มองมุมเจิมศักดิ์ ปิ่นทอง : เมื่อประมุขฝ่ายนิติบัญญัติ ทำลายกลไกตรวจสอบฝ่ายบริหาร

การดำรงตำแหน่งประธานสภาผู้แทนราษฎรและประธานรัฐสภาของนายโสภณ ซารัมย์ กำลังก้าวสู่การเป็น “รอยด่าง” และจุดเปราะบางครั้งใหญ่ที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์ระบอบประชาธิปไตยแบบรัฐสภาไทย เมื่อปรากฏข้อกำหนดและระเบียบปฏิบัติที่ถูกขับเคลื่อนออกมาในลักษณะ“รวบอำนาจ-ตัดตอน และจำกัดสิทธิการตรวจสอบ” อย่างเบ็ดเสร็จเด็ดขาด ไม่ว่าจะเป็นการบังคับให้การกำหนดวาระการประชุม การเรียกบุคคลมาให้ถ้อยคำ หรือการขอเอกสารสอบสวนเชิงลึก จะต้องผ่าน “มติของคณะกรรมาธิการ” เท่านั้น

เมื่อโครงสร้างภายในของคณะกรรมาธิการทุกชุดถูกครอบงำด้วยกลไกเสียงข้างมากตามสัดส่วน สส.ในสภา ซึ่งพรรคร่วมรัฐบาลกุมอำนาจเบ็ดเสร็จ กฎเกณฑ์เหล่านี้จึงมิใช่การจัดระเบียบเพื่อความเรียบร้อย หากแต่คือ “ตะแกรงร่อนที่ออกแบบมาเพื่อสกัดกั้น ปิดปากและทำลายกลไกการตรวจสอบฝ่ายบริหาร” อย่างเลือดเย็นที่สุด

1. หน้ากากแห่งความเป็นกลาง กับความจริงอันน่าละอายของประธานสภา

ในระบอบประชาธิปไตยแบบรัฐสภาอันมีอารยะ แบบอย่างสหราชอาณาจักร (UK) ธรรมเนียมปฏิบัติอันทรงเกียรติของประธานสภาผู้แทนราษฎร (Speaker of the House of Commons) คือการ “ลาออกจากพรรคการเมืองทันที” และตัดขาดจากความผูกพันกับฝ่ายบริหารอย่างสิ้นเชิง เพื่อสถาปนาตนเองเป็น
“ผู้พิทักษ์เสียงข้างน้อย” (Protecting the Minority) และปกป้องสิทธิอันชอบธรรมของฝ่ายค้านในการตรวจสอบรัฐบาลอย่างเต็มกำลัง

แม้สังคมไทยจะมิได้เรียกร้องถึงขั้นให้ประธานรัฐสภาต้องลาออกจากพรรคการเมือง แต่สิ่งที่ปรากฏประจักษ์ภายใต้การนำของนายโสภณ ซารัมย์ กลับสวนทางและเหยียบย่ำหลักการนี้อย่างสิ้นเชิง การออกกฎเกณฑ์จำกัดอำนาจ กมธ. สะท้อนถึงความพยายามในฐานะประมุขฝ่ายนิติบัญญัติ-ซึ่งตามกฎหมายหาใช่ “ผู้บังคับบัญชาของ สส.” ไม่-กลับยอมลดตัวลงมาเป็นเครื่องมือคุ้มครองนักการเมืองฝ่ายบริหารให้รอดพ้นจากการตรวจสอบ

มีผู้อ้างว่า เรื่องพิจารณาศึกษาสอบสวนของกรรมาธิการ ในท้ายที่สุดก็ต้องส่งไปให้สภาตัดสินใจนั้นเป็นเพียง “ข้ออ้างจอมปลอม” เพราะเมื่อกลไกการกลั่นกรองและแสวงหาความจริงถูกคว่ำตั้งแต่ชั้น กมธ. ด้วยมติเสียงข้างมากของรัฐบาล ข้อมูลความจริงย่อมไม่มีวันเดินทางไปถึงห้องประชุมสภาใหญ่ได้เลย

2. เจตนาที่ไม่อาจปฏิเสธ: เมื่อนิติบัญญัติยอมจำนนต่อฝ่ายบริหาร

ความพยายามตัดทอนอำนาจการตรวจสอบของ กมธ. ย่อมตีความไปเป็นอื่นไม่ได้เลยนอกจาก “ความจงใจเอนเอียงเข้าข้างฝ่ายรัฐบาล” เพื่อสกัดกั้นการขุดคุ้ยความไม่ชอบมาพากลอย่างจริงจัง ทั้งที่ในระบบรัฐสภา ฝ่ายนิติบัญญัติถูกสถาปนาขึ้นมาเพื่อทำหน้าที่เป็นตา เป็นหู และเป็นเกราะคุ้มครองผลประโยชน์ของประชาชน หาใช่การเป็น “สาขาหนึ่งของทำเนียบรัฐบาล” ที่คอยประทับตราพยักหน้ารับรองความผิดพลาดให้ฝ่ายบริหารไม่

การอ้างว่าประชาธิปไตยต้องให้เสียงข้างมากเป็นผู้ตัดสินในทุกเรื่อง นำไปสู่ภาพอนาคตอันน่าอนาถที่ สส. พรรคร่วมรัฐบาลซึ่งครองเสียงข้างมากในกรรมาธิการ จะแต่งตั้งประธานกรรมาธิการที่เป็นคนของตนทั้งหมด และควบคุมวาระการตรวจสอบทั้งหมดให้อยู่ใต้เงื้อมมือ

การกระทำเช่นนี้คือการทำลายหัวใจสำคัญของระบอบประชาธิปไตยที่ต้องอาศัยการคานและดุลอำนาจ (Checks and Balances) เมื่อฝ่ายตรวจสอบถูกมัดมือชกด้วยกติกาน้ำมือของประมุขฝ่ายนิติบัญญัติเสียเอง สภาผู้แทนราษฎรก็ไม่ต่างอะไรกับ “โรงละครตลกร้าย” ที่รอวันสูญสิ้นศรัทธาจากประชาชน

พึงตระหนักว่า การที่ สส. เสียงข้างมากยกมือสนับสนุนฝ่ายบริหารให้ไปบริหารราชการแผ่นดิน มิได้หมายความว่าเลือกให้ไปเป็น “โจรปล้นเงินแผ่นดิน” สภาผู้แทนราษฎรจึงไม่มีหน้าที่ต้องเป็นหูเป็นตา อุ้มชู หรือปกป้องโจรปล้นแผ่นดิน หากแต่มีหน้าที่ร่วมกับฝ่ายค้านในการตรวจสอบอย่างเข้มข้นแทนประชาชนผู้เป็นเจ้าของอำนาจที่แท้จริง

3. ทางออกและแนวทางต่อสู้ของฝ่ายนิติบัญญัติ: ปลดล็อกโซ่ตรวนแห่งการตรวจสอบ

ในยามที่ สส. และพรรคฝ่ายค้านต้องเผชิญหน้ากับความอยุติธรรมเชิงกติกา การหาทางปลดล็อกระเบียบข้อกำหนดอันคับแคบนี้ จำเป็นต้องขับเคลื่อนผ่านยุทธวิธีทั้งในและนอกสภาอย่างถึงพริกถึงขิง ดังนี้:

l เสนอญัตติขอแก้ไขหรือทบทวนข้อบังคับและระเบียบ: สส. ต้องร่วมกันเข้าชื่อยื่นญัตติด่วนต่อที่ประชุมสภาผู้แทนราษฎร เพื่อกดดันให้ที่ประชุมมีมติ “ทบทวน แก้ไข หรือยกเลิก” ระเบียบหรือข้อกำหนดที่ประธานสภาประกาศใช้ เนื่องจากสภาชุดใหญ่คือผู้มีอำนาจสูงสุดในการกำหนดบรรทัดฐานและข้อบังคับการดำเนินงาน

l ใช้สิทธิประท้วงและอภิปรายทักท้วงอย่างแข็งขัน (Floor Resistance): ในการประชุมสภาหรือในชั้นกรรมาธิการ สส. ฝ่ายค้านและกรรมาธิการที่เห็นต่าง ต้องใช้สิทธิประท้วงตามข้อบังคับอย่างเด็ดขาดทุกครั้งที่มีการอ้างอิงระเบียบดังกล่าว เพื่อบันทึกความไม่เห็นชอบและตีแผ่ความจริงให้สาธารณชนประจักษ์ผ่านการถ่ายทอดสดของสภา

l ตั้งกระทู้ถามสดหรือยื่นญัตติซักถามประธานสภา: ในฐานะที่ประธานสภาผู้มีหน้าที่บริหารกิจการสภาด้วยความโปร่งใสและยึดโยงกับธรรมาภิบาล สส. สามารถใช้กลไกกระทู้ถามสดเพื่อให้ประธานสภาต้องมายืนยันต่อที่ประชุมถึงเจตนารมณ์และความชอบธรรมในการออกกฎเกณฑ์รอนสิทธิการตรวจสอบนี้ต่อหน้าธารกำนัล

4. บทสรุปเด็ดขาด: กลับตัวหรือออกไปเสีย

เกียรติภูมิและศักดิ์ศรีของประมุขฝ่ายนิติบัญญัติเป็นสิ่งที่สูงส่งเกินกว่าจะนำมาใช้เล่นเกมการเมืองเพื่อปกป้องพวกพ้อง นายโสภณ ซารัมย์ ในฐานะประธานรัฐสภา จำเป็นต้องตระหนักถึงหน้าที่อันศักดิ์สิทธิ์นี้อย่างเร่งด่วนท่านต้องยับยั้งชั่งใจ ถอดถอนความลำเอียง และยกเลิกกฎเกณฑ์ที่ทำลายล้างอำนาจการตรวจสอบของสภาเสีย

หากจิตสำนึกแห่งความเป็นกลางและหัวใจประชาธิปไตยไม่หลงเหลืออยู่พอที่จะทำหน้าที่ “ประมุขของฝ่ายนิติบัญญัติ” ได้อย่างสมศักดิ์ศรี ทางเลือกเดียวที่เหลืออยู่อย่างมีเกียรติ คือการ “ไม่สมควรดำรงตำแหน่งนี้
อีกต่อไป”

การออกจากตำแหน่ง เพื่อเปิดทางให้ผู้ที่มีจิตวิญญาณแห่งการตรวจสอบและเคารพกติกาประชาธิปไตยขึ้นมาทำหน้าที่แทน ย่อมจรรโลงระบอบประชาธิปไตยในสังคมไทย ก่อนที่สภาอันทรงเกียรติแห่งนี้จะกลายเป็นเพียงเศษซากของการใช้อำนาจตามอำเภอใจ ในการกินรวบประเทศไทยอย่างถาวร

รศ.ดร.เจิมศักดิ์ ปิ่นทอง