให้กับสังคม ทำให้เสรีภาพงอกงามหลังจากถูกกดไม่ให้แสดงออกทำให้เกิดกระแสจากพลังของคนทั้งประเทศ บ่มเพาะให้เกิดเสรีภาพในทุกด้าน

เหตุการณ์ 14 ตุลาฯ ได้สร้างความเชื่อมั่นในพลังและเสรีภาพของประชาชน และความจำเป็นของการมีระบอบประชาธิปไตยแบบเลือกตั้ง ซึ่งถึงแม้จะมีรัฐประหารอีกหลายหน แต่ก็ไม่มีใครกล้าที่จะยึดอำนาจโดยไม่มีการเลือกตั้งให้ยาวเกินกว่าเหตุ

(ศ.ธีรยุทธ บุญมี)

๕. เหตุการณ์ ๑๔ ตุลาคม ๒๕๑๖ เป็นเหตุการณ์ประชาธิปไตยของประชาชนที่ยิ่งใหญ่ที่สุดครั้งหนึ่งเป็นการลุกขึ้นมาของนักศึกษาประชาชนทั่วไทยในการคัดค้านอำนาจเผด็จการของรัฐบาลถนอม ประภาส ณรงค์ และเป็นเหตุปัจจัยหลัก ที่สำคัญ ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงอำนาจประชาธิปไตยไทย

คือ

-อำนาจของเผด็จการทหาร ไม่ได้เข้มแข็งเหมือนเดิม แต่เริ่มอ่อนแอลง และเริ่มอยู่ได้ลำบาก ไม่ยาวนาน

-ในขณะที่อำนาจของฝ่ายประชาชนฝ่ายต่างๆ เริ่มมีการพัฒนาความเข้มแข็งมากขึ้น

เป็นขบวนการของการต่อสู้ ที่มีการปรับและยกระดับขึ้นเป็นขั้นๆ ของผู้นำนักศึกษาประชาชนตามจังหวะความเข้มแข็งของประชาชน และความเพลี่ยงพล้ำของฝ่ายรัฐบาล

-จากการเรียกร้องรัฐธรรมนูญคืนให้แก่ประชาชน โดย ๑๓ กบฏแกนนำถูกจับศูนย์กลางนิสิตนักศึกษาแห่งประเทศไทย ชุมนุมเรียกร้องและยื่นคำขาดให้ปล่อยตัว

-และเมื่อมีนักศึกษาประชาชนมาชุมนุมกันเรือนแสนได้เรียกร้องต่อให้รัฐบาลลาออกและให้รัฐบาลใหม่ ดำเนินการร่างรัฐธรรมนูญ มีการเลือกตั้ง

-รวมทั้งการให้มีสิทธิเสรีภาพในทางการเมือง เศรษฐกิจสังคมและวัฒนธรรมในเรื่องประชาธิปไตยด้านต่างๆ ของนักศึกษาประชาชน

-เป็นการเปิดฟ้าประชาธิปไตยของประชาชนครั้งใหญ่ทั้งนักการเมือง นายทุนนักธุรกิจ ฯลฯ

แต่มีประเด็นสำคัญไม่น้อย ที่ควรจะต้องนำมากล่าวถึงอย่างตรงไปตรงมาตามความเป็นจริง ซึ่งไม่ค่อยมีผู้นำ และนักวิชาการทางประวัติศาสตร์ นำมากล่าวถึง เพราะเข้าใจเอาเองว่าจะไปลดบทบาทความยิ่งใหญ่ของเหตุการณ์ ๑๔ ตุลาคม ๒๕๑๖ลง แต่ “การเสนอความจริงอย่างตรงไปตรงมา ที่มีการพัฒนายกระดับจนบรรลุเป้าหมายสูงสุด” คือ ความยิ่งใหญ่

(๑) ช่วงเวลาของเหตุการณ์ครั้งนี้ เกิดขึ้นในช่วงเวลาที่น้อยมาก หากนับจากวันที่ ๖ ตุลา ถึง ๑๕ ตุลา ๒๕๑๖ก็เป็นเพียง ๑๐ วัน TEN DAYS

(๒) การพัฒนาและยกระดับตามสถานการณ์และเหตุการณ์ที่แปรผันไป (ตามที่ได้กล่าวมาข้างต้น)

(๓) เป็นการประสานความร่วมมือ ทั้งทางตรงและทางอ้อม จากทุกฝ่ายนักศึกษา ประชาชน หลากหลายวงการ และกองทัพ รวมทั้งสื่อต่างๆ

(๔) ทุกฝ่ายได้ยอมรับและปรับสภาพบทบาทของตนโดยคำนึงถึงความสงบสุขและผลประโยชน์ของประชาชนและบ้านเมือง

(ชัยวัฒน์ สุรวิชัย)

1.2 การก่อเกิดพลังของนักศึกษาประชาชน

๑. บทบาทของพระมหากษัตริย์ไทย ในการปฏิรูปประเทศและการยึดเอาความสงบร่มเย็นและความสุขของประชาชน “สาเหตุการเปลี่ยนแปลงครั้งแรก คือ ภัยคุกคามจากลัทธิอาณานิคมตะวันตก รัชกาลที่ 5 ได้ปฏิรูปประเทศให้ทันสมัยในทางการบริหาร การปฏิรูปการบริหารราชการแผ่นดิน กฎหมาย การเงิน การคลัง สาธารณสุข ทางวัตถุ สาธารณูปโภค ถนน รถไฟ โรงพยาบาล ให้เป็นสมัยใหม่แบบตะวันตก ทำให้ไทยก้าวพ้นจากวิกฤตแรกนี้ได้” ศ.ธีรยุทธ บุญมี “การปฏิรูปการปกครองไทยให้ทันสมัย ทำให้เกิดพลังทางยุทธศาสตร์คือกลุ่มทหาร พลเรือน ที่ตื่นตัวทางวิชาการและการเมือง และผลักดันให้เกิดการเปลี่ยนแปลงการปกครอง 2475 ของคณะราษฎร เป็นการปฏิรูปโครงสร้างทางความคิดการปกครองจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์มาเป็นระบบกษัตริย์ภายใต้รัฐธรรมนูญ และแนะนำความคิดประชาธิปไตยเข้าสู่สังคมไทย”

“ศ.ธีรยุทธ บุญมี”

(ดูในรายละเอียดเพิ่มเติม จากบทความที่ได้กล่าวมาแล้ว)

๒. บทบาทของรัฐบาลจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์

“มีการปฏิรูปประเทศสมัยจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ซึ่งถือเป็นการปฏิรูปครั้งใหญ่และรอบด้าน คือ การปฏิรูปเศรษฐกิจประเทศให้เป็นอุตสาหกรรม การขยายถนนสำคัญๆ อย่างทั่วถึงการสร้างสำนึกความปัจเจกชน การทำงานเพื่อให้ได้เงินของคนรวมทั้งการปรับปรุงการบริหารการปกครองอีกหน นับจากครั้งแรกที่เกิดในสมัยรัชกาลที่ 5”

(ศ.ธีรยุทธ บุญมี)

๓. บทบาทของนักศึกษาประชาชน (ก่อนหน้า และส่งต่อมาถึงยุค ๑๔ ตุลาคม ๒๕๑๖)

นักเรียนนิสิตนักศึกษาในทศวรรษ 2510 กลายเป็น “เยาวชน-คนหนุ่มสาว-รุ่นใหม่” ที่มาพร้อมกับการเปลี่ยนแปลงของสังคมและเศรษฐกิจไทย คนรุ่นนี้เติบโตขึ้นมาในบรรยากาศของการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศ แต่การพัฒนานั้นก็นำมาซึ่งปัญหาช่องว่างระหว่างคนจนกับคนรวย ระหว่างชนบทกับเมือง ระหว่างภาคเกษตรกรรมกับภาคอุตสาหกรรม

ช่วงปีพุทธศักราช 2512-2515 เยาวชน-คนหนุ่มสาว-รุ่นใหม่ ได้ก้าวเข้ามามีบทบาทเพื่อสังคมอย่างไม่เคยปรากฏมาก่อนเข้าร่วมสังเกตการณ์การเลือกตั้งทั่วไปในปีพุทธศักราช 2512 ออกค่ายอาสาพัฒนาชนบท วิพากษ์วิจารณ์สังคมต่อต้านการโกงกินคอร์รัปชั่นของผู้บริหาร โดยนิสิตจุฬาฯ

(สมัย นายประสาร มฤคพิทักษ์ เป็นนายก สจม.)

ระหว่างปีพุทธศักราช 2514-2516 ท่ามกลางกระแสของการเปลี่ยนแปลงบทการเมืองระดับโลก นั่นคือจุดเริ่มต้นของการสิ้นสุดของความเย็น การเมืองระหว่างประเทศเปลี่ยนจากการเผชิญหน้าของ 2 ค่าย กลายเป็นการเมือง 3 เส้า สหรัฐอเมริกา สหภาพโซเวียต และจีน

ส่วนการเมืองภายในของไทย นิสิตนักศึกษา เริ่มแสดงบทบาทในการคัดค้าน “นักศึกษามาเลเซีย” จุดไฟเผาธงชาติไทย โดยทางสโมสรนิสิตจุฬา เชิญผู้นำนักศึกษาในกรุงเทพฯ มาชุมนุมที่ตึกจักรพงษ์จุฬาฯ (สมัย นายชัยวัฒน์ สุรวิชัย นายกสจม.)

ปีพุทธศักราช 2515 ศูนย์กลางนิสิตนักศึกษาแห่งประเทศไทย กลายเป็นศูนย์รวมของการแสดงออก ซึ่งความไม่พอใจต่อการผูกขาดอำนาจของเผด็จการคณาธิปไตย เดินขบวนประท้วงสินค้าญี่ปุ่นในปลายปี 2515, การชุมนุมคัดค้านกฎหมายโบดำ ม.๒๙๙ ที่สนามหลวง และหน้าศาลยุติธรรมประณามการใช้อิทธิพลของเจ้าหน้าที่ของรัฐเข้าไปล่าสัตว์ ณ ทุ่งใหญ่ คัดค้านการลบชื่อหรือขับไล่นักศึกษามหาวิทยาลัยรามคำแหง 9 คน ออกในกลางปี 2516 ฯลฯ