ที่โรงเรียนวัดคีรีภาวนาราม อำเภอบ้านฉาง จังหวัดระยอง บริเวณด้านข้างของอาคารเรียนพื้นที่ใกล้ชายเขาคีรี มีแปลงปลูกผักหลายแปลงแต่ละแปลงถูกติดป้ายแสดงชื่อระดับชั้น ตั้งแต่ อนุบาล จนถึงชั้นประถมปีที่ 6 โดยในทุกวันครูประจำชั้น จะพานักเรียน มาดูแลแปลงผักที่รับผิดชอบ นักเรียนทุกคนจะได้เป็นผู้ลงมือปลูกผักด้วยตนเอง หลังจากปลูกแล้วก็จะต้องมาดูแลให้ผักในแปลงเจริญเติบโต ระหว่างนั้นครูประจำชั้นจะคอยให้ความรู้ทั้งเรื่องการสังเกตแมลงและศัตรูพืช การรดน้ำพรวนดิน จนกว่าผักจะเติบโตและเก็บกินได้ นักเรียนทุกคนได้จับและทำจริงซึมซับความสำเร็จที่จับต้องได้ ซึ่งพี่เลี้ยงที่คอยควบคุมอยู่เบื้องหลังยังมีเหล่าปราชญ์ชาวบ้านที่ผลัดเปลี่ยนกันมาคอยแนะนำให้ความรู้ช่วยเหลือและสนับสนุนการปลูกผักของนักเรียนตลอดเวลา

นางวรรณา เวชศาสตร์ ผู้อำนวยการโรงเรียน กล่าวว่า ที่โรงเรียนมีนักเรียน 130 คน ตั้งแต่ชั้นอนุบาล 2-ประถมปีที่ 6 ก่อนที่จะเริ่มการเรียนการสอนให้นักเรียนปลูกพืชผักกินได้มาจากการที่ได้เห็นว่าพื้นที่ของโรงเรียนมีบริเวณกว้างขวางมาก พื้นดินก็อุดมสมบูรณ์เพราะอยู่ใกล้เขามีต้นไม้มากมาย และเป็นโรงเรียนนำร่องนวัตกรรม และยังเห็นว่านักเรียนต้องเรียนอยู่แต่ในห้องเรียน จึงได้ร่วมคิดกับคณะครูที่ต้องการให้เด็กที่มาเรียนในโรงเรียนน่าจะได้เรียนด้านการเกษตรกลับไปเพราะเป็นวิชาที่ใช้ในชีวิตประจำวันได้ โรงเรียนเสมือนเป็นหนังสือเล่มใหญ่ที่จะมาเปิดหนังสือแล้วก็ได้เรียนวิชาหลากหลาย ทั้งวิชาเกษตร วิชาคณิตศาสตร์ วิชาการงานหลากหลายวิชา เราก็มาทำพื้นที่ของเราให้เป็นบริบทของแหล่งเรียนรู้คณะครูในโรงเรียนก็เลยช่วยกันจัดทำหน่วยเรียนรู้ พาเด็กลงมาเรียนในพื้นที่จริง ให้เด็กได้เห็นว่าพืชผักมาจากไหนเริ่มต้นยังไงเพราะส่วนใหญ่ก็จะไปซื้อจากตลาดเด็กเห็นแค่ปลายทางโดยไม่รู้ต้นทางเป็นยังไง ถึงแม้ว่าครูทุกคนไม่มีใครจบด้านเกษตร แต่เราก็มีเครือข่ายผู้ปกครองในชุมชนปราชญ์ชาวบ้านที่มีความรู้ด้านเกษตรเข้ามาร่วมสอนเด็กให้ความรู้ สนับสนุนและดูแลมาตลอด

การปลูกผักที่โรงเรียนจะไม่ทำแปลงติดพื้นดินเพราะสู้กับรากไม้ใหญ่ไม่ไหว จึงได้ยกแปลงให้สูงเหมือนการปลูกผักไฮโดรโปนิกส์ที่ต้องใช้น้ำ แต่เราคิดว่าการใช้น้ำพืชอาจดูดซึมปุ๋ยเข้าไปก็ได้ เราจึงหันมาใช้การปลูกบนดินแต่ยกพื้นให้สูง ส่วนผักที่นำมาให้นักเรียนปลูกจะเน้นประเภทที่ดูแลง่าย เช่น ผักบุ้ง ผักกวางตุ้ง คะน้า ผักกาด กรีนโอ๊ค ซึ่งเด็กๆ จะชอบมากเพราะกินง่าย

ผักที่ปลูกไม่ใส่ปุ๋ยเคมีไม่มียาฆ่าแมลง แต่จะสอนให้เด็กหมั่นดู หมั่นสังเกตช่วยกำจัดหนอนแมลง และขยันรดน้ำพรวนดิน พืชผักจึงปลอดสารพิษและมีรสชาติหวานกรอบ เด็กจะชื่นชอบและรู้คุณค่าที่กว่าจะได้กินต้องหมั่นดูแล เด็กจะนำความรู้ไปบอกพ่อแม่พี่น้องให้ช่วยกันปลูกเองกินเองเหลือค่อยนำไปขาย เกิดการประหยัดมีความพอเพียงตามมา

สำหรับผักที่ปลูกได้ นักเรียนนำกลับไปให้ผู้ปกครองปรุงอาหาร และจะมีผู้มาจับจองซื้อไปกินทั้งจากกลุ่มผู้ปกครอง และครูในโรงเรียน เพราะเป็นผักปลอดสาร 100% ผลผลิตงดงามมาก เช่น ถั่วฝักยาวผักบุ้ง และแตงกวา ส่วนรายได้จากการขายผัก นำถวายวัดเขาคีรีฯ และส่วนหนึ่งเป็นทุนเพื่อปลูกผักรุ่นต่อไป

อัจฉรา วิเศษศรี