10 พฤศจิกายน 2569

ทุกวินาทีมีความหมายต่อสมอง 'Stroke Fast Track' เพิ่มโอกาสรอด ลดความพิการจากโรคหลอดเลือดสมอง

9 พฤศจิกายน 2569 เวลา 13:19 น.

โรคหลอดเลือดสมอง หรือสโตรก (Stroke) เป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญของการเสียชีวิตและความพิการของคนไทย โดยมีรายงานจำนวนผู้เสียชีวิตเพิ่มขึ้นถึง 100% ในช่วงปี 2022–2023 อีกทั้งยังพบผู้ป่วยในกลุ่มวัยทำงานอายุ 30–40 ปี มากขึ้น ทั้งนี้ มีข้อมูลอัตราการเสียชีวิตจากโรคหลอดเลือดสมองอยู่ที่ประมาณ 100 รายต่อประชากร 100,000 คน สะท้อนถึงความสำคัญของการป้องกันและเฝ้าระวังโรค โดยเฉพาะการเข้าถึงการรักษาอย่างรวดเร็ว เพราะความล่าช้าเพียงไม่กี่นาทีอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อความพิการถาวรและการเสียชีวิต

นพ.สิทธิ เพชรรัชตะชาติ

นพ.สิทธิ เพชรรัชตะชาติ แพทย์หัวหน้าศูนย์สมองและระบบประสาท โรงพยาบาลพระรามเก้า เปิดเผยว่า โรคหลอดเลือดสมองเกิดจากหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงสมองตีบ อุดตัน หรือแตก ส่งผลให้สมองขาดเลือดและออกซิเจน หรือเกิดภาวะเลือดออกในสมอง ทำให้เซลล์สมองได้รับความเสียหายอย่างรวดเร็ว โดยมีข้อมูลทางการแพทย์ประมาณการว่า ในผู้ป่วยที่มีหลอดเลือดสมองเส้นใหญ่อุดตันและไม่ได้รับการรักษา อาจสูญเสียเซลล์ประสาทเฉลี่ยประมาณ 1.9 ล้านเซลล์ต่อนาที จึงเป็นที่มาของคำว่า “ทุกวินาทีมีความหมายต่อสมอง” เพราะยิ่งได้รับการรักษาเร็วเท่าใด ก็ยิ่งมีโอกาสลดความเสียหายของเนื้อสมองและความพิการได้มากขึ้น

ด้วยเหตุนี้ โรงพยาบาลพระรามเก้าจึงให้ความสำคัญกับการดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองอย่างครบวงจร ตั้งแต่การวินิจฉัย การรักษาในระยะเฉียบพลัน ไปจนถึงการฟื้นฟูสมรรถภาพ โดยนำระบบ Stroke Fast Track มาใช้เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับการประเมินและรักษาอย่างรวดเร็ว ลดระยะเวลารอคอยในขั้นตอนสำคัญ และเพิ่มโอกาสในการฟื้นตัว

“Stroke Fast Track เป็นกระบวนการดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองอย่างเร่งด่วน ตั้งแต่การคัดกรองและประเมินอาการ การตรวจภาพสมอง ไปจนถึงการเลือกแนวทางรักษาที่เหมาะสม โดยโรงพยาบาลมีเทคโนโลยี MRI ช่วยประเมินเนื้อสมอง และ Biplane Digital Subtraction Angiography (Biplane DSA) ระบบถ่ายภาพหลอดเลือดสองระนาบ ที่ช่วยให้แพทย์มองเห็นหลอดเลือดได้อย่างละเอียด และสนับสนุนการรักษาผ่านสายสวนหลอดเลือด โดยเฉพาะการนำลิ่มเลือดออกจากหลอดเลือดสมองในผู้ป่วยที่เข้าเกณฑ์”

นพ.สิทธิ อธิบายเพิ่มเติมว่า โรคหลอดเลือดสมองแบ่งออกเป็น 2 ประเภทหลัก ได้แก่ โรคหลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตัน พบประมาณ 80% และ โรคหลอดเลือดสมองแตก พบประมาณ 20% ซึ่งมีแนวทางการรักษาแตกต่างกัน โดยในผู้ป่วยหลอดเลือดสมองแตก แพทย์จะพิจารณาควบคุมความดันโลหิต เฝ้าระวังอาการ หรือผ่าตัดตามข้อบ่งชี้  ส่วนผู้ป่วยหลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตัน มีแนวทางรักษาสำคัญ ได้แก่ การให้ยาละลายลิ่มเลือดทางหลอดเลือดดำ ซึ่งโดยทั่วไปต้องได้รับภายใน 4.5 ชั่วโมงแรกนับจากเวลาเริ่มมีอาการในผู้ป่วยที่เข้าเกณฑ์ และการนำลิ่มเลือดออกผ่านสายสวนหลอดเลือด (Mechanical Thrombectomy) สำหรับผู้ป่วยที่มีหลอดเลือดสมองเส้นใหญ่อุดตัน เพื่อให้เลือดกลับไปเลี้ยงสมองโดยเร็วที่สุด

ปัจจุบันเทคโนโลยีการตรวจภาพสมองช่วยให้แพทย์ประเมินเนื้อสมองที่ยังมีโอกาสฟื้นตัว ทำให้ผู้ป่วยบางรายสามารถได้รับการพิจารณารักษานอกช่วงเวลามาตรฐาน โดยเฉพาะการนำลิ่มเลือดออกผ่านสายสวนหลอดเลือด ซึ่งอาจพิจารณาได้ถึง 24 ชั่วโมง นับจากเวลาสุดท้ายที่ทราบว่าผู้ป่วยยังปกติ ทั้งนี้ ขึ้นอยู่กับผลตรวจภาพสมองและข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ อย่างไรก็ตาม ผู้ป่วยไม่ควรรอให้ถึงช่วงเวลาดังกล่าว แต่ควรรีบไปโรงพยาบาลทันทีเมื่อมีอาการผิดปกติ เพื่อเพิ่มโอกาสในการรักษาและลดความเสียหายของเนื้อสมอง

สำหรับปัจจัยเสี่ยงสำคัญของโรคหลอดเลือดสมอง ได้แก่ ความดันโลหิตสูง เบาหวาน ไขมันในเลือดสูง ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ และการสูบบุหรี่ รวมถึงพฤติกรรมการใช้ชีวิต เช่น การขาดการออกกำลังกาย การรับประทานอาหารที่มีไขมันและโซเดียมสูง ขณะที่การสัมผัสฝุ่น PM2.5 ก็มีหลักฐานทางการแพทย์เชื่อมโยงกับความเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือดสมองเช่นกัน

ประชาชนสามารถสังเกตสัญญาณเตือนด้วยหลัก BEFAST ได้แก่ B – Balance เดินเซหรือเสียการทรงตัวเฉียบพลัน, E – Eyes มองเห็นผิดปกติ, F – Face ใบหน้าเบี้ยวหรือมุมปากตก, A – Arm แขนหรือขาอ่อนแรงเฉียบพลัน, S – Speech พูดไม่ชัดหรือพูดลำบาก และ T – Time รีบโทร 1669 พร้อมจดจำเวลาเริ่มมีอาการหรือเวลาสุดท้ายที่ผู้ป่วยยังปกติ โดยไม่ต้องรอให้เกิดอาการครบทุกข้อ

ทั้งนี้ ผู้ป่วยบางรายอาจมีอาการผิดปกติเพียงไม่กี่นาทีแล้วหายไปเอง ซึ่งอาจเป็นภาวะสมองขาดเลือดชั่วคราว (Transient Ischemic Attack: TIA) หรือสัญญาณเตือนก่อนเกิดโรคหลอดเลือดสมอง โดยเฉพาะในช่วง 24–48 ชั่วโมงแรกหลังเกิดอาการที่มีความเสี่ยงต่อการเกิดโรคหลอดเลือดสมองตามมา จึงควรรีบเข้ารับการประเมินทางการแพทย์ แม้อาการจะกลับมาเป็นปกติแล้วก็ตาม

เนื่องในวันโรคหลอดเลือดสมองโลก (World Stroke Day) ซึ่งตรงกับวันที่ 29 ตุลาคมของทุกปี ศูนย์สมองและระบบประสาท โรงพยาบาลพระรามเก้า จึงจัดกิจกรรม World Stroke Day “ทุกวินาทีมีความหมายต่อสมอง” เพื่อสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับโรคหลอดเลือดสมอง พร้อมกิจกรรม Doctor Talk หัวข้อ “สมองขาดเลือด...ทุกวินาทีมีค่า”  โดย พญ.ณิชนันทน์ เอกพิทักษ์ดำรง แพทย์ผู้ชำนาญการด้านสมอง และระบบประสาทเฉพาะทางด้านโรคหลอดเลือดสมอง และหัวข้อ “ฟื้นฟูให้ถูกวิธี ชีวิตหลัง Stroke ไปต่อได้” โดย พญ.ปิยะวรรณ งามองอาจ แพทย์ผู้ชำนาญการด้านเวชศาสตร์ฟื้นฟู พร้อมกิจกรรมให้ความรู้และเยี่ยมชมเทคโนโลยี Biplane DSA ณ ศูนย์ Cath Lab ชั้น 4 อาคาร A โรงพยาบาลพระรามเก้า

โรคหลอดเลือดสมองเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องได้รับการรักษาอย่างรวดเร็ว การรู้ทันสัญญาณเตือน BEFAST และการมีระบบ Stroke Fast Track จึงเป็นกุญแจสำคัญของการเพิ่มโอกาสรอดชีวิต ลดความพิการ และช่วยให้ผู้ป่วยกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างมีคุณภาพ

ข่าวที่เกี่ยวข้อง