3 มีนาคม 2569 สำนักข่าวต่างประเทศรายงานว่า จากการเสียชีวิตของ 'อยาตอลเลาะห์ อาลี คาเมเนอี' ผู้นำสูงสุดของอิหร่าน หลังจากครองอำนาจมาเกือบ 37 ปี ก่อให้เกิดคำถามสำคัญเกี่ยวกับอนาคตของอิหร่าน กระบวนการสืบทอดอำนาจที่ซับซ้อนเริ่มปรากฏให้เห็นหลังจากได้รับการยืนยันว่า 'คาเมเนอี' ถูกสังหารจากการโจมตีทางอากาศโดยสหรัฐ-อิสราเอล จากปฏิบัติการที่ใช้ชื่อว่า "Operation Epic Fury"

ซึ่ง อิหร่าน เป็นประเทศที่มีระบอบการปกครองสุดเฉพาะตัวเป็นการผสมระบอบเทวาธิปไตยของศาสนาอิสลามเข้ากับประชาธิปไตย โดย "คณะผู้นำชั่วคราว" ตามที่กำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญ อิหร่าน ได้จัดตั้งคณะมนตรีขึ้นเมื่อวันอาทิตย์ (1 มี.ค) เพื่อรับหน้าที่ผู้นำและบริหารประเทศ คณะมนตรีดังกล่าวประกอบด้วย 

ประธานาธิบดีคนปัจจุบันของอิหร่าน ประธานฝ่ายตุลาการของประเทศ และสมาชิกหนึ่งคนจากสภาผู้พิทักษ์ (Guardian Council) ซึ่งได้รับการคัดเลือกโดยสภาวินิจฉัยผลประโยชน์แห่งชาติ (Expediency Council) ที่ทำหน้าที่ให้คำปรึกษาผู้นำสูงสุดและยุติข้อพิพาทกับรัฐสภา

ประธานาธิบดีสายปฏิรูปของอิหร่าน มาซูด เปเซชเคียน (Masoud Pezeshkian) และประธานฝ่ายตุลาการสายแข็ง โกลัม-ฮอสเซน โมห์เซนี-เอเจอี (Gholamhossein Mohseni Ejei) เป็นสมาชิกของคณะนี้ ซึ่งจะเข้ามา "รับหน้าที่ผู้นำทั้งหมดเป็นการชั่วคราว"

โดยผู้ที่มีโอกาสสูงที่จะขึ้นเป็นผู้นำสูงสุดคนต่อไปของอิหร่านหลังจากการลอบสังหาร 'อยาตอลเลาะห์ อาลี คาเมเนอี'  โดยนักกฎหมายศาสนาจะต้องเลือกผู้สืบทอดที่มีคุณสมบัติตามรัฐธรรมนูญ ได้แก่ 1.ต้องเป็นผู้ชาย 2. เป็นนักบวช 3. มีความสามารถทางการเมือง 4. มีคุณธรรม 5. มีความจงรักภักดีต่อสาธารณรัฐอิสลาม สภาฯ อาจมีการตีความกฎเพื่อกัน "นักบวชสายปฏิรูป" ที่สนับสนุนเสรีภาพทางสังคม และการเปิดสัมพันธ์กับต่างประเทศออกจากกระบวนการ

รายชื่อตัวเต็งว่าที่ผู้นำสูงสุดของอิหร่านต่อจาก 'อยาตอลเลาะห์ อาลี คาเมเนอี'  ตามสำนักข่าวต่างประเทศ รวบรวมมามีดังนี้ .... 

1. ฮัสซัน รูฮานี  อายุ 77 ปี เป็นนักการเมืองและนักการทูตชาวอิหร่าน ที่ดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีคนที่ 7 ของสาธารณรัฐอิสลามอิหร่าน ระหว่างปี 2013 - 2021 เป็นที่รู้จักในฐานะนักการเมืองสายปฏิรูปสายกลาง ที่พยายามสร้างความสมดุลระหว่างอุดมการณ์ทางศาสนากับการเปิดรับสังคมโลก ผู้มีบทบาทบรรลุข้อตกลงนิวเคลียร์ครั้งสำคัญกับรัฐบาลโอบามา 

2. ฮัสซัน โคไมนี อายุ 53 ปี หลานชายของ รูโฮลลาห์ โคไมนี ผู้นำการปฏิวัติอิสลามและผู้ก่อตั้งสาธารณรัฐอิสลามอิหร่าน ถูกจัดอยู่ในกลุ่ม สายปฏิรูป หรือ สายกลาง ที่สนับสนุนการมีส่วนร่วมกับชาติตะวันตก และเขาไม่เคยดำรงตำแหน่งในรัฐบาล 

3. โมจตาบา คาเมเนอี อายุ 56 ปี บุตรชายคนที่สองของคาเมเนอี เขาถูกมองว่ามีอิทธิพลอย่างมากอยู่เบื้องหลัง และมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับกองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลาม (IRGC) ซึ่งเป็นองค์กรทหารที่ทรงอำนาจที่สุดของประเทศ รวมถึงกองกำลังอาสาสมัครกึ่งทหารบาซิจ (Basij) และเขาไม่เคยดำรงตำแหน่งทางการเมือง

4. อยาตอลเลาะห์ อาลี เรซา อาราฟี อายุ 67 ปี  นักบวชอาวุโส เป็นบุคคลซึ่งไม่ค่อยเป็นที่รู้จักมากนัก แต่เป็นนักบวชที่มีประสบการณ์ในสถาบันของรัฐ และเคยเป็นผู้ใกล้ชิดของคาเมเนอี ปัจจุบันเขาดำรงตำแหน่งรองประธานสภาผู้เชี่ยวชาญ และเคยเป็นสมาชิกของ "สภาผู้พิทักษ์" อีกหนึ่งสถาบันที่ทรงอำนาจที่สุดในอิหร่าน ซึ่งมีอำนาจตรวจสอบผู้สมัครเลือกตั้งและกฎหมายของรัฐสภา นอกจากนี้ยังเป็นหัวหน้าระบบการศึกษาศาสนาของอิหร่าน

5.อยาตอลเลาะห์ โมฮัมหมัด เมห์ดี มีร์บาเกรี อายุ 60 ปี เป็นนักบวชสายแข็งและสมาชิกสภาผู้เชี่ยวชาญ ซึ่งเป็นตัวแทนของกลุ่มอนุรักษนิยมที่สุดในหมู่นักบวช ปัจจุบันเขาเป็นหัวหน้าสถาบันวิทยาศาสตร์อิสลามในเมืองศักดิ์สิทธิ์กอม ทางตอนเหนือ

แม้ว่าคณะผู้นำชั่วคราวจะบริหารประเทศในระหว่างนี้ แต่คณะบุคคล 88 คนที่เรียกว่า สภาผู้เชี่ยวชาญ (Assembly of Experts) จะต้อง โดยเร็วที่สุด ทำการเลือกผู้นำสูงสุดคนใหม่ตามกฎหมายอิหร่าน

คณะดังกล่าวประกอบด้วยนักบวชชิอะห์ทั้งหมด ซึ่งได้รับการเลือกตั้งจากประชาชนทุกๆ แปดปี และผู้สมัครต้องผ่านการรับรองจากสภาผู้พิทักษ์ ซึ่งเป็นองค์กรตรวจสอบตามรัฐธรรมนูญของอิหร่าน

องค์กรนี้เป็นที่รู้จักในเรื่องการตัดสิทธิ์ผู้สมัครในการเลือกตั้งต่างๆ ในอิหร่าน และการเลือกตั้งสภาผู้เชี่ยวชาญก็ไม่ต่างกัน โดยสภาผู้พิทักษ์ได้ตัดสิทธิ์อดีตประธานาธิบดีอิหร่าน ฮัสซัน รูฮานี ซึ่งเป็นสายค่อนข้างสายกลาง และเป็นผู้นำรัฐบาลที่ทำข้อตกลงนิวเคลียร์ปี 2015 กับชาติมหาอำนาจ ไม่ให้ลงสมัครรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาผู้เชี่ยวชาญในเดือนมีนาคม 2024

การหารือภายในหมู่นักบวชเกี่ยวกับการสืบทอดตำแหน่ง รวมถึงความเคลื่อนไหวเบื้องหลังต่างๆ มักเกิดขึ้นห่างไกลจากสายตาสาธารณชน ทำให้ยากต่อการประเมินว่าใครอาจเป็นตัวเต็ง

ก่อนหน้านี้ มีการคาดการณ์ว่าศิษย์ใกล้ชิดของคาเมเนอี อย่างประธานาธิบดีสายแข็ง อิบราฮิม ไรซี อดีตประธานาธิบดีคนที่ 8 ของประเทศอิหร่าน อาจพยายามรับตำแหน่งต่อแต่เขาเสียชีวิตจากเหตุเฮลิคอปเตอร์ตกในเดือนพฤษภาคม 2024 

สถานการณ์ดังกล่าวทำให้ โมจตาบา คาเมเนอี บุตรชายวัย 56 ปีของคาเมเนอี ซึ่งเป็นนักบวชชิอะห์ กลายเป็นผู้ที่อาจมีโอกาสได้รับการพิจารณา แม้ว่าเขาจะไม่เคยดำรงตำแหน่งทางการเมืองใดๆ มาก่อน

อย่างไรก็ตาม การถ่ายโอนอำนาจจากพ่อสู่ลูกในตำแหน่งผู้นำสูงสุด อาจก่อให้เกิดความไม่พอใจ ไม่เพียงในหมู่ชาวอิหร่านที่วิพากษ์วิจารณ์การปกครองโดยนักบวชอยู่แล้ว แต่รวมถึงผู้สนับสนุนระบบเองด้วย บางคนอาจมองว่าเป็นการกระทำที่ขัดต่อหลักอิสลาม และเสมือนการสร้างราชวงศ์ศาสนาใหม่ หลังการล่มสลายของรัฐบาลชาห์ โมฮัมหมัด เรซา ปาห์ลาวี ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากสหรัฐฯ ในปี 1979

โดยการเปลี่ยนผ่านที่เกิดขึ้นไม่บ่อย เคยมีการถ่ายโอนอำนาจในตำแหน่งผู้นำสูงสุดของอิหร่านเพียงครั้งเดียวเท่านั้น ซึ่งเป็นผู้มีอำนาจตัดสินใจสูงสุดของประเทศนับตั้งแต่การปฏิวัติอิสลามปี 1979 ในปี 1989 แกรนด์อยาตอลเลาะห์ รูฮอลเลาะห์ โคไมนี ถึงแก่อสัญกรรมด้วยวัย 86 ปี หลังจากเป็นผู้นำเชิงสัญลักษณ์ของการปฏิวัติ และนำพาอิหร่านผ่านสงครามยาวนานแปดปีกับอิรัก การเปลี่ยนผ่านครั้งนี้ยังเกิดขึ้นภายหลังจากที่อิสราเอลเปิดฉากสงครามกับอิหร่านเป็นเวลา 12 วันในเดือนมิถุนายน ปี 2025 อีกด้วย

ผู้นำสูงสุดเป็นศูนย์กลางของระบอบเทวาธิปไตยชีอะห์ของอิหร่านที่มีโครงสร้างการแบ่งปันอำนาจอันซับซ้อน และมีอำนาจตัดสินใจขั้นสุดท้ายในทุกเรื่องของรัฐ เขายังดำรงตำแหน่งผู้บัญชาการทหารสูงสุดของกองทัพประเทศ รวมถึงกองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติ ซึ่งเป็นกองกำลังกึ่งทหารที่สหรัฐอเมริกาขึ้นบัญชีเป็นองค์กรก่อการร้ายในปี 2019 และเป็นกองกำลังที่คาเมเนอีได้เสริมอำนาจให้ระหว่างการปกครองของเขา กองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติ ซึ่งเป็นผู้นำสิ่งที่เรียกตนเองว่า "Axis of Resistance" อันเป็นเครือข่ายของกลุ่มติดอาวุธและพันธมิตรทั่วตะวันออกกลางที่มีเป้าหมายเพื่อต่อต้านสหรัฐฯ และอิสราเอล ยังมีความมั่งคั่งและทรัพย์สินจำนวนมากภายในอิหร่านอีกด้วย

เรียบเรียงจาก AP