วันที่ 28 มีนาคม 2569 เพจเฟซบุ๊ก "ปราชญ์ สามสี" ได้โพสต์ข้อความ ระบุว่า จากกรณีที่ วิโรจน์ ลักขณาอดิศร ออกมาแสดงความเห็นในประเด็น “เบี้ยเลี้ยงและอาหารของ ส.ส.” โดยระบุว่า อาหารที่สภาจัดไว้เป็นงบประมาณที่เบิกจ่ายไปแล้ว ต่อให้ไม่กิน เงินก็ไม่ได้กลับคืน ดังนั้นควรกินให้เกิดประโยชน์ไปก่อน แล้วค่อยไปปรับลดงบประมาณในปีถัดไป

​ในความเห็นของข้าพเจ้า ต้องยอมรับว่า ข้อเท็จจริงในปีงบประมาณ 2569 นั้นเป็นไปตามที่กล่าว คือ งบประมาณส่วนนี้ได้ถูกผูกพันและเบิกจ่ายไปแล้ว การจะกินหรือไม่กิน ไม่ได้ทำให้รัฐได้เงินกลับคืนมาในทันที

​แต่ข้าพเจ้ามองว่า ประเด็นนี้ไม่ควรถูกจำกัดอยู่เพียงคำถามเชิงปลายเหตุว่า “จะกินหรือไม่กิน” เพราะสิ่งที่กำลังสะท้อนออกมาอย่างชัดเจน คือ “ปัญหาเชิงโครงสร้างของการออกแบบงบประมาณ” กล่าวคือ การจัดอาหารแบบเหมารายวันเป็นการวางงบแบบ “ไม่อิงพฤติกรรมจริง” (non-demand based allocation) เมื่อความต้องการใช้จริงต่ำกว่าที่จัดเตรียมไว้ ย่อมเกิดของเหลือ และเมื่อเกิดขึ้นทุกวัน ก็กลายเป็นความสูญเปล่าที่สะสมในระดับระบบ

​ในมุมของข้าพเจ้า สิ่งที่เกิดขึ้นในวันนี้จึงไม่ใช่ความผิดของบุคคลใดบุคคลหนึ่ง แต่เป็นสัญญาณว่าระบบงบประมาณลักษณะนี้ “ถึงจุดที่ต้องทบทวน” เพราะมันขาดความยืดหยุ่น และไม่สามารถปรับตัวตามพฤติกรรมของผู้ใช้งานได้จริง เช่น หากมี ส.ส. จำนวนหนึ่งเลือกลงไปซื้ออาหารเองในโรงอาหาร นั่นหมายความว่าอุปทาน (อาหารที่จัดไว้) ไม่สอดคล้องกับอุปสงค์ (ความต้องการบริโภคจริง)
​
​เมื่อข้าพเจ้าพิจารณาเปรียบเทียบกับประเทศอย่างสวีเดน จะเห็นแนวทางที่แตกต่างอย่างมีนัยสำคัญ กล่าวคือ สมาชิกสภาของเขาไม่ได้มีอาหารฟรีแบบเหมารายวัน แต่ใช้ระบบเบี้ยเลี้ยงตามภารกิจ (per diem) เช่น การเดินทางหรือปฏิบัติงานนอกพื้นที่ และหากมีการได้รับอาหารฟรี ค่าใช้จ่ายดังกล่าวจะถูกหักออกจากเบี้ยเลี้ยงทันที เพื่อป้องกันการใช้สิทธิซ้ำซ้อน แนวทางนี้สะท้อนหลัก “ใช้จริง จ่ายจริง” (pay-as-you-use) และลดโอกาสการเกิดต้นทุนส่วนเกินตั้งแต่การออกแบบระบบ

​นอกจากนี้ ระบบของสวีเดนยังตั้งอยู่บนหลักการสำคัญอีกประขการหนึ่ง คือ “สวัสดิการต้องผูกกับภารกิจ ไม่ใช่สิทธิพิเศษส่วนตัว” นั่นหมายความว่า สิ่งใดที่ไม่จำเป็นต่อการปฏิบัติหน้าที่โดยตรง ก็ไม่ควรถูกจัดให้ในลักษณะเหมารวม เพราะยิ่งระบบมีความเฉพาะเจาะจงมากเท่าไร โอกาสเกิดความสูญเปล่าก็ยิ่งน้อยลงเท่านั้น

​ในขณะที่ประเทศไทยกำลังอยู่ในช่วงเศรษฐกิจตึงตัว จากแรงกดดันหลายด้าน ไม่ว่าจะเป็นราคาพลังงานที่สูงขึ้น สถานการณ์ความไม่แน่นอนของโลก และค่าครองชีพที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ประชาชนจำนวนมากต้องปรับพฤติกรรมการใช้จ่าย ลดรายจ่ายที่ไม่จำเป็น และ “รัดเข็มขัด” ในชีวิตประจำวันอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

​ด้วยเหตุนี้ ข้าพเจ้าจึงเห็นว่า ผู้แทนราษฎรในฐานะตัวแทนของประชาชน ไม่ควรเพียงแต่บริหารงบประมาณตามกรอบเดิมเท่านั้น แต่ควรแสดงบทบาทเชิงสัญลักษณ์และเชิงปฏิบัติในการ “ร่วมทุกข์ร่วมสุขกับประชาชน” ด้วย กล่าวคือ ต้องเป็นกลุ่มแรกที่ตั้งคำถามกับความไม่จำเป็นของงบประมาณ และกล้าที่จะปรับลดหรือยกเลิกสิ่งที่ไม่สอดคล้องกับสถานการณ์
​
​การกล่าวว่า “งบจ่ายไปแล้ว ก็กินไปเถอะ” อาจเป็นคำอธิบายในเชิงบริหารสถานการณ์เฉพาะหน้า แต่ในมุมของข้าพเจ้า นี่ไม่ใช่คำตอบเชิงนโยบาย เพราะมันไม่ได้แตะที่ต้นเหตุของปัญหา และอาจกลายเป็นการสร้างความเคยชินต่อ “ความสูญเปล่าเชิงระบบ” โดยไม่รู้ตัว
​
​ข้าพเจ้าจึงเห็นว่า สิ่งที่ควรเกิดขึ้นไม่ใช่เพียงการปรับงบในปีถัดไป แต่ควรเป็นการ “ออกแบบระบบใหม่” ทั้งหมด เช่น
ปรับจากการจัดอาหารเหมา → เป็นเบี้ยเลี้ยงตามการใช้จริง
ลดความซ้ำซ้อนของสิทธิ
ใช้ข้อมูลพฤติกรรมจริงมาออกแบบงบประมาณ
และสร้างกลไกตรวจสอบความคุ้มค่า (cost efficiency) อย่างเป็นรูปธรรม
​
​ท้ายที่สุด ข้าพเจ้าขอตั้งคำถามว่า
ในวันที่ประชาชนต้องประหยัดทุกบาททุกสตางค์
ผู้แทนประชาชนควรเป็นผู้กำหนดมาตรฐานใหม่ของความประหยัด หรือควรเป็นผู้ที่ยังคงยึดติดกับระบบเดิมที่ไม่สอดคล้องกับความเป็นจริง
​
​เพราะการกินให้หมด ไม่ได้แปลว่าใช้งบอย่างมีประสิทธิภาพ
แต่การกล้ายอมรับว่า “ระบบไม่ตอบโจทย์” และลงมือแก้ไข
รวมถึงการสละสิทธิพิเศษที่ไม่จำเป็น
นั่นต่างหาก คือความรับผิดชอบที่แท้จริงของผู้แทนประชาชน​

อ่านข่าวที่เกี่ยวข้อง : วิโรจน์ สวน ดรามาบ้าบอ สส.ซื้อข้าวกินเอง