ม.รังสิตจัดเวทีใหญ่ วิเคราะห์ภูมิรัฐศาสตร์โลกสู่ยุทธศาสตร์ชาติ“สีหศักดิ์” ชี้ไทยไม่ควรเลือกข้าง แต่ต้องสร้างความแข็งแกร่งจากภายในประเทศ“อาทิตย์ อุไรรัตน์” เตือนโลกเผชิญ Polycrisis ขณะที่เวที Land Bridge ชี้โอกาสจะเกิดได้ ต้องควบคู่ความเป็นธรรมและยุทธศาสตร์ชาติ

วันนี้ที่วิทยาลัยผู้นำและนวัตกรรมสังคม  สถาบันปฎิรูปประเทศไทย (สปท.) และสถาบันยุทธศาสตร์ความมั่นคงและสันติภาพสุวรรณภูมิ ม.รังสิต ได้จัดสัมมนาวิชาการในหัวข้อ “โอกาสและความท้าทายเชิงยุทธศาสตร์ของไทยในบริบทภูมิรัฐศาสตร์โลก”  และรับฟังการนำเสนอรายงานทางวิชาการของนักศึกษาปริญญาเอกหลักสูตรผู้นำรุ่นที่ 10  โดยมีการปาฐกถาพิเศษในหัวข้อ“พลวัตภูมิรัฐศาสตร์โลกและอาเซียน: ผลกระทบเชิงโครงสร้างต่อประเทศไทย” โดยนายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ 

โดยในช่วงแรก ดร.อาทิตย์ อุไรรัตน์ ได้กล่าวเปิดงานต้อนรับผู้เข้าร่วมสัมมนาโดยระบุว่า ในนามของมหาวิทยาลัยรังสิต ผมรู้สึกเป็นเกียติและมีความยินดีเป็นอย่างยิ่งที่ได้มาเป็นประธานในพิธีเปิดการสัมมนาวิชาการในวันนี้ และเหนือสิ่งอื่นใด ผมขอขอบคุณ ฯพณฯ นายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ที่กรุณาให้เกียรติมาปาฐกถาพิเศษในเวทีวิชาการของมหาวิทยาลัยรังสิตแม้ว่าท่านจะมีภารกิจสำคัญในการกำกับดูแลนโยบายการต่างประเทศของรัฐบาล ในช่วงเวลาที่โลกกำลังเผชิญความผันผวนจากการแข่งขันของมหาอำนาจ ความขัดแย้งในหลายภูมิภาค และการเปลี่ยนแปลงของระเบียบโลก  ท่ามกลางโลกที่กำลังเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ประเทศไทยจะกำหนดตำแหน่งแห่งที่ของตนเองอย่างไร และจะเปลี่ยนความท้าทายให้เป็นโอกาสได้อย่างไรโลกในศตวรรษที่ 21 กำลังเปลี่ยนผ่านสู่ระเบียบโลกใหม่ การแข่งขันระหว่างมหาอำนาจไม่ได้จำกัดอยู่เพียงด้านการทหาร แต่ขยายไปสู่เศรษฐกิจ เทคโนโลยี พลังงาน ห่วงโซ่อุปทาน และทรัพยากรเชิงยุทธศาสตร์

ขณะเดียวกัน การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ความก้าวหน้าของปัญญาประดิษฐ์ และความไม่แน่นอนของเศรษฐกิจโลก ต่างเข้ามาซ้อนทับกัน จนเกิดสิ่งที่นักวิชาการเรียกว่า Polycrisis หรือ “วิกฤติซ้อนวิกฤติ” สิ่งที่เกิดขึ้นในภูมิภาคหนึ่งของโลก สามารถส่งผลต่ออีกซีกโลกได้ภายในเวลาอันรวดเร็ว สงครามอาจเริ่มต้นจากปัญหาความมั่นคง แต่ผลกระทบกลับขยายไปสู่ราคาพลังงาน ราคาสินค้า เงินเฟ้อ ต้นทุนการผลิต และค่าครองชีพของประชาชนวันนี้ ภูมิรัฐศาสตร์จึงไม่ใช่เรื่องไกลตัวอีกต่อไป แต่เป็นเรื่องที่อยู่บนโต๊ะอาหารของทุกครอบครัว อยู่ในต้นทุนของผู้ประกอบการ และอยู่ในชีวิตประจำวันของประชาชนด้วยเหตุนี้ ความมั่นคงในศตวรรษที่ 21 จึงไม่อาจหมายถึงเพียงความมั่นคงทางทหาร หากต้องครอบคลุมความมั่นคงทางเศรษฐกิจ ความมั่นคงทางพลังงาน ความมั่นคงทางอาหาร ความมั่นคงด้านเทคโนโลยี ความมั่นคงทางไซเบอร์ และที่สำคัญที่สุด คือ ความมั่นคงของประชาชน

ด้านนายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ กล่าว ตอนหนึ่งของการปาฐกถาว่า “เมื่อโลกเปลี่ยนไป การทูตที่เปลี่ยนไปโดยเฉพาะกับทางเขมรที่สุดท้ายเราก็ต้องอยู่ด้วยกันให้ได้  โดบเฉพาะเรื่องการหาจุดสมดุลระหว่างการแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้ากับการกำหนดยุทธศาสตร์ระยะยาว อาทิ การทูตวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของไทย  และการนำองค์ความรู้จากต่างประเทศมาพัฒนาโครงสร้างเศรษฐกิจไทยให้แข็งแกร่ง

นอกจากนนี้นายสีหศักดิ์ได้กล่าวถึงโอกาสของประเทศไทยบนเวทีโลกว่า ตอนนี้ทุกคนพูดถึงอินโดแปซิฟิก เป็นจุดยุทธศาสตร์ของประเทศมหาอำนาจไม่ว่าจะจีนหรือ อเมริกา สิ่งที่ไทยควรทำไม่ใช่การเลือกข้าง แต่ต้องสร้างความแข็งแกร่งภายในประเทศในด้านต่างๆ เพื่อเป็นการเตรียมความพร้อมและเพื่อสร้างโอกาสให้กับประเทศไทยบนเวทีโลก

นายสีหศักดิ์กล่าวเพิ่มเติมอีกว่าการฑูตที่ดีในยุคปัจจุบันการฑูตที่ประชาชนเข้าใจว่าเรากำลังทำอะไร และประเทศชาติกำลังต่อรองอะไร และประเทศได้ประโยชน์อะไรบ้างจากสิ่งที่ทำมากที่สุด

ขณะที่เวทีเสวนาในช่วงบ่ายมีวงเสวนาในหัวข้อ “อนาคตประเทศไทยบนเส้นทางแลนด์บริดจ์: โอกาส ความท้าทาย และทางเลือก”

โดย ดร. จิรโรจน์ ศุกลรัตน์ ผู้อำนวยการสำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจร (สนข.) กล่าวว่า
Land Bridge ไม่ใช่เพียงโครงการเชื่อมการขนส่งฝั่งตะวันออก–ตะวันตก แต่เป็น Gateway ฝั่งตะวันตกของไทย ที่จะยกระดับประเทศสู่ศูนย์กลางโลจิสติกส์ของภูมิภาค โดยใช้แนวคิด One Port, Two Sites เชื่อมท่าเรือสองฝั่งให้ทำงานเสมือนท่าเรือเดียว เพื่อลดเวลาและต้นทุนการขนส่ง

โครงการดำเนินในรูปแบบ PPP (Public-Private Partnership) เปิดให้ภาคเอกชนร่วมลงทุนและบริหารโครงการระยะยาว ขณะที่ภาครัฐรับผิดชอบการเวนคืนที่ดินและได้รับส่วนแบ่งผลตอบแทน ช่วยลดภาระงบประมาณของรัฐและดึงดูดการลงทุนขนาดใหญ่

นอกจากนี้ Land Bridge ยังเป็นกลไกสำคัญในการพัฒนา SEC (Southern Economic Corridor) เพื่อดึงดูดการลงทุน ย้ายฐานการผลิต และต่อยอดอุตสาหกรรมเดิมสู่มูลค่าสูง พร้อมส่งเสริม 4 อุตสาหกรรมหลัก ได้แก่ เกษตรมูลค่าสูง โลจิสติกส์ การค้า และการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ เพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจภาคใต้อย่างยั่งยืน

ขณะที่รองศาสตราจารย์ ดร.ปิติ ศรีแสงนาม อาจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวว่า Land Bridge ไม่ใช่แค่การเชื่อมอ่าวไทย–อันดามัน แต่ต้องเป็น Gateway เชื่อมพื้นที่ตอนใน (Hinterland) ของภูมิภาคออกสู่ทะเลโลก โดยปรับแนวคิดจากการเชื่อม “ซ้าย–ขวา” มาเป็นการดึงศักยภาพการค้าและการลงทุนจากประเทศเพื่อนบ้าน โดยเฉพาะจีนที่ต้องการเส้นทางขนส่งสำรอง

โจทย์สำคัญของไทยคือการเลิกมองกรุงเทพฯ เป็นศูนย์กลางของทุกการลงทุน แต่ให้ความสำคัญกับการเชื่อมต่อชายแดนและเครือข่ายระหว่างประเทศก่อน เพราะหากแก้จุดคอขวดได้ การขนส่งสินค้าสู่ตลาดโลกจะเกิดขึ้นได้อย่างมีประสิทธิภาพ

การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานต้องเดินตามแผนแม่บทและยุทธศาสตร์ชาติอย่างบูรณาการ ไม่ใช่สร้างแยกเป็นรายโครงการ เพื่อให้ทุกระบบเชื่อมโยงกันอย่างสมบูรณ์ และผลักดันไทยสู่การเป็นศูนย์กลางโลจิสติกส์ของภูมิภาค

รศ.ดร.ดุลยภาค ปรีชารัชช อาจารย์ประจำสาขาวิชาเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ศึกษา คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์กล่าวว่าโครงการ Land Bridge ต้องมองในมิติภูมิรัฐศาสตร์ ไม่ใช่แค่โครงการคมนาคม เพราะเป็นจุดยุทธศาสตร์ที่เชื่อมกับการแข่งขันของจีน สหรัฐฯ อินเดีย และรัสเซีย ช่วยเพิ่มทางเลือกเชิงยุทธศาสตร์ของไทย โดยไม่ต้องขุดคลองไทย

โครงการนี้จะยกระดับไทยจากทางผ่านสู่ศูนย์กลางโลจิสติกส์และการเชื่อมโยงภูมิภาค รองรับการค้า การลงทุน และสร้างอำนาจต่อรองในห่วงโซ่อุปทานโลกระยะยาว ไทยควรวางบทบาทเป็น 4C ได้แก่ Crossroad, Connector, Conductor และ Container พร้อมผลักดันนโยบาย Act West เพื่อรักษาความเป็นกลาง เสริมความเป็นอิสระทางยุทธศาสตร์ และก้าวสู่การเป็น Middle Power ของภูมิภาค

ด้านนายบรรจง นะแส อดีตนายกสมาคมรักษ์ทะเลไทย และที่ปรึกษาสมาคมรักษ์ทะเลไทย กล่าวว่า
Land Bridge ไม่ได้เผชิญแค่แรงต้านด้านสิ่งแวดล้อม แต่กำลังถูกตั้งคำถามเรื่อง “ความเป็นธรรม” เพราะหากผลประโยชน์ไม่กระจายสู่คนส่วนใหญ่ ความขัดแย้งย่อมเกิดขึ้น เห็นได้จากการชุมนุมเรียกร้องให้ชะลอ SEC และตั้งคณะกรรมการใหม่ที่มีภาคประชาชนร่วมตัดสินใจ

คำถามสำคัญคือ ประเทศกำลังลงทุนเพื่อขนส่งสินค้าของใคร ขณะที่ทะเล อาหาร อากาศ และการท่องเที่ยว ซึ่งเป็นทุนแท้ของคนไทย กลับเสี่ยงถูกแลกกับเมกะโปรเจกต์

หากรัฐยังทุ่มงบกับโครงการแสนล้าน ทั้งที่ถนน น้ำ และไฟฟ้ายังไม่ทั่วถึง การพัฒนาเช่นนี้ก็ยากจะเรียกว่าเป็นการพัฒนาเพื่อประชาชน