คอลัมน์ : Change with คิด&ทำ

หัวใจของการทำบุญ ตามแนวทางของพระพุทธเจ้า

•หัวใจของการทำบุญตามแบบอย่างที่พระพุทธองค์ทรงวางรากฐานไว้หลังการตรัสรู้

ไม่ใช่การมุ่งหวังลาภยศหรือภพภูมิที่ดีในชาติหน้า

หากแต่คือการเสียสละเพื่อชำระกิเลสในจิตใจ

และลงมือปฏิบัติเพื่อชี้ทางพ้นทุกข์แก่สรรพสัตว์

พระพุทธองค์ทรงบำเพ็ญ “มหาบุญ” ด้วยพระมหากรุณาธิคุณ

ผ่านการอุทิศพระวรกายเผยแผ่ธรรมตลอดพระชนม์ชีพ

เพื่อให้เวไนยสัตว์เกิดดวงตาเห็นธรรม เข้าใจที่มาแห่งทุกข์และสุขอย่างถ่องแท้

แล้วนำไปปรับใช้ปลดเปลื้องภาระทางใจในการดำเนินชีวิตและการทำงานได้อย่างยั่งยืน

• สิ่งที่พระพุทธเจ้าทรงพิจารณาและปฏิบัติหลังตรัสรู้

1.ทบทวนพระธรรมและสัจธรรม:

ภายหลังตรัสรู้ใต้ร่มพระศรีมหาโพธิ์ ทรงเสวยวิมุตติสุขและพิจารณาปฏิจจสมุปบาท

ทั้งสายเกิด (อนุโลม) และสายดับ (ปฏิโลม)

เพื่อทบทวนกระบวนการแห่งเหตุและผลที่ทำให้สัตว์โลกเวียนว่ายตายเกิด

2.การตัดสินใจประกาศพระสัจธรรม:

แม้ทรงดำริในเบื้องแรกว่าธรรมที่ตรัสรู้นั้นละเอียดลึกซึ้ง

ยากที่ปุถุชนผู้หนาแน่นด้วยกิเลสจะเข้าใจ

แต่เมื่อท้าวสหัมบดีพรหมอาราธนา

พระองค์ทรงพิจารณาสัตว์โลกเปรียบดั่งบัวสี่เหล่า

ทรงเห็นว่ายังมีผู้มีกิเลสเบาบาง (อุคฆติตัญญูและวิปจิตัญญู) ที่พร้อมรู้แจ้งตาม

จึงตัดสินพระทัยเปิดประตูอมตธรรม

3.จาริกเทศนาโปรดเวไนยสัตว์:

ทรงแสดงปฐมเทศนา “ธัมมจักกัปปวัตตนสูตร” โปรดปัญจวัคคีย์

จนพระอัญญาโกณฑัญญะได้ดวงตาเห็นธรรม

จากนั้นทรงจาริกเผยแผ่ศาสนาด้วยพระบาทเปล่ายาวนานถึง 45 พรรษา

มุ่งสอนให้ผู้ฟังพึ่งพาตนเองและมีธรรมเป็นเกาะกำบัง

• แก่นแท้ของการทำบุญใหญ่: จากพิธีกรรมสู่การปฏิบัติบูชา

1. การให้ธรรมทาน:

พระพุทธองค์ตรัสว่า “สพฺพทานํ ธมฺมทานํ ชินาติ” (การให้ธรรมะ ชนะการให้ทั้งปวง)

เพราะวัตถุทานช่วยดับความหิวโหยได้ชั่วคราว

แต่ธรรมทานช่วยดับกิเลสและความทุกข์ใจได้อย่างถาวร

2.การเปลี่ยนผ่านสู่การปฏิบัติจริง:

บุญแท้จริงไม่ได้จำกัดอยู่เพียงพิธีกรรม

แต่คือการเจริญ “ไตรสิกขา” (ศีล สมาธิ ปัญญา) ในการดำเนินชีวิตและการทำงาน

การทำงานด้วยความซื่อสัตย์ มีสติรับมือแรงกดดัน และมีเมตตาต่อผู้ร่วมงาน

ถือเป็นการปฏิบัติบูชาอันเป็นบุญสูงสุด

3.การละวางสมุทัยเพื่อเข้าถึงนิโรธ:

คือการรู้เท่าทันตัณหาและความยึดมั่นถือมั่นอันเป็นต้นตอแห่งทุกข์

เมื่อใช้ปัญญาคลายความยึดติด ย่อมนำมาซึ่งความสงบเย็น (นิพพานชิมลอง) ในปัจจุบันขณะ

• การจัดลำดับการทำบุญ (ทานมัย) ตามหลักพุทธธรรม

การจำแนกอานิสงส์ของทานตามพุทธพจน์ ไม่ได้ตัดสินจากมูลค่าทรัพย์สิน

แต่พิจารณาจาก “ความบริสุทธิ์ของเจตนา (กาลบริสุทธิ์ 3 กาล)”,

“คุณธรรมของผู้รับ” และ

“ประโยชน์สุขระยะยาวต่อการดับกิเลส”

เรียงลำดับจากบุญใหญ่ที่สุดลงมา ดังนี้

1.การให้ธรรมทาน (การให้ปัญญาและความจริง):

มีอานิสงส์สูงสุดเหนือทานทั้งปวง

เพราะช่วยชี้ทางสว่าง ถอดถอนอวิชชา ความหลงผิด และมิจฉาทิฏฐิ

การสอนวิธีคิดที่ถูกต้อง การให้คำปรึกษาด้วยธรรม หรือ

ส่งต่อความรู้ที่ช่วยปลดล็อกความทุกข์ ช่วยให้ผู้รับพึ่งพาตนเอง

รอดพ้นจากภัยในสังสารวัฏ และสร้างประโยชน์ต่อสังคมได้ไม่สิ้นสุด

2.การให้อภัยทาน (การสละความโกรธและพยาบาท):

เป็นบุญละเอียดที่ทำได้ยากยิ่ง

เพราะต้องอาศัยการสละอัตตาตัวตนอย่างสูง

การไม่ผูกเวรและแผ่เมตตาจิตแก่ผู้ล่วงเกิน

ช่วยดับไฟโทสะในใจทันที ตัดวงจรกรรมไม่ให้ยืดเยื้อ

สร้างสันติสุขทั้งภายในและภายนอก

นำจิตสู่ความผ่องใสพร้อมต่อการภาวนาขั้นสูง

3.การให้วัตถุทานแก่ผู้ทรงศีล / สังฆทาน (ทานเพื่อสืบทอดศาสนา):

การถวายปัจจัยสี่แด่พระสงฆ์ หรือถวายแบบ “สังฆทาน”

(มุ่งตรงต่อสงฆ์หมู่ใหญ่โดยไม่เจาะจงรูปใดรูปหนึ่ง)

มีอานิสงส์ไพศาล เพราะเป็นการอุปถัมภ์ผู้ทรงศีลให้มีกำลังศึกษาปฏิบัติธรรม

ทำหน้าที่เป็นเนื้อนาบุญและสืบทอดพระธรรมคำสอน

ดั่งการรดน้ำลงที่ต้นธารปัญญาของสังคม

4.การให้วัตถุทานแก่ผู้ยากไร้และสรรพสัตว์ (การสงเคราะห์โลก):

การบริจาคทรัพย์ อาหาร สิ่งของ หรือไถ่ชีวิตสัตว์ เพื่อบรรเทาทุกข์ทางกายภาพ

ช่วยลดความตระหนี่ในใจและปลุกจิตสำนึกแห่งความกรุณา

จำแนกการปฏิบัติได้ 2 ทาง:

(1)การช่วยเหลือโดยตรง:

มอบแก่ผู้เดือดร้อนด้วยตนเอง ทำให้เห็นความจริงเกิดความร่วมรู้สึก

และสัมผัสความสุขใจจากการคลายทุกข์ของผู้รับได้ทันที

(2)การช่วยเหลือโดยอ้อม:

บริจาคผ่านองค์กร มูลนิธิ หรือกลุ่มจิตอาสา

ช่วยกระจายความช่วยเหลือสู่พื้นที่ห่างไกลหรือยามวิกฤตได้อย่างเป็นระบบและตรงจุด

• การทำบุญตามแนวทางของพระพุทธองค์

จึงเป็นการเชื่อมโยงตั้งแต่ระดับพื้นฐานสู่ระดับสูงสุด

เริ่มจากการสละวัตถุเพื่อขัดเกลาความโลภ

ยกระดับด้วยการให้อภัยเพื่อดับความโกรธ และ

สูงสุดด้วยการให้ธรรมะเพื่อถอนความหลง

นำพาชีวิตไปสู่ความสุขที่แท้จริงคือความหลุดพ้นจากกิเลสทั้งปวง

ชัยวัฒน์ สุรวิชัย