หากเปรียบสังคมไทยเป็นต้นไม้ใหญ่ พระพุทธศาสนา ก็เปรียบเสมือนปุ๋ยในดินที่หล่อเลี้ยงให้ต้นไม้ต้นนี้ให้เจริญเติบโตแผ่กิ่งก้านสาขา จนออกดอกผลเป็นพฤติกรรมแห่งความดี ที่เห็นกันจนชินตา ตั้งแต่รอยยิ้มที่จริงใจไปจนถึงการช่วยเหลือกันในยามวิกฤติ อะไรคือเบื้องหลังที่ทำให้คำสอนทางพุทธศาสนาแปรเปลี่ยนเป็นการกระทำของคนไทยเช่นนี้?

                ความเชื่อเรื่อง "ทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว" ไม่ได้เป็นเพียงคำสอน แต่เป็นระบบความคิดของคนไทย คนไทยมองว่าการทำดีคือการ "ฝากธนาคารบุญ" เพื่อความสุขในปัจจุบันและอนาคต ความเกรงกลัวต่อบาป หรือผลกรรมที่จะตามมา ช่วยเป็นเกราะคุ้มกันไม่ให้คนก้าวข้ามเส้นของศีลธรรมแม้ไม่มีใครเห็น

                พุทธศาสนาสอนว่าการให้ทานคือวิธีที่ง่ายที่สุดในการลดละ "ตัวตน" และ "ความตระหนี่" การทำบุญตักบาตร: คือการฝึกเป็นผู้ให้ตั้งแต่เริ่มต้นวันใหม่

                น้ำใจในยามวิกฤต เราจะเห็น "โรงทาน" หรือ "ตู้ปันสุข" เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติเมื่อมีคนลำบาก เพราะคนไทยมีความคิดว่า การแบ่งปันคือหน้าที่ของชีวิต

                หัวใจของพุทธศาสนาคือเมตตา-กรุณา การปรารถนาให้ผู้อื่นพ้นทุกข์และมีความสุข ทำให้คนไทยมีนิสัย "ขี้สงสาร" และ "ชอบช่วยเหลือ" การให้อภัย ด้วยวัฒนธรรม "ไม่เป็นไร" มักแฝงไปด้วยการปล่อยวางและการไม่จองเวร ซึ่งเป็นหลักธรรมสำคัญ

                การต้อนรับขับสู้ ที่มองคนแปลกหน้าด้วยความเป็นมิตร ทำให้ประเทศไทยขึ้นชื่อเรื่องการบริการและการต้อนรับ เป็นสยามเมืองยิ้ม    

                วัดพุทธไม่ได้เป็นเพียงสถานที่ประกอบพิธีกรรม แต่เป็น "สถาบันขัดเกลาทางสังคม" การบวชเรียน เป็นประเพณีที่หล่อหลอมให้ชายไทยได้ศึกษาหลักธรรมและระเบียบวินัย พระสงฆ์ในฐานะผู้นำทางจิตวิญญาณ ช่วยดึงสติคนในชุมชนให้กลับมาอยู่ในร่องในรอยของความดีงาม

                เบื้องหลังการทำความดีของคนไทยไม่ใช่เพียงเพราะทำตามหน้าที่ แต่เพราะพุทธศาสนาได้กลายเป็น "วัฒนธรรม" หรือนิสัยสันดาน ของคนไทยไปแล้ว การความทำดีจึงเป็นเรื่องของการสร้างความสบายใจ การเห็นอกเห็นใจ และการหวังดีต่อกันอย่างเป็นธรรมชาติ

               การทำความดีของคนไทยพุทธ ทำตามบุญกิริยาวัตถุ ข้อ 5 คือการขวนขวายทำสิ่งที่ดีงาม สิ่งที่ถูกต้อง (เวยยาวัจจมัย)ไม่ใช่แค่การทำตามกฎ หรือถูกบังคับขู่เข็ญ แต่คือการทำด้วย “ความสมัครใจ”

               นิทานเรื่องนี้ สอนให้รู้ว่า “การทำความดีแบบไทย ของคนที่นับถือพุทธศาสนา นั้น ได้รับการบ่มเพาะจากหลักธรรมของพระพุทธเจ้า”