LIFE & HEALTH : มะเร็งตับอ่อน ใกล้ตัวกว่าที่คิด

วันมะเร็งตับอ่อนโลก (World Pancreatic Cancer Day) ตรงกับวันพฤหัสบดีที่ 3 ของเดือนพฤศจิกายนของทุกปี ซึ่งในปีนี้จะตรงกับวันที่ 19 พฤศจิกายน จัดขึ้นเพื่อสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับมะเร็งตับอ่อน ซึ่งมักตรวจพบได้ช้าและมีอัตราการเสียชีวิตสูงรณรงค์ให้ประชาชนรู้จักปัจจัยเสี่ยง อาการเตือน และความสำคัญของการตรวจวินิจฉัยตั้งแต่ระยะเริ่มต้น
มะเร็งตับอ่อน คือ โรคที่มักซ่อนตัวอยู่ลึกในช่องท้อง ทำให้ระยะเริ่มต้นแทบไม่มีอาการผิดปกติ ในระยะที่เริ่มมีอาการผู้ป่วยจะมีอาการปวดท้องเรื้อรัง ปวดร้าวทะลุหลัง หรือตัวเหลืองโดยไม่รู้สาเหตุ หากไม่ได้รับการรักษาอย่างเหมาะสม ตัวโรคอาจพัฒนาเป็นระยะที่ผ่าตัดไม่ได้ เสี่ยงต่อการเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรง การรักษาหลักเป็นการผ่าตัด โดยอาจมีการให้ยาร่วมด้วย ขึ้นอยู่กับระยะความรุนแรงของโรค

ข้อมูลจาก นพ. ธนภูมิ ลิ้มตระกูล ศัลยแพทย์โรคตับและทางเดินน้ำดี โรงพยาบาลเวชธานี อินเตอร์เนชั่นแนล อธิบายว่า มะเร็งตับอ่อน (Pancreatic Cancer) คือ ภาวะที่เกิดจากการเจริญเติบโตผิดปกติของเซลล์เนื้อเยื่อตับอ่อน โดยตำแหน่งที่พบได้บ่อยที่สุด คือ ส่วนหัวของตับอ่อนซึ่งอยู่ติดกับท่อน้ำดีและลำไส้เล็กส่วนต้น อาการในระยะแรกจึงสังเกตได้ยาก ทำให้ผู้ป่วยมักได้รับการวินิจฉัยเมื่อโรคเข้าสู่ระยะลุกลามแล้ว
โดยปกติตับอ่อน (Pancreas) เป็นอวัยวะที่ซ่อนอยู่ลึกในช่องท้องด้านหลังกระเพาะอาหาร มีหน้าที่สำคัญ 2 ส่วน ได้แก่
- สร้างเอนไซม์ เพื่อช่วยย่อยอาหารและดูดซึมสารอาหาร
- สร้างฮอร์โมน เช่น อินซูลิน เพื่อควบคุมสมดุลระดับน้ำตาลในเลือด
การอักเสบหรือความผิดปกติสามารถเกิดขึ้นได้กับตับอ่อน ส่งผลให้กระทบต่อระบบย่อยอาหารและระบบเผาผลาญพลังงานของร่างกายโดยตรง
โรคมะเร็งตับอ่อน เนื่องจากต้นเหตุของโรคมักไม่แสดงอาการในช่วงแรก บางคนอาจมีเพียงอาการปวดท้อง หรือน้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ จึงอาจมองข้ามไปจนโรคลุกลาม หากพบโรคในระยะที่ยังผ่าตัดได้ ผู้ป่วยจะมีทางเลือกในการรักษามากขึ้น
สาเหตุและปัจจัยเสี่ยงของมะเร็งตับอ่อน
ปัจจุบันยังไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัดของการเกิดมะเร็งตับอ่อน แต่พบว่ามีหลายปัจจัยที่อาจเพิ่มความเสี่ยงในการเกิดโรค ได้แก่ การสูบบุหรี่ ซึ่งเป็นหนึ่งในปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญที่สุด, โรคอ้วน หรือภาวะน้ำหนักตัวเกิน, ภาวะตับอ่อนอักเสบเรื้อรัง, พันธุกรรม หรือมีประวัติคนในครอบครัวเป็นมะเร็งตับอ่อน, อายุที่มากขึ้น ส่วนใหญ่มักพบในผู้ที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไป, ดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
อาการมะเร็งตับอ่อนที่ควรสังเกต
อาการมะเร็งตับอ่อน อาจมีลักษณะคล้ายกับโรคกระเพาะอาหารทั่วไป แต่โดยทั่วไปมักมีความรุนแรงและเป็นเรื้อรัง โดยมีสัญญาณอาการที่ควรสังเกต ได้แก่ ปวดท้องส่วนบน หรือปวดร้าวทะลุไปถึงหลังเรื้อรัง, ตัวเหลือง ตาเหลือง (ดีซ่าน), น้ำหนักลดลงอย่างรวดเร็วโดยไม่ทราบสาเหตุ, เบื่ออาหาร อ่อนเพลีย, ปัสสาวะมีสีเข้ม อุจจาระมีสีซีด, รับประทานอาหารไม่ได้ อาเจียน
เมื่อไหร่ควรพบแพทย์
หากมีอาการปวดท้องส่วนบนเรื้อรัง ตัวเหลือง หรือน้ำหนักลดลงอย่างรวดเร็ว ติดต่อกันเป็นเวลานาน ควรเข้ารับการตรวจประเมินโดยแพทย์ โดยเฉพาะหากอาการไม่ดีขึ้นแม้ได้รับการรักษาเบื้องต้น หรือมีอาการเป็น ๆ หาย ๆ ซ้ำหลายครั้ง ส่งผลกระทบต่อการนอน การทำงาน หรือการใช้ชีวิตประจำวัน โดยแพทย์จะซักประวัติ ตรวจร่างกาย รวมถึงอาจพิจารณาการประเมินผู้ป่วยก่อนการผ่าตัดอย่างละเอียด เพื่อยืนยันการวินิจฉัย หาสาเหตุ ประเมินความรุนแรงของโรค และวางแผนการรักษาที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย

การตรวจวินิจฉัยมะเร็งตับอ่อน
หากผู้ป่วยมีอาการเข้าข่ายหรือมีความเสี่ยง แพทย์จะพิจารณาการตรวจวินิจฉัยเชิงลึกเพิ่มเติม เพื่อความแม่นยำในการวินิจฉัยและประเมินระยะของโรค ได้แก่
- การตรวจทางรังสีวิทยา เช่น การทำอัลตราซาวนด์ (Ultrasound), เอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT Scan) หรือ CT Pancreatic Protocol
- การส่องกล้องอัลตราซาวนด์ผ่านทางเดินอาหาร (Endoscopic Ultrasound: EUS) รวมถึงการเจาะชิ้นเนื้อเพื่อส่งตรวจทางพยาธิวิทยาเพื่อยืนยันผล
แนวทางการรักษามะเร็งตับอ่อน
การรักษามะเร็งตับอ่อนเริ่มต้นด้วยการประเมินระยะของโรค ตำแหน่งก้อนเนื้อ และความแข็งแรงของผู้ป่วย ในกลุ่มที่ก้อนมะเร็งยังไม่กระจายตัว การผ่าตัดถือเป็นวิธีรักษาหลัก โดยเฉพาะการผ่าตัดที่เรียกว่า การผ่าตัด Whipple (Pancreaticoduodenectomy) เพื่อนำเนื้อเยื่อและก้อนมะเร็งที่ส่วนหัวของตับอ่อน ลำไส้เล็กส่วนต้น ถุงน้ำดี และท่อน้ำดีออก
เนื่องจากตับอ่อนอยู่ใกล้อวัยวะสำคัญ การผ่าตัดจึงต้องอาศัยความละเอียดและความแม่นยำสูง แม้ว่าภาวะแทรกซ้อนจะพบได้หากผ่าตัดแบบเปิดช่องท้อง แต่ปัจจุบันการผ่าตัดมะเร็งตับอ่อนนิยมใช้ การผ่าตัด Whipple ด้วยหุ่นยนต์ดาวินชี (Da Vinci Robotic Surgery) ซึ่งช่วยให้แพทย์มองเห็นบริเวณที่ทำการ ผ่าตัดได้ชัดเจนแบบ 3 มิติ และควบคุมแขนกลระบุตำแหน่งภายในช่องท้องได้อย่างแม่นยำ ช่วยเพิ่มความแม่นยำในการเข้าถึงบริเวณที่ต้องการรักษา การผ่าตัดมีความปลอดภัยมากขึ้น และลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อน ผู้ป่วยมีแผลขนาดเล็ก ปวดน้อย และสามารถฟื้นตัวกลับไปใช้ชีวิตประจำวันได้เร็ว
นอกจากนี้ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการควบคุมโรค ทีมแพทย์อาจใช้แนวทางการรักษาแบบผสมผสานร่วมด้วย และดูแลผู้ป่วยแบบทีมแพทย์สหสาขาวิชาชีพเพื่อให้ผลลัพธ์ดียิ่งขึ้น
การดูแลตัวเองเพื่อลดความเสี่ยง
ผู้ที่ต้องการดูแลสุขภาพเพื่อลดความเสี่ยง หรือผู้ที่อยู่ในระยะพักฟื้นจากการรักษา ควรดูแลสุขภาพร่วมกับการรักษา คือ งดสูบบุหรี่ และหลีกเลี่ยงควันบุหรี่, ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน, รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ เน้นผัก ผลไม้ และธัญพืชเต็มเมล็ด, ลดหรือจำกัดการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์, ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ และพักผ่อนให้เพียงพอ, หากมีโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน ควรควบคุมระดับน้ำตาลให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ

อย่างไรก็ตาม มะเร็งตับอ่อน ไม่ควรปล่อยให้อาการเป็นต่อเนื่องโดยไม่ได้รับการดูแล เพราะอาจส่งผลต่อคุณภาพชีวิตและเสี่ยงลุกลามจนยากต่อการรักษา หากมีอาการปวดท้องร้าวทะลุหลัง ตัวเหลือง หรือน้ำหนักลดโดยไม่รู้สาเหตุเป็นเวลานาน ควรพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุและรับการรักษาอย่างเหมาะสม เพื่อควบคุมโรค ลดโอกาสลุกลาม และช่วยให้กลับมาใช้ชีวิตได้เป็นปกติยิ่งขึ้น
