นักวิชาการไทย-เมียนมา-ฝรั่งเศส

ในวาระที่ประเทศไทยได้เป็นประธานอาเซียนปี ๒๕๖๒ นั้น การศึกษาเรื่องพหุวัฒนธรรมเพื่อให้มีการยอมรับความหลากหลายนั้นจึงเป็นการเปิดประตูอาเชียนไปสู่ความเป็นวัฒนธรรมหนึ่งเดียวกันในภูมิภาคนี้ ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) โดย นายพีรพน พิสณุพงศ์ ผู้อำนวยการและคณะ ได้ร่วมกับกรมโบราณคดีและพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติสาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมา จัดสัมมนาวิชาการและการแสดงทางวัฒนธรรม ในโอกาส ๗๐ ปี ความสัมพันธ์ทางการทูตระหว่างไทย-เมียนมา เพื่อสร้างพื้นที่การแลกเปลี่ยนความรู้ทางวิชาการของนักวิชาการทั้งสองประเทศ รวมทั้งเผยแพร่ความรู้ทางด้านวัฒนธรรมที่แสดงถึงความสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมที่มีมาอย่างยาวนาน โดยเฉพาะความรู้ถึงความสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมไทย-พม่า : ช่วงยุคก่อนประวัติศาสตร์ (คริสต์ศตวรรษที่ ๕-๙) โดย Mr.U Nyunt Han อดีตอธิบดีกรมโบราณคดีและพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมา และ รศ.ดร.เชษฐ์ ติงสัญชลี ได้นำเสนอถึงประวัติศาสตร์ความเป็นมาของยุคสมัยปยู (Pyu) ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่มีความใกล้เคียงกับยุคสมัยทวาราวดี ซึ่งมีหลักฐานที่แสดงให้เห็นการตั้งถิ่นฐานมาตั้งแต่ศตวรรษที่ ๑-๑๐ มีเมืองสำคัญ ๓ เมือง คือ Beikthano, Halin และ Sriksetraซึ่งเป็นเมืองขนาดใหญ่ที่สุด

Dr.Jacques P.Leider Head of the EFEO- ความสัมพันธ์ไทย-พม่า

การศึกษาและสืบค้นประวัติศาสตร์ปยู (Pyu) นั้นแบ่งออกเป็น ๒ ช่วงเวลาคือช่วงที่ตกอยู่ภายใต้การปกครองของอังกฤษและช่วงที่ได้รับเอกราช ช่วงสมัยที่ตกอยู่ภายใต้ปกครองอังกฤษนั้นได้ค้นพบพระพุทธรูปขนาดใหญ่ที่มีการผสมผสานศิลปะระหว่างอินเดียเหนือกับอินเดียใต้ และยังพบไห ๔ ใบที่มีจารึกใกล้ๆ กับเจดีย์ Paya-gyi ในปี ๑๙๒๖-๒๗ ได้มีขุดค้นเนิน Khin-Ba ซึ่งเป็นสถูปที่พังทลายลงแล้ว เมื่อขุดค้นและศึกษาวัตถุที่อยู่ในสถูปนั้น ทั้งพระพุทธรูป ลานทอง (gold-leaf manuscripts) ได้พบจารึกอภิธรรมภาษาบาลีที่เก่าแก่ที่สุดในเอเชียอาคเนย์ที่มีการค้นพบในปัจจุบัน ปี ๑๙๔๘ หลังจากพม่าได้ประกาศเอกราชจากอังกฤษแล้วในปี ๑๙๕๗ จึงได้ตั้งกรมโบราณคดีของพม่าขึ้นและได้เริ่มขุดค้นเมืองทั้งสามแห่งในสมัยปยู (pyu) ทำให้พบโครงสร้างของเมืองเก่า ไม่ว่าจะเป็นกำแพงเมือง ประตูเมือง เจดีย์ สถูปทางด้านพระพุทธศาสนา อาคารสำหรับการฝังศพ และอาคารพระราชวัง

Dr.U San-สัมพันธ์ทางประวัติศาสตร์ของรามเกียรติ์ระหว่างไทยกับพม่า

นอกจากนี้ที่เมือง Beikthano ยังค้นพบสถูปมีศิลปะและการออกแบบคล้ายกับสถูปในอินเดียตอนใต้ซึ่งแสดงให้เห็นอิทธิพลทางศิลปะที่เมือง Beikthanoได้รับมาจากอินเดียใต้เช่นกัน นอกจากนี้ยังพบเหรียญที่มีลวดลายมงคลต่างๆ พบอิฐที่มีลวดลายโดยใช้นิ้วมือวาด ซึ่งมีความคล้ายคลึงกันกับศิลปะสมัยทวารวดี เป็นต้น ในด้านสถาปัตยกรรมของปยูนั้น ได้มีการค้นพบเจดีย์ทรงปราสาท (temples) ในเมือง Sriksetra หลายองค์ เช่น เจดีย์ Be Be ที่มีขนาดเล็ก ภายในบรรจุพระพุทธรูปไว้หลายองค์ ส่วนเจดีย์ Lemyet-Hnar มีทางเข้า ๔ ทาง มีพระพุทธรูปอยู่ ๔ ทิศ ถือเป็นต้นแบบเจดีย์ให้แก่เมืองพุกาม และหลายองค์ได้ถูกบูรณะขึ้นใหม่ช่วงสมัยพุกามตอนต้น ด้านประติมากรรมที่สำคัญคือ พระพุทธรูปมักจะเป็นปางสมาธิ ปางมารวิชัยจะมีลักษณะที่วางมือไว้ที่เข่า แตกต่างจากศิลปะสมัยพุกามที่เอามือวางไว้ที่หน้าแข้งนอกจากนี้ยังพบประติมากรรมที่ทำจากทองแดงและพระพุทธรูปทองคำเป็นจำนวนมาก

Mr.U Nyunt Han-ประวัติศาสตร์ปยู

เมื่อเปรียบเทียบศิลปะ สถาปัตยกรรมระหว่างปยูกับทวาราวดีได้พบว่าทวาราวดีมีการสร้างเมืองโดยกำหนดขอบเขตจากคูน้ำคล้ายกับปยู เหรียญปยูไม่มีจารึกแต่ทวาราวดีมีจารึก ด้านสถาปัตยกรรมมีความคล้ายกันมีการตกแต่งด้านล่างด้วยภาพดินเผา พระพุทธรูปนั้นมีศิลปะคล้ายกัน และพบว่าธรรมจักรนั้นพบเฉพาะทวาราวดีแต่ไม่พบที่ปยู จึงน่าสนใจว่าปยูกับทวาราวดีนั้นมีการติดต่อกันอย่างไร กรณีศิลปอินเดียส่งอิทธิพลต่อปยูและทวาราวดี ความสัมพันธ์ระหว่างปยูกับทวาราวดี ที่มีการค้าขายสมัยโบราณนั้นมีการค้าขายทางบก ทางทะเลถึงกันอย่างไร การศึกษาจะทำให้เข้าใจถึงความสัมพันธ์ระหว่างวัฒนธรรมปยูกับวัฒนธรรมทวาราวดีมากขึ้น 

สุดท้ายเป็นการแสดงวัฒนธรรมเมียนมาที่ต่างมีการเรียนรู้ร่วมกัน เช่น การแสดงหุ่นสายนัตกะด่อหุ่นสายซอจี หุ่นสายมินตา มินตามี ระบำจีต้าตวาหยา ฮานกานป๊า ระบำหน้ากาก ระบำมินตา ระบำผางประทีป เป็นต้น อันเป็นบทบาทหนึ่งของงานทางวิชาการที่เชื่อมโยงวัฒนธรรมอาเซียนให้เป็นหนึ่งเดียวกันในอนาคต

ดร.ธัญญารัตน์ อภิวงศ์-ชุมชนพม่าในภาคเหนือ