ม่านหมอกแห่งความสุจริต หรือช่องโหว่กฎหมาย? อดีตผู้พิพากษา เจาะลึกบทวิเคราะห์คำวินิจฉัย กกต. ว่าด้วยการเลือก สว. 2567

วันที่ 14 พฤศจิกายน 2569 นายวัส ติงสมิตร นักวิชาการอิสระ อดีตผู้พิพากษาอาวุโสในศาลฎีกา ได้โพสต์ข้อความระบุว่า ม่านหมอกแห่งความสุจริต หรือช่องโหว่ทางกฎหมาย? เจาะลึกบทวิเคราะห์คำวินิจฉัย กกต. ที่ 1526/2569 ว่าด้วยการเลือก สว. 2567

ภายหลังสำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) เผยแพร่คำวินิจฉัย กกต. ที่ 1526/2569 ลงวันที่ 14 กันยายน 2569 ทางเว็บไซต์อย่างเป็นทางการ เมื่อช่วงค่ำวันที่ 13 พฤศจิกายน 2569 คดีประวัติศาสตร์เกี่ยวกับการเลือกสมาชิกวุฒิสภา (สว.) พ.ศ. 2567 ซึ่งมีผู้ถูกร้องมากกว่า 427 ราย และมีข้อกล่าวหาการกระทำผิดหลายประการ ก็ได้กลับมาเป็นศูนย์กลางความสนใจของสังคมอีกครั้ง

แม้ มติเสียงข้างมากของ กกต. จะมีแนวทางยกคำร้องในข้อกล่าวหาสำคัญหลายกรณี โดยให้เหตุผลว่าพยานหลักฐานยังไม่เพียงพอที่จะรับฟังว่ามีการกระทำผิด แต่เมื่อพิจารณาในเชิงนิติศาสตร์และหลักการตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐแล้ว มติของ กกต. เสียงข้างน้อย และรายงานของคณะกรรมการสืบสวนและไต่สวนส่วนกลาง คณะที่ 26 กลับมีน้ำหนักและเหตุผลที่ควรได้รับการพิจารณาอย่างจริงจัง โดยเฉพาะการประเมินพยานหลักฐานที่สะท้อนให้เห็นถึงความเชื่อมโยงของการกระทำในลักษณะเป็นขบวนการ

บทความนี้จึงขอชวนพิจารณาว่า เหตุใดเราจึงควรให้น้ำหนักกับเหตุผลของ กกต. เสียงข้างน้อยและคณะกรรมการสืบสวนฯ คณะที่ 26 มากกว่า และมติเสียงข้างมากมีข้อบกพร่องในการวินิจฉัยพยานหลักฐานอย่างไร 

1.กับดัก "เพดานพิสูจน์แบบคดีอาญา": เมื่อ กกต. ใช้แว่นขยายผิดขนาดส่องคดีการเมือง 

ประเด็นสำคัญประการแรกที่ต้องตั้งคำถามต่อมติเสียงข้างมากของ กกต. คือ การกำหนดกรอบและมาตรฐานการรับฟังพยานหลักฐานที่เข้มงวดจนเกินไป โดยนำแนวคิดเรื่องการพิสูจน์ความผิดทางอาญาจนปราศจากข้อสงสัยตามสมควร (Beyond a Reasonable Doubt) มาใช้เป็นเงื่อนไขในการพิจารณาทุกประเด็น ทั้งที่การตรวจสอบความสุจริตและเที่ยงธรรมของการเลือกตั้ง ซึ่งใช้หลัก “มีหลักฐานอันควรเชื่อได้” (Reasonable grounds to believe) อันมีวัตถุประสงค์และผลทางกฎหมายที่แตกต่างจากการพิพากษาโทษทางอาญา

• เจตนารมณ์ของกฎหมายเลือกตั้ง: พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ (พ.ร.ป.) ว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2561 โดยเฉพาะมาตรา 62 และบทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง ถูกออกแบบมาเพื่อป้องกันและจัดการกับการทุจริตเชิงโครงสร้าง โดยคำนึงถึงพฤติการณ์ที่แสดงให้เห็นว่าการเลือกมิได้เป็นไปโดยสุจริตหรือเที่ยงธรรม การพิจารณาจึงต้องใช้มาตรฐานเฉพาะตามเจตนารมณ์ของกฎหมายเลือกตั้ง

• รับฟังพยานแวดล้อมที่มีความเชื่อมโยงกัน ย่อมทำให้การพิสูจน์การทุจริตที่มีการวางแผนอย่างเป็นระบบกลายเป็นเรื่อง "ที่เป็นไปไม่ได้"
การทุจริตเลือกตั้งที่มีการจัดตั้งและแบ่งหน้าที่กันทำย่อมมีกระบวนการปกปิดและหลีกเลี่ยงการทิ้งหลักฐานโดยตรง การไม่พบหลักฐานชิ้นใดชิ้นหนึ่งจึงไม่ควรเป็นเหตุให้ปฏิเสธพยานหลักฐานอื่นทั้งหมด เพราะ "พยานแวดล้อมที่สอดคล้องกันหลายชิ้น ย่อมมีน้ำหนักมากกว่าพยานหลักฐานโดยตรงเพียงชิ้นเดียว" ที่ถูกสร้างหรืออำพรางไว้ 

2. การมองข้าม "จิ๊กซอว์พยานแวดล้อม" ของขบวนการฮั้วเลือกตั้งเชิงระบบ (Systemic Rigging) 

ในการตรวจสอบการทุจริตที่มีการวางแผนแยบยล การพิจารณาพยานหลักฐานเป็นรายชิ้นโดยตัดขาดความสัมพันธ์ระหว่างกัน ย่อมทำให้ข้อเท็จจริงสำคัญของคดีสูญหายไปอย่างน่าเสียดาย รายงานของคณะกรรมการสืบสวนและไต่สวนส่วนกลาง คณะที่ 26 ได้รวบรวมพยานหลักฐานหลายประเภทที่ควรนำมาประเมินร่วมกันอย่างเป็นองค์รวม ได้แก่:

• ปฏิบัติการจัดตั้งกลุ่มและควบคุมการลงคะแนน (Bloc Vote Camp): มีการอ้างถึงพยานหลักฐานเกี่ยวกับพิกัด GPS ข้อมูลการใช้โทรศัพท์เคลื่อนที่ (CDR) และคำให้การของพยานเกี่ยวกับการนัดหมายและเคลื่อนย้ายผู้สมัครไปยังโรงแรมและรีสอร์ตในพื้นที่ห่างไกล เช่น โรงแรมกรุงศรีริเวอร์ และคลองสวนพลูรีสอร์ท จ.พระนครศรีอยุธยา, โรงแรมวังยาวฯ จ.นครนายก, ตลอดจนโรงแรมธาราแกรนด์และไพน์เฮิร์สท จ.ปทุมธานี สิ่งสำคัญไม่ใช่เพียงการเดินทางไปถึง แต่คือ ใครเป็นผู้จัดการเดินทาง มีวัตถุประสงค์ใด และเหตุการณ์ทั้งหมดสอดรับกับไทม์ไลน์การเลือก สว. อย่างไร

• พยานวัตถุและเอกสารการจัดทำโพย: ข้อกล่าวหาเรื่องการนำสมุดแนะนำตัว (สว. 3) มาใช้ไม้บรรทัดตีตารางแบ่งช่อง 10 และ 20 ช่องเพื่อคัดลอกหมายเลขตามโพยที่เตรียมไว้ล่วงหน้า รวมถึงการยึดโทรศัพท์มือถือและการให้ลงนามในใบลาออกจาก สว. ล่วงหน้า พฤติการณ์เหล่านี้ไม่ใช่การแนะนำตัวตามปกติ แต่สะท้อนถึงความพยายามควบคุมทิศทางการลงคะแนน

• การเชื่อมโยงร้อยเรียงพยานหลักฐาน: ข้อมูลดิจิทัล (GPS/CDR) ยืนยันสถานที่และเวลา คำให้การพยานอธิบายเจตนา ส่วนตารางหมายเลขสะท้อนรูปแบบการจัดการ เมื่อนำจิ๊กซอว์เหล่านี้มาต่อกัน ย่อมเห็นภาพการจัดตั้งที่เป็นระบบชัดเจนยิ่งขึ้น 

3. อคติในการตัดน้ำหนัก "พยานบุคคล" และการสร้างข้ออ้างให้ผู้ถูกร้อง 

อีกหนึ่งจุดอ่อนสำคัญคือ วิธีการประเมินความน่าเชื่อถือของพยานบุคคล โดยเฉพาะกรณีที่พยานมีประวัติความขัดแย้งทางการเมือง ถูกขับออกจากพรรค หรือมีการเปลี่ยนแปลงคำให้การในภายหลัง

• ความจริงเบื้องหลังพยานที่กลับคำ: ในคดีที่มีผลประโยชน์ทางการเมืองและเครือข่ายผู้มีอิทธิพลเกี่ยวข้อง การที่พยานกลับคำให้การหรือทำหนังสือขอถอนคำให้การในภายหลัง อาจมาจากความหวาดกลัว แรงกดดัน หรือการเจรจาต่อรอง การปฏิเสธคำให้การเดิมทั้งหมดโดยไม่ตรวจสอบบริบทและพยานอิสระอื่นที่มาสนับสนุน ถือเป็นการละเลยข้อเท็จจริงที่น่าสงสัย

• ข้ออ้าง "ประชุมเรื่องไก่งวง": กรณีการพบปะที่กระทรวงพาณิชย์ (กรณีนายนภินทร ศรีสรรพางค์) ซึ่งถูกชี้แจงว่าเป็นการประชุมเพื่อแก้ปัญหาไก่งวงล้นตลาด คำถามคือ เหตุใดจึงมีผู้สมัคร สว. ที่ไม่มีส่วนเกี่ยวข้องโดยตรงกับการเลี้ยงไก่งวงเข้าร่วม และเหตุการณ์เกิดขึ้นในช่วงโค้งสุดท้ายของการเลือก สว. ? การมีภารกิจราชการฉากหน้าไม่ควรยุติการตรวจสอบวัตถุประสงค์ที่แท้จริง ข้อชี้แจงของผู้ถูกร้องต้องได้รับการตรวจสอบด้วยมาตรฐานเดียวกันกับพยานหลักฐานฝ่ายผู้ร้อง 

4. บทสรุป: ทำไม กกต. เสียงข้างน้อยจึงตอบโจทย์อนาคตประชาธิปไตยมากกว่า?

คำวินิจฉัย กกต. ที่ 1526/2569 เป็นเอกสารสำคัญที่สะท้อนวิกฤตการณ์ตรวจสอบความสุจริตและเที่ยงธรรมในการเลือก สว. พ.ศ. 2567 แต่สิ่งที่น่ากังวลยิ่งกว่าผลการยกคำร้อง คือ วิธีคิดและหลักการประเมินพยานหลักฐาน ที่นำไปสู่ผลลัพธ์ดังกล่าว

เหตุผลของ กกต. เสียงข้างน้อยและรายงานของคณะกรรมการสืบสวนฯ คณะที่ 26 สมควรได้รับการให้น้ำหนักมากกว่า เพราะมองเห็นภาพความเชื่อมโยงของพยานหลักฐานแบบองค์รวม ขณะที่ กกต. เสียงข้างมากยังมีข้อบกพร่องในการประเมินความสัมพันธ์เชิงระบบ
การสนับสนุนแนวทางของ กกต. เสียงข้างน้อยมิใช่การเรียกร้องให้ลงโทษผู้ใดโดยปราศจากหลักฐาน แต่เป็นการเรียกร้องให้องค์กรผู้มีอำนาจใช้มาตรฐานการตรวจสอบที่สอดคล้องกับ "ธรรมชาติของการทุจริตเลือกตั้ง" และไม่ปล่อยให้ความซับซ้อนของขบวนการใต้ดินกลายเป็นเกราะกำบังผู้กระทำผิด

เพราะหลักนิติรัฐไม่ได้มีไว้เพื่อคุ้มครองผู้ถูกกล่าวหาเพียงอย่างเดียว แต่มีไว้เพื่อพิทักษ์สิทธิของประชาชนและรักษาความบริสุทธิ์ยุติธรรมของกระบวนการประชาธิปไตย หากองค์กรอิสระยังคงมองพยานหลักฐานแบบแยกส่วนด้วยความเผอเรอหรือจงใจ ผู้ทุจริตย่อมเรียนรู้ที่จะใช้วิธีแบ่งหน้าที่กันทำและปกปิดร่องรอยเพื่อลอยนวลพ้นผิดอย่างไร้การตรวจสอบ 

คำถามสุดท้ายจึงไม่ใช่เพียงว่า กกต. มีอำนาจยกคำร้องหรือไม่ แต่คือ "กกต. ได้ใช้ดุลพินิจตรวจสอบพยานหลักฐานอย่างรอบด้าน เพียงพอ และเป็นธรรมแล้วหรือยัง?"

เพราะความสุจริตและเที่ยงธรรมในการเลือกตั้งไม่ได้สร้างขึ้นได้ด้วยคำวินิจฉัยเพียงฉบับเดียว หากแต่ต้องพิสูจน์ให้ประจักษ์ด้วยกระบวนการตรวจสอบที่โปร่งใสและตรวจสอบได้จริง

เมื่อความเคลือบแคลงสงสัยในการจัดตั้งเลือกตั้งยังคงค้างคาใจสังคม ความยุติธรรมจึงไม่ควรยุติลงเพียงเพราะเสียงข้างมากได้ยกมือลงมติไปแล้ว มิฉะนั้น รัฐบาลอาจล้มละลายทางความน่าเชื่อถือในท้ายที่สุด

วัส ติงสมิตร
นักวิชาการอิสระ
14/11/69