วันที่ 18 กุมภาพันธ์ 2569 นายวัส ติงสมิตร นักวิชาการอิสระ อดีตผู้พิพากษาอาวุโสในศาลฎีกา และอดีตประธานกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) โพสต์เฟซบุ๊กระบุว่า 
เลือกตั้ง 8 ก.พ. 69: "บัตรมี Barcode" เสี่ยงไม่ลับ? ต้องร้องศาลไหน? 

เคยสงสัยไหมครับ? ถ้าวันหนึ่งเราเข้าคูหาไปกากบาท แต่ดันเห็น Barcode หรือ QR Code อยู่บนบัตรเลือกตั้ง! จนรู้สึกว่า "เห้ย แบบนี้เขาจะเช็กย้อนหลังได้ไหมว่าเราเลือกใคร?"  ในเมื่อรัฐธรรมนูญเขียนไว้ชัดว่า "การเลือกตั้งต้องเป็นความลับ"

ถ้าเกิดเหตุการณ์แบบนี้ขึ้นจริง เราจะไปฟ้องใคร? ศาลปกครอง หรือ ศาลรัฐธรรมนูญ? วันนี้มีคำตอบครับ! 

ทำไม "ศาลปกครอง" ถึงไม่ใช่คำตอบ?

หลายคนอาจนึกถึงศาลปกครองเป็นที่แรก เพราะ กกต. เป็นองค์กรของรัฐ แต่ช้าก่อนครับ!
• รัฐธรรมนูญ มาตรา 197 ระบุว่า อำนาจศาลปกครอง "ไม่รวมถึง" การวินิจฉัยชี้ขาดขององค์กรอิสระซึ่งเป็นการใช้อำนาจโดยตรงตามรัฐธรรมนูญขององค์กรอิสระนั้น ๆ
• การออกระเบียบเรื่อง "รูปแบบบัตรเลือกตั้ง" และการพิมพ์บัตรที่มี Barcode หรือ QR Code เพื่อใช้ในการเลือกตั้ง เป็นการใช้อำนาจโดยตรงของ กกต. เพื่อจัดการเลือกตั้ง ดังนั้นงานนี้ศาลปกครองกลางหรือศาลปกครองสูงสุด อาจจะไม่มีอำนาจรับฟ้องครับ 

เส้นทางสู่ "ศาลรัฐธรรมนูญ" (Roadmap ของผู้ถูกละเมิดสิทธิ)
เมื่อเรื่องนี้เป็นการกำหนดให้ใช้วิธีลงคะแนนโดยลับในการเลือกตั้ง สส. ซึ่งเป็น "สิทธิและเสรีภาพ" ที่รัฐธรรมนูญคุ้มครองไว้ (มาตรา 83) ช่องทางที่ถูกต้องตาม พ.ร.ป. ว่าด้วยวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ มาตรา 48 คือ:

1.ด่านแรก: ยื่นเรื่องต่อ "ผู้ตรวจการแผ่นดิน" 
• เราต้องไปร้องเรียนว่าการกระทำของ กกต. (เรื่อง Barcode/QR Code) ขัดต่อรัฐธรรมนูญ
• ผู้ตรวจการแผ่นดินมีเวลา 60 วัน ในการพิจารณาส่งเรื่องให้ศาลรัฐธรรมนูญ

2.ด่านสอง: ยื่นตรงต่อศาลรัฐธรรมนูญ (ถ้าด่านแรกปฏิเสธหรือนิ่งเฉย)
• ถ้าครบ 60 วันแล้วผู้ตรวจการแผ่นดินไม่ส่งเรื่อง หรือบอกว่าไม่ขัด... 
• เราในฐานะ "ผู้ถูกละเมิดสิทธิ" มีสิทธิยื่นคำร้องโดยตรงต่อศาลรัฐธรรมนูญได้เองเลยครับ! 
• จุดสำคัญที่ต้องรู้!  หลายคนอาจเจอ "เกจิอาจารย์กฎหมาย" โต้ว่า จะร้องผ่านผู้ตรวจการแผ่นดินได้เฉพาะกรณี 'กฎหมาย' ขัดรัฐธรรมนูญเท่านั้นนะ! แต่เรื่องบัตรเลือกตั้งมันคือ 'การกระทำ' ไม่ใช่ตัวกฎหมาย... จะร้องได้เหรอ? 

• คำตอบคือ "ร้องได้แน่นอน!"  เพราะกฎหมายเขียนดักไว้แล้วในมาตรา 48 วรรคสามว่า ให้ใช้บังคับแก่กรณีที่ประสงค์จะให้ศาลวินิจฉัยว่า "การกระทำนั้น" ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญด้วย! 

สรุปสั้นๆ ให้จำง่าย
ถ้าบัตรเลือกตั้ง "ไม่ลับ" เพราะเทคโนโลยีรบกวนสิทธิ  ไปหาผู้ตรวจการแผ่นดิน  เพื่อส่งต่อศาลรัฐธรรมนูญ 
เพราะความลับในคูหา คือหัวใจสำคัญของประชาธิปไตย ถ้าไม่ลับ... ก็ไม่ถือว่าเป็นการเลือกตั้งที่แท้จริง! 

วัส ติงสมิตร

นักวิชาการอิสระ
18/2/69