"ดร.เอริกา อาจารย์" ม.มหิดลวิทยาเขตกาญจนบุรี ถอดรหัสคลื่นความร้อนในยุโรปเดือน มิ.ย.69 พบรุนแรงกว่าที่เคย และสิ่งประเทศไทยควรเรียนรู้

วันนี้ (10 ก.ค.69) รองศาสตราจารย์ ดร.เอริกา พฤฒิกิตติ  อาจารย์ประจำหลักสูตรวิศวกรรมศาสตรบัณฑิต (สาขาวิศวกรรมสิ่งแวดล้อมและการจัดการภัยพิบัติ) มหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาเขตกาญจนบุรี เปิดเผยถึงสาเหตุของการเกิดคลื่นความร้อนในฝั่งทวีปยุโรป ว่า ทวีปยุโรปตั้งอยู่ระหว่างละติจูดประมาณ 35–70 องศาเหนือ และมี ทะเลทรายซาฮารา ซึ่งเป็นแหล่งกำเนิดมวลอากาศร้อนอยู่ทางตอนใต้ การไหลเวียนของบรรยากาศในซีกโลกเหนือทำให้อากาศร้อนบริเวณกึ่งร้อนเคลื่อนตัวขึ้นไปทางเหนือ ขณะที่อากาศเย็นจากขั้วโลกไหลลงมาทางใต้ ทำให้มวลอากาศทั้งสองมาบรรจบกันบริเวณละติจูดประมาณ 60 องศาเหนือ ส่งผลให้เกิดกระแสลมแรงในบรรยากาศชั้นบนที่พัดจากตะวันตกไปตะวันออก เรียกว่า ลมกรด (Polar Jet Stream)

ซึ่งลมกรดมีบทบาทสำคัญต่อสภาพอากาศของยุโรป โดยทำหน้าที่แบ่งแยกมวลอากาศเย็นจากขั้วโลกออกจากมวลอากาศร้อนทางตอนใต้ อีกทั้งยังเป็นแนวที่เอื้อต่อการก่อตัวของหย่อมความกดอากาศต่ำ เมฆ และฝน อย่างไรก็ตาม แนวลมกรดไม่ได้พัดเป็นเส้นตรง แต่จะคดเคี้ยวขึ้นลงอยู่เสมอ จึงเป็นเหตุผลที่นักอุตุนิยมวิทยาต้องติดตามตำแหน่งและรูปร่างของลมกรดอย่างใกล้ชิด

ในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2569 ซึ่งเป็นช่วงเริ่มต้นของฤดูร้อนในยุโรป แนวลมกรดเกิดการคดเคี้ยวเป็นรูปตัวอักษรกรีก Ω (โอเมกา) และคงอยู่ในตำแหน่งเดิมเป็นเวลานาน ปรากฏการณ์นี้เรียกว่า Omega Block ส่งผลให้อากาศเย็นจากขั้วโลกไม่สามารถเคลื่อนลงมาบรรเทาความร้อนได้ ขณะเดียวกัน มวลอากาศร้อนและแห้งจากทะเลทรายซาฮารายังคงไหลเข้าสู่ยุโรปอย่างต่อเนื่องและสะสมเป็นโดมความร้อน ทำให้อุณหภูมิในหลายประเทศ เช่น สเปน ฝรั่งเศส อิตาลี และโปรตุเกส สูงเกิน 40°C มีผู้เสียชีวิตจากความร้อนเพิ่มขึ้น และหลายประเทศต้องประกาศมาตรการรับมือกับภาวะอากาศร้อนขั้นรุนแรง

ความรุนแรงของคลื่นความร้อนในครั้งนี้เกิดจากการทำงานร่วมกันของสองปัจจัย ได้แก่ การคงตัวของ Omega Block ซึ่งเป็นสาเหตุโดยตรง และ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ซึ่งทำให้อุณหภูมิเฉลี่ยของโลกสูงขึ้น ส่งผลให้เมื่อเกิดสภาพอากาศแบบเดียวกับในอดีต อุณหภูมิที่วัดได้ในปัจจุบันจะสูงกว่าเดิมและคลื่นความร้อนมีความรุนแรงมากขึ้น

รศ.ดร.เอริกา พฤฒิกิตติ กล่าวว่า ย่างไรก็ตาม ปัจจุบันนักวิทยาศาสตร์ยังไม่มีข้อสรุปที่ชัดเจนว่าการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเป็นสาเหตุที่ทำให้ Omega Block เกิดบ่อยขึ้นหรือคงอยู่นานขึ้น แม้ว่าจะมีหลักฐานชัดเจนว่าภาวะโลกร้อนทำให้ผลกระทบจากคลื่นความร้อนรุนแรงขึ้นก็ตาม

ในขณะที่ 'ประเทศไทยมีกลไกการเกิดคลื่นความร้อนแตกต่างจากยุโรปอย่างชัดเจน เนื่องจากไทยตั้งอยู่ในเขตร้อนใกล้เส้นศูนย์สูตร ไม่มีอิทธิพลของ Polar Jet Stream หรือ Omega Block เหมือนในยุโรป คลื่นความร้อนในประเทศไทยเกิดจากสภาวะอากาศจมตัวไม่เคลื่อนที่ในฤดูร้อน ร่วมกับการได้รับรังสีดวงอาทิตย์อย่างเข้มข้น การอ่อนกำลังของมรสุม และความแห้งแล้งจากเอลนีโญ ส่วนภาวะโลกร้อนทำให้เหตุการณ์เหล่านี้ส่งผลให้อุณหภูมิสูงขึ้นและเกิดคลื่นความร้อนที่รุนแรงและยาวนานกว่าในอดีตได้เช่นกัน

.......................

รูปที่ 1 อิทธิผลของลมต่อสภาพลมฟ้าอากาศในทวีปยุโรปโดยทั่วไป ที่มา: Gemini AI

รูปที่ 2 การเกิดคลื่นความร้อนทั่วทวีปยุโรปจาก Omega Block ที่มา Gemini AI