ชวนย้อนมอง 6 ตุลา ผ่าน 6 ฉาก ใน ‘SCENE OF OCT.’

เมื่อความทรงจำไม่มีเพียงภาพเดียว นิทรรศการชวนคนต่างรุ่นกลับไปสำรวจอดีตด้วยตัวเอง

ประวัติศาสตร์บางเรื่องอาจเริ่มต้นจากการมองภาพเพียงหนึ่งภาพ ฟังเรื่องราวเพียงหนึ่งเรื่อง แล้วค่อยๆ ตั้งคำถามว่า สิ่งที่เราเคยรับรู้มาตลอดนั้น ยังมีเรื่องราวอื่นซ่อนอยู่อีกหรือไม่ เหตุการณ์ 6 ตุลาคม 2519 เป็นหนึ่งในเหตุการณ์สำคัญของประวัติศาสตร์การเมืองไทยที่ยังคงถูกพูดถึงและจดจำมาจนถึงปัจจุบัน หากแต่เมื่อเวลาผ่านไปเกือบ 5 ทศวรรษ เรื่องราวของ 6 ตุลา อาจไม่ได้มีเพียงภาพจำเดียว และการทำความเข้าใจเหตุการณ์ในอดีตอาจไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการย้อนกลับไปว่า “เกิดอะไรขึ้น” แต่ยังรวมถึงการมองว่า เหตุการณ์นั้นถูกจดจำ ถูกถ่ายทอด และถูกตีความอย่างไรในแต่ละยุคสมัย

นี่คือโจทย์ของนิทรรศการ “50 ปี 6 ตุลา : SCENE OF OCT. จากรอยแผลสู่อนาคต” ที่ไทยพีบีเอสชวนผู้ชมกลับไปสำรวจเหตุการณ์ 6 ตุลาคม 2519 ผ่าน 6 ฉาก 6 รูปแบบการเล่าเรื่อง ทั้งบทสนทนา บทกวี เสียงเพลง งานศิลปะ เรื่องราวของผู้คน และบอร์ดเกม โดยเปิดพื้นที่ให้ผู้ชมเป็นผู้สำรวจและตีความเรื่องราวด้วยตัวเอง

นางสาวปภาภรณ์ เฉลิมวนิชย์ ผู้อำนวยการศูนย์สื่อสารและส่งเสริมการตลาดเพื่อสาธารณะ ไทยพีบีเอส กล่าวว่า นิทรรศการครั้งนี้ต้องการชวนผู้ชมมองเรื่องราว 6 ตุลาในมิติที่หลากหลายขึ้น เพราะเรื่องราวเดียวกัน เมื่อถูกมองผ่านคนต่างรุ่น ต่างประสบการณ์ และต่างรูปแบบการสื่อสาร สิ่งที่มองเห็นและความรู้สึกที่เกิดขึ้นก็อาจแตกต่างกัน

“เราอยากให้นิทรรศการนี้เป็นพื้นที่ที่คนต่างวัยเข้ามาพูดคุยกันได้ แม้จะมีประสบการณ์และมุมมองที่แตกต่างกัน เพราะการเรียนรู้เรื่อง 6 ตุลา ไม่ใช่แค่การรู้ว่าเกิดอะไรขึ้นในอดีต แต่ต้องสามารถนำไปสู่คำถามว่า วันนี้เราเรียนรู้อะไรจากเหตุการณ์นั้น และเราจะร่วมกันสร้างอนาคตที่แตกต่างออกไปได้อย่างไร” ปภาภรณ์กล่าว

6 ฉาก 6 วิธีมองอดีต การเดินชมนิทรรศการเริ่มต้นที่ SCENE 1 : “6 Q&A” ซึ่งนำคำถาม 6 ข้อ จากคนรุ่นปัจจุบัน มาพบกับคำตอบจากผู้ที่เคยเป็นวัยรุ่นในช่วงเหตุการณ์ 6 ตุลา ผ่านบุคคลอย่าง จิระนันท์ พิตรปรีชา อาจารย์ยิ่งศักดิ์ และทนายด่าง ถ่ายทอดด้วย Interactive และ Mixed Media

พื้นที่นี้ทำให้คำถามจากคนรุ่นหนึ่งได้สนทนากับประสบการณ์ของคนอีกยุคหนึ่ง และชวนให้เห็นว่า เมื่อประวัติศาสตร์เดินทางข้ามเวลา มุมมองต่อเหตุการณ์เดียวกันอาจเปลี่ยนไปตามประสบการณ์ของผู้มอง

จากนั้นเข้าสู่ SCENE 2 : “บทกวีที่หายไป” ที่นำบทกวีจากนักเขียนต่างยุคอย่าง จิระนันท์ พิตรปรีชา และ  ตุล ไวฑูรเกียรติ หรือ “ตุล อพาร์ตเมนต์คุณป้า” มาวางไว้ในพื้นที่เดียวกัน ผ่านภาษาและมุมมองที่แตกต่าง พร้อมชวนผู้ชมค้นหาข้อความที่ซ่อนอยู่และตีความบทกวีด้วยตัวเอง

SCENE 3 : “6 ตุลา ของคุณคือเพลงไหน” เปลี่ยนจากตัวอักษรมาเป็นเสียง สำรวจความทรงจำที่เชื่อมโยงกับเหตุการณ์ 6 ตุลา ผ่านบทเพลงทั้งเพลงที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์และผลงานคัฟเวอร์โดยศิลปินรุ่นใหม่ ให้ผู้ชมเลือกฟังด้วยตัวเอง และค้นหาว่าเสียงเพลงใดเชื่อมโยงกับความทรงจำหรือความรู้สึกของตน

SCENE 4 : “6 ตุลา บนผ้าใบ” ถ่ายทอดเรื่องราวผ่านผลงานศิลปะของศิลปินสตรีทอาร์ตต่างเจเนอเรชัน ทั้ง เติ้ล TRK, ธงชัย ศิรินันทิภาคย์ และ HOOTIVE นำเสนอความทรงจำและมุมมองต่อ 6 ตุลา ผ่านภาษาของศิลปะร่วมสมัย

อีกหนึ่งพื้นที่คือ SCENE 5 : “จากรอยแผลสู่อนาคต” โดย The Active ไทยพีบีเอส ที่พาผู้ชมสำรวจเรื่องราวของ 6 ตุลา ผ่านผู้คนและความเชื่อมโยงระหว่างอดีตกับปัจจุบัน ก่อนเปิดพื้นที่ให้ผู้ชมมองต่อไปยังอนาคต และตั้งคำถามกับตัวเองว่า สังคมในวันข้างหน้าควรเป็นอย่างไร

ปิดท้ายด้วย SCENE 6 : “6 ตุลา เมื่อความทรงจำยังมีคำถาม” ในรูปแบบ Board Game ที่ให้ผู้เล่นสำรวจข้อมูลจากหลากหลายแหล่ง ทั้งข่าว ภาพถ่าย คำให้การ และเสียงของผู้คน ก่อนชวนกลับมาตั้งคำถามสำคัญว่า เมื่อข้อมูลที่ได้รับแตกต่างกัน สิ่งเหล่านั้นส่งผลต่อวิธีที่เรามอง “ความจริง” อย่างไร

นอกจาก 6 ฉากหลักแล้ว ยังมี “+1 SECRET 6 QUOTE” ที่ชวนผู้ชมตามหาร่องรอยของ 6 ตุลาในภาพยนตร์ไทย ผ่านประโยคจากภาพยนตร์ 6 เรื่องเพื่อชวนมองว่าความทรงจำและผลกระทบจากเหตุการณ์ในอดีตยังคงปรากฏอยู่ในวัฒนธรรมป๊อปและการเล่าเรื่องของภาพยนตร์ไทยในแต่ละยุค

เมื่อประวัติศาสตร์ไม่จำเป็นต้องเริ่มจากห้องเรียน สำหรับตุล ไวฑูรเกียรติ หรือ ตุล อพาร์ตเมนต์คุณป้า การเล่าเรื่องประวัติศาสตร์ผ่านสื่อหลากหลายรูปแบบอาจทำให้เรื่องที่ดูไกลตัวเข้าถึงผู้ชมได้ง่ายขึ้น ตุลมองว่านิทรรศการลักษณะมัลติมีเดียช่วยให้การเรียนรู้ประวัติศาสตร์ไม่จำเป็นต้องเป็นเรื่องเคร่งเครียดหรืออยู่ในกรอบของห้องเรียนเพียงอย่างเดียว แต่สามารถเรียนรู้ไปพร้อมกับความสนุกและการตั้งคำถามได้

“เป็นมัลติมีเดียที่ทำให้การเรียนรู้ประวัติศาสตร์ไม่น่าเบื่อ เป็นเหมือนเอนเตอร์เทนเมนต์ที่ได้ทั้งความรู้และความสนุก เราจะได้มาชมเรื่องราวในอดีต และหวังว่าเราจะศึกษามันเพื่อไม่ให้เกิดขึ้นอีก สำหรับน้องๆ ที่ไม่เคยรู้ว่า 6 ตุลาเป็นอย่างไร อยากให้ลองเข้ามาชม และไม่เครียดอย่างที่คิด”

ท้ายที่สุดแล้ว นิทรรศการ “SCENE OF OCT.” ไม่ได้พยายามกำหนดคำตอบเดียวให้กับผู้ชม แต่ชวนให้แต่ละคนค่อยๆ เดินผ่านเรื่องราวทั้ง 6 ฉาก ตั้งคำถามกับข้อมูลที่ได้รับฟังเสียงจากคนต่างรุ่น และสำรวจความทรงจำผ่านสื่อหลากหลายรูปแบบ เพราะเมื่อเวลาผ่านไป ประวัติศาสตร์อาจยังเป็นเรื่องเดิม แต่คนที่กลับไปมองประวัติศาสตร์นั้นอาจไม่ใช่คนเดิมอีกต่อไป

หาก 6 ตุลาเป็นเหตุการณ์ที่เคยได้ยินหรือเคยรู้จัก ลองกลับไปมองอีกครั้งในมุมที่แตกต่าง หรือหากเรื่องราวเหล่านี้เคยผ่านตาเพียงในภาพถ่ายและคำบอกเล่า นิทรรศการนี้อาจเป็นอีกพื้นที่หนึ่งให้ได้หยุดดู ฟัง ตั้งคำถาม และทำความเข้าใจด้วยตัวเอง

นิทรรศการ “50 ปี 6 ตุลา : SCENE OF OCT. จากรอยแผลสู่อนาคต” จัดแสดง ณ พื้นที่จัดแสดงนิทรรศการ ชั้น 1 อาคาร D ไทยพีบีเอส ถนนวิภาวดีรังสิต เปิดให้เข้าชมฟรี ระหว่างวันที่ 21 กันยายน - 16 ตุลาคม 2569 เวลา 09.00-18.00 น.