สื่อตอ.กลางแฉเบื้องลึกดีลสันติภาพชะงัก ชี้อิหร่านยื่นเงื่อนไขโหด ทวงเงินแสนล้านที่ถูกยึดในธนาคารตปท. คุมฮอร์มุซเบ็ดเสร็จตั้งแต่คัดกรองเรือ-เก็บค่าผ่านทาง-ห้ามเรือปฏิปักษ์ผ่าน ทำให้ทรัมป์ก้นร้อนยอมไม่ได้ เล็งขอแก้เนื้อหา MOU ที่เจรจากับเตหะราน เล็งเพิ่มรายละเอียดส่งมอบยูเรเนียม วางกรอบเวลา รวมถึงปรับถ้อยคำการเปิดช่องแคบฮอร์มุซ ส่วนรมว.กลาโหมสหรัฐฯส่งสัญญาณพร้อมกลับมาโจมตีอิหร่าน หากไม่สามารถบรรลุข้อตกลงร่วมกันได้

ความคืบหน้ากรณีประธานาธิบดีโดนัลด์  ทรัมป์ ผู้นำสหรัฐอเมริกาสั่งระงับการตัดสินใจขั้นสุดท้ายในร่างข้อตกลงหยุดยิง 60 วันกับอิหร่าน หลังเพิ่งประกาศผ่านโซเชียลมีเดียว่าใกล้ปิดดีลสันติภาพครั้งนี้แล้ว  สื่อกระบอกเสียงรัฐบาลอิหร่าน (Iran State TV) และสำนักข่าวในตะวันออกกลางออกมาเปิดเผยข้อมูลที่อ้างว่าเป็น “ร่างบันทึกความเข้าใจนอกเหนือข้อตกลงอย่างเป็นทางการ” (Unofficial Side-Letter Draft) ซึ่งแสดงให้เห็นว่า รัฐบาลอิหร่านไม่ได้ยอมจำนนตามที่ผู้นำสหรัฐฯกล่าวอ้าง แต่กลับยื่นเงื่อนไขสุดโหดที่ท้าทายอำนาจของชาติมหาอำนาจตะวันตกอย่างรุนแรง

สาระสำคัญในร่างบันทึกความเข้าใจฯดังกล่าว ซึ่งถือเป็นสาเหตุเบื้องลึกที่ทำให้ความขัดแย้งระหว่างสหรัฐกับอิหร่านยังไม่ได้ข้อยุติ ประเด็นแรก การทวงเงินแสนล้าน ถือเป็นเงื่อนไขแลกเปลี่ยนที่ทำให้ประธานาธิบดีทรัมป์กลืนไม่เข้าคายไม่ออก เพราะในร่างข้อตกลงลับฉบับนี้ ระบุเงื่อนไขทางการเงินที่เป็นเสมือนข้อบังคับว่า สหรัฐฯและพันธมิตรตะวันตกต้องยินยอมให้รัฐบาลอิหร่านเข้าถึงและเปิดใช้งานทรัพย์สินที่ถูกอายัดไว้ในธนาคารต่างประเทศมูลค่าสูงถึง 12,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐหรือประมาณ 4.3 แสนล้านบาท

โดยอิหร่านยื่นคำขาดว่า เงินทั้งหมดนี้ต้องถูกโอนย้ายและปลดล็อกเพื่อให้พวกเขาสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้อย่างอิสระภายในกรอบเวลา 60 วันของข้อตกลงหยุดยิง ซึ่งเงื่อนไขข้อนี้ขัดแย้งอย่างยิงกับสิ่งที่โดนัลด์ทรัมป์เคยประกาศไว้กับผู้มีสิทธิ์เลือกตั้งชาวอเมริกันว่า การเจรจารอบนี้จะไม่มีการจ่ายเงินแม้แต่ดอลลาร์เดียว และจะไม่มีการแลกเปลี่ยนผลประโยชน์ที่เป็นตัวเงินเพื่อซื้อสันติภาพทำให้นักวิเคราะห์มองว่านี่คือเหตุผลสำคัญที่ทำให้ทรัมป์ต้องสั่งระงับการลงนามและเรียกประชุมด่วนที่ห้อง Situation Room เพื่อหาทางหนีทีไล่ทางการเมือง

ผู้สื่อข่าวรายงานว่า สิ่งที่ทำให้ทีมความมั่นคงแห่งชาติของสหรัฐฯ (NSC) และชาติพันธมิตร NATO ยอมรับไม่ได้มากที่สุดคือข้อเรียกร้องเกี่ยวกับการจัดการช่องแคบฮอร์มุซเส้นเลือดใหญ่ทางการขนส่งพลังงานของโลกขณะที่ทรัมป์ต้องการให้เปิดช่องแคบฮอร์มุซเสรี 100% โดยไม่มีเงื่อนไขและไม่มีการเก็บค่าผ่านทาง แต่อิหร่านกลับระบุในร่างสัญญาฉบับนี้ว่า “สิทธิ์ขาดในการคัดกรองเรือ อิหร่านต้องได้รับการรับรองให้เป็น“ผู้มีอำนาจแต่เพียงผู้เดียว” (Exclusive Authority) ในการตรวจตราและคัดกรองเรือพาณิชย์และเรือสินค้าทุกประเภทที่แล่นผ่านช่องแคบฮอร์มุซ ถ้ากองทัพเรืออิหร่านประเมินว่า เรือลำใดมีความเชื่อมโยงกับประเทศที่เป็นปฏิปักษ์ หรือขนส่งสินค้าที่เป็นภัยต่อความมั่นคงของอิหร่าน อิหร่านมีสิทธิ์ชอบธรรมที่จะปฏิเสธไม่ให้ผ่านทางทันที นอกจากนี้ อิหร่านจะตั้งด่านเรียกเก็บ “ค่าธรรมเนียมการนำร่องและดูแลความปลอดภัย” (Navigation & Security Fees) จากเรือสินค้าทุกลำ เท่ากับเป็นการเปลี่ยนช่องแคบสากลให้กลายเป็นน่านน้ำปิดของอิหร่านโดยพฤตินัย

นอกจากนี้ ข้อเรียกร้องดังกล่าวถือเป็นการฉีก อนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล (UNCLOS) ที่คุ้มครองสิทธิ์การผ่านแดนโดยเสรีของเรือนานาชาติในช่องแคบสากล (Transit Passage) ซึ่งหากสหรัฐฯยอมลงนามข้อตกลงนี้ จะเท่ากับเป็นการยอมรับอย่างเป็นทางการว่าอิหร่านคือ เจ้าของช่องแคบฮอร์มุซ และจะทำให้ชาติมหาอำนาจทางทะเลอย่างสหรัฐฯ สูญเสียอิทธิพลในภูมิภาคนี้ไปทันที

สอดคล้องกับแถลงการณ์ล่าสุดจากกองบัญชาการกลางสหรัฐฯ (CENTCOM) ที่ยังยืนยันว่าจะวางกำลังรบทางเรือไว้ที่บริเวณคาบสมุทรมูซันดัม ทางตอนเหนือของช่องแคบ เพื่อคุ้มกันเรือสินค้าและพร้อมเปิดฉากยิงใส่เรือทุกลำที่พยายามเข้ามาจัดระเบียบหรือขัดขวางการเดินเรือสากล

สำนักข่าวต่างประเทศรายงานจากกรุงวอชิงตัน สหรัฐอเมริกา เมื่อวันที่ 31 พฤษภาคมว่า สำนักข่าวอักซิออส สื่อออนไลน์ของสหรัฐ รายงานอ้างเป็นข้อมูลจากแหล่งข่าวระดับสูงว่าประธานาธิบดีโดนัลด์ทรัมป์ ผู้นำสหรัฐ ขอให้มีการแก้ไขเพิ่มเติมหลายประเด็นในบันทึกความเข้าใจ (เอ็มโอยู) ที่คณะผู้แทนเจรจาของสหรัฐและอิหร่านเพิ่งเห็นชอบร่วมกันในหลักการทั้งนี้ ร่างข้อตกลงปัจจุบันระบุเพียงความมุ่งมั่นของอิหร่านที่จะไม่แสวงหาอาวุธนิวเคลียร์แต่ยังไม่มีการยอมลดราวาศอกในเงื่อนไขเฉพาะเจาะจงมากไปกว่านั้น ซึ่งทรัมป์ต้องการให้เพิ่มเงื่อนไขเกี่ยวกับวิธีการที่สหรัฐจะได้ครอบครองยูเรเนียมเสริมสมรรถนะ ในกรอบเวลาที่ชัดเจน

ขณะเดียวกัน ผู้นำสหรัฐต้องการให้ปรับเปลี่ยนถ้อยคำในร่างข้อตกลง ที่เกี่ยวข้องกับการกลับมาเปิดช่องแคบฮอร์มุซอีกด้วย ตอนนี้ สหรัฐประสานงานกับปากีสถานซึ่งเป็นคนกลางถ่ายทอดเงื่อนไขทั้งหมดให้อิหร่านพิจารณาแล้ว แต่อาจต้องใช้เวลาอีกประมาณ 3 วัน เพราะการติดต่อคณะผู้นำของอิหร่านยากลำบาก

ด้านพีธเฮกเซธ รมว.กลาโหมสหรัฐอเมริกากล่าวระหว่างร่วมประชุมด้านความมั่นคงและกลาโหมแชงกรี-ลา ไดอะล็อก (Shangri-La Dialogue) ที่สิงคโปร์ตอนหนึ่งว่า สหรัฐฯพร้อมกลับมาโจมตีอิหร่านอีกครั้ง หากไม่สามารถบรรลุข้อตกลงได้ และย้ำว่า สหรัฐฯอยู่ในสถานะที่ดีมาก เพราะมีคลังอาวุธสำรองในปริมาณเพียงพอทั้งในประเทศและทั่วโลก แต่ประธานาธิบดีสหรัฐฯ ยังคงมีความอดทนและต้องการทำข้อตกลงที่ดีที่ จะรับประกันว่าอิหร่านต้องไม่ครอบครองอาวุธนิวเคลียร์ อย่างไรก็ตาม สหรัฐฯไม่ได้หันหลังให้ภูมิภาคเอเชีย-แปซิฟิก แม้ว่ายังดำเนินการตามพันธกรณีระดับโลก เช่น สงครามอิหร่าน สหรัฐฯยังสามารถร่วมมือกับจีนได้หลายด้านและต้องการหลีกเลี่ยงการเผชิญหน้าที่ไม่จำเป็นในภูมิภาค