สถาบันเทคโนโลยีนิวเคลียร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน) หรือ สทน. ครบรอบ 20 ปีแห่งการก่อตั้ง ในวันที่ 21 เมษายน 2569 นับตั้งแต่ก่อตั้งเมื่อวันที่ 21 เมษายน 2549 โดยตลอด 2 ทศวรรษที่ผ่านมา สทน. ได้ทำหน้าที่เป็นหน่วยงานหลักของประเทศในการพัฒนาและประยุกต์ใช้ เทคโนโลยีนิวเคลียร์และการฉายรังสี เพื่อขับเคลื่อนการพัฒนาเศรษฐกิจ อุตสาหกรรม การแพทย์ และยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชน

รศ.ดร.ธวัชชัย อ่อนจันทร์ ผู้อำนวยการ สทน. กล่าวว่า ตลอดระยะเวลา 20 ปีที่ผ่านมา สทน. ได้พัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านเทคโนโลยีนิวเคลียร์ของประเทศ พร้อมทั้งสร้างผลงานเชิงประจักษ์ในหลายมิติ โดยเฉพาะการนำเทคโนโลยีนิวเคลียร์มาใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุดในภาคส่วนต่างๆ “สทน. มุ่งนำเทคโนโลยีนิวเคลียร์มาใช้เพื่อประโยชน์ของประเทศ ทั้งในด้านการแพทย์ อาหาร เกษตรกรรม และอุตสาหกรรม ซึ่งช่วยเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ และยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนไทย”

ความสำเร็จที่สำคัญ อาทิ ยกระดับระบบสาธารณสุขไทย สนับสนุนการใช้รังสีในทางการแพทย์ ทั้งการวินิจฉัยและการรักษาโรค โดยเฉพาะโรคมะเร็ง รวมถึงการผลิตไอโซโทปและการให้บริการฉายรังสีเพื่อความปลอดภัยทางการแพทย์ , เสริมความมั่นคงทางอาหารและการเกษตร พัฒนาพันธุ์พืชด้วยเทคนิคการฉายรังสี เพิ่มผลผลิตและความทนทานต่อสภาพแวดล้อม  พร้อมทั้งยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยอาหารและสมุนไพรไทยด้วยเทคโนโลยีการฉายรังสี , เพิ่มขีดความสามารถภาคอุตสาหกรรม นำเทคโนโลยีรังสีมาใช้ในกระบวนการตรวจสอบและควบคุมคุณภาพ เช่น การตรวจสอบโดยไม่ทำลาย (NDT) ช่วยลดต้นทุนและเพิ่มความปลอดภัยในภาคการผลิต การตรวจวิเคราะห์ปริมาณกัมมันตรังสีในสินค้าส่งออกของประเทศไทย เพื่อสร้างความเชื่อมั่นด้านความปลอดภัยให้กับประเทศคู่ค้า , สนับสนุนการจัดการสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน ใช้เทคนิคไอโซโทปในการติดตามและวิเคราะห์มลพิษ รวมถึงการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำอย่างมีประสิทธิภาพ , เป็นศูนย์กลางวิจัยและพัฒนานวัตกรรมขั้นสูง พัฒนาองค์ความรู้และเทคโนโลยีนิวเคลียร์เพื่อรองรับอุตสาหกรรมอนาคต พร้อมยกระดับมาตรฐานความปลอดภัย , สร้างบุคลากรและความร่วมมือระดับสากล พัฒนาผู้เชี่ยวชาญด้านนิวเคลียร์ และสร้างเครือข่ายความร่วมมือกับองค์กรระหว่างประเทศ เพื่อยกระดับศักยภาพของประเทศ

ขณะเดียวกัน สทน. ยังได้พัฒนา โครงสร้างพื้นฐานด้านเทคโนโลยีการฉายรังสีของประเทศอย่างครบวงจร โดยสามารถให้บริการการฉายรังสีได้ครบทุกเทคโนโลยีที่กฎหมายอนุญาต ได้แก่ รังสีแกมมา (Gamma Ray) รังสีเอกซ์ (X-Ray) และลำอิเล็กตรอน (Electron Beam) โดยเทคโนโลยีดังกล่าวสามารถนำไปใช้เพื่อยกระดับความปลอดภัยและเพิ่มมูลค่าให้กับอาหาร ผลผลิตทางการเกษตร เครื่องมือแพทย์ และผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม ช่วยให้สินค้าไทยมีมาตรฐานและสามารถแข่งขันในตลาดโลกได้

นอกจากนี้ สทน. ยังได้ติดตั้ง เครื่องไซโคลตรอนเพื่อใช้ในการวิจัยและผลิตเภสัชภัณฑ์รังสี (Radiopharmaceuticals) ซึ่งมีความสำคัญต่อการวินิจฉัยและรักษาโรค โดยเฉพาะโรคมะเร็ง การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานดังกล่าวจะช่วยลดการนำเข้าเภสัชรังสีจากต่างประเทศ และเพิ่มความมั่นคงด้านสุขภาพของประชาชนและการแพทย์ของประเทศในอนาคต

ในด้านการวิจัยขั้นสูง สทน. ได้พัฒนาและติดตั้งเครื่องโทคาแมค (Tokamak) ภายใต้ชื่อ Thailand Tokamak-1 เพื่อใช้ศึกษาวิจัยด้านพลาสมาและเทคโนโลยีฟิวชัน ซึ่งเป็นเทคโนโลยีพลังงานแห่งอนาคต และเป็นโครงสร้างพื้นฐานด้านวิทยาศาสตร์ขั้นสูงที่ช่วยยกระดับศักยภาพงานวิจัยและเตรียมความพร้อมของประเทศไทยในการรองรับเทคโนโลยีพลังงานแห่งอนาคต

รศ.ดร.ธวัชชัย กล่าวเพิ่มเติมว่า การก้าวสู่ปีที่ 21 ของ สทน. จะเป็นการต่อยอดศักยภาพด้านเทคโนโลยีนิวเคลียร์ของประเทศ เพื่อรองรับการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมในอนาคต โดย สทน. เตรียมผลักดัน 2 โครงการสำคัญของประเทศ ได้แก่ 1.โครงการสร้างคุณค่าและความปลอดภัยในอุตสาหกรรมอาหาร การแพทย์ และอุตสาหกรรมของประเทศ ด้วยเทคโนโลยีการฉายรังสี โครงการพัฒนาและขยายศูนย์ฉายรังสีระดับอุตสาหกรรมในภูมิภาคต่างๆของประเทศ เพื่อเพิ่มการเข้าถึงเทคโนโลยีการฉายรังสีของผู้ประกอบการไทย โดยเฉพาะในอุตสาหกรรมอาหาร เกษตร และเครื่องมือแพทย์ ช่วยยกระดับความปลอดภัยของสินค้า เพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจ และเสริมศักยภาพการแข่งขันของผู้ประกอบการไทยในตลาดโลก

2.โครงการเพิ่มสมรรถนะการผลิตสารเภสัชรังสีเพื่อรองรับการรักษาผู้ป่วยมะเร็งในอนาคต โครงการจัดตั้งโรงผลิตสารเภสัชรังสีมาตรฐาน GMP ภายในสถาบันเทคโนโลยีนิวเคลียร์แห่งชาติ จังหวัดนครนายก เพื่อผลิตสารเภสัชรังสีที่ใช้ในการวินิจฉัยและรักษาโรคมะเร็ง เช่น ไอโอดีน-131 ช่วยลดการนำเข้าจากต่างประเทศ เพิ่มความมั่นคงด้านการแพทย์ และรองรับผู้ป่วยมะเร็งที่มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นในอนาคต

การดำเนินโครงการพัฒนาเทคโนโลยีการฉายรังสีระดับอุตสาหกรรม และโครงการเพิ่มสมรรถนะการผลิตสารเภสัชรังสี จะช่วยยกระดับโครงสร้างพื้นฐานด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของประเทศ เพิ่มความสามารถในการแข่งขันของอุตสาหกรรมไทย และสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับสินค้าอาหาร เกษตร และเครื่องมือแพทย์ ขณะเดียวกันยังช่วยเสริมความมั่นคงด้านสาธารณสุขของประเทศ ด้วยการผลิตสารเภสัชรังสีเพื่อรองรับการวินิจฉัยและรักษาโรคมะเร็งภายในประเทศ ลดการพึ่งพาการนำเข้าจากต่างประเทศ

ในระยะยาว โครงการเหล่านี้จะช่วยเพิ่มโอกาสให้ผู้ประกอบการไทย โดยเฉพาะ SMEs เข้าถึงเทคโนโลยีขั้นสูงมากขึ้น ส่งเสริมการพัฒนาเศรษฐกิจในภูมิภาค เพิ่มโอกาสการส่งออกสินค้าไทยในตลาดโลก และช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนผ่านอาหารที่ปลอดภัยและการรักษาพยาบาลที่มีประสิทธิภาพมากขึ้น

ทั้งนี้ สทน. จะยังคงมุ่งมั่นพัฒนาเทคโนโลยีนิวเคลียร์และรังสีอย่างต่อเนื่อง ภายใต้หลักความปลอดภัยและความรับผิดชอบต่อสังคม เพื่อเป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนประเทศสู่เศรษฐกิจนวัตกรรมและการพัฒนาที่ยั่งยืนต่อไป