กาลครั้งหนึ่งเมื่อไม่นานมานี้ มีนักคอมพิวเตอร์หนุ่มนักเรียนนอก ท่าทางภูมิฐาน เดินทางไปในชนบทที่ห่างไกล     ในมือของเขาถือสมาร์ทโฟนรุ่นล่าสุด ระหว่างทางต้องข้ามแม่น้ำ เชี่ยวกราก อันกว้างใหญ่  ที่ไม่มีสะพาน จึงต้องเรียกใช้บริการเรือพายรับจ้างของตาแก่คนหนึ่ง

                    ขณะที่เรือพายกำลังลอยลำอยู่กลางน้ำ นักคอมพิวเตอร์ชวนลุงพายเรือคุยอวดภูมิปัญญาของตน  และมองว่าคนพายเรือไม่รู้จักเทคโนโลยีที่ก้าวหน้า

                    นักคอมพิวเตอร์: "ลุงครับ ลุงใช้คอมพิวเตอร์เป็นไหม? รู้จัก Ai หรือโปรแกรมเขียนโค้ดบ้างหรือเปล่า?"

                    คนพายเรือ: (ยิ้มกว้างเห็นฟันหลอ) "โอ๊ย... ลุงใช้ไม่เป็นหรอก  คอมพิวเตอร์อะไรนั่นน่ะ ลุงรู้จักแต่ไม้พายกับใบบัว"

                   นักคอมพิวเตอร์: (ส่ายหน้า) "โธ่ลุง! ถ้างั้นชีวิตของลุงเสียไปครึ่งหนึ่ง ห้าสิบเปอร์เซ็นต์ แล้วนะเนี่ย     รู้ไหมว่าโลกสมัยนี้เขาไปถึงไหนกันแล้ว!"

                   ลุงพายเรือพยักหน้าตาม   แล้วถามด้วยความสงสัย:

                   คนพายเรือ: "ที่หมู่บ้านของลุงเนี่ย ไฟฟ้าก็ไม่มี สัญญาณเน็ตก็เข้าไม่ถึง แล้วไอ้เครื่องคอมพิวเตอร์ จะใช้ได้ยังไงล่ะ?"

                  นักคอมพิวเตอร์:  "สบายมากครับลุง ผมมีแผงโซลาร์เซลล์พกพาผลิตไฟจากแดดร้อนๆ นี่แหละ แถมยังมีเครื่องรับสัญญาณดาวเทียมจากสเปซเอกซ์ (SpaceX) ของอีลอน มัสค์  ไม่ว่าจะอยู่กลางป่าหรือกลางน้ำ ผมก็ต่ออินเทอร์เน็ตได้ทั่วโลก!"

                  ลุงพายเรือมองก้อนเมฆสีดำที่ฝนเริ่มตั้งเค้า  แล้วถามต่อ:

                 คนพายเรือ: "ถ้าฝนตกหนักจนเครื่องมันเปียก หรือถ้ามันลื่นหลุดมือตกน้ำไปล่ะ?"

                 นักคอมพิวเตอร์: ตอบอย่างมั่นใจว่า "เครื่องของผมห่อถุงพลาสติกกันน้ำไว้อย่างดี แถมรุ่นนี้เขามีมาตรฐานกันน้ำลึก 50 เมตรครับลุง ไม่ต้องห่วง!"

                 คนพายเรือ: "... แล้วถ้าพวกสแกมเมอร์ หรือแก๊งคอลเซ็นเตอร์ที่เขาว่ากันว่าเก่งนักเก่งหนา โทรมาหลอกลวงล่ะ จะป้องกันยังไง?"

                 นักคอมพิวเตอร์: "เรื่องพื้นฐานครับลุง! ผมไม่รับเบอร์แปลกเด็ดขาด และที่สำคัญผมใช้หลัก 'กาลามสูตร' ของพระพุทธเจ้า ไม่ปลงเชื่ออะไรง่ายๆ จนกว่าจะพิจารณาและพิสูจน์ด้วยเหตุและผล    ใครจะมาหลอกต้มตุ๋นไม่ได้หรอกครับ"

                 ทันใดนั้นเอง!   เกิดพายุลมแรง  มีคลื่นใหญ่และกระแสน้ำวนเบื้องล่าง ทำให้เรือพุ่งชนก้อนหินอย่างจัง "โครมมม!" น้ำไหลทะลักเข้าอย่างรวดเร็ว เรือเริ่มจมดิ่งลงสู่ก้นแม่น้ำ

                  ลุงพายเรือเตรียมตัวโดดน้ำ แล้วถามคำถามสุดท้ายด้วยเสียงอันดัง:

                  " ในเครื่องสเปซเอกซ์หรือตำรากาลามสูตรน่ะ มีบทไหนสอนวิธีว่ายน้ำ ตอนเรือล่มบ้างไหม?"

                  นักคอมพิวเตอร์หนุ่มหน้าซีดเผือดเหมือนกระดาษ โทรศัพท์มือถือหลุดมือจมน้ำหายไป เขาตัวสั่นเทา ร้องไห้โฮออกมาด้วยความกลัวแล้วตะโกนสุดเสียงว่า:

                  "ช่วยด้วยยยย! ลุงช่วยผมด้วย! ผมว่ายน้ำไม่เป็น!"

                  ลุงตอบทันทีว่า   “ถ้าเช่นนั้น  ชีวิตของท่านก็คงจะหายไปทั้งหมด ร้อยเปอร์เซ็นต์  ถ้าไม่มีใครมาช่วยชีวิตไว้”

                  คนพายเรือคว้าคอเสื้อนักคอมพิวเตอร์ แล้วพาส่งฝั่งได้อย่างปลอดภัย  แล้วบอกนักคอมพิวเตอร์ว่า   คนเรานั้นต้องให้รู้จักให้เกียรติผู้อื่น ไม่ว่าเขาจะมีความรู้ในด้านที่เราถนัดหรือไม่ก็ตาม   การละเลยความอ่อนน้อมถ่อมตน  (ไม่มีอปจายนมัย) ตามบุญกิริยาวัตถุ 10  ด้วยการใช้วาจาโอ้อวดและเหยียดหยามความสามารถของคนอื่นนั้นจะนำอันตรายมาสู่ตน

                  นิทานเรื่องนี้สอนให้รู้ว่า:"ความรู้ทางเทคโนโลยีช่วยให้ชีวิตสะดวกสบาย แต่ความรู้พื้นฐานในการเอาชีวิตรอด คือหลักประกันที่สำคัญที่สุดของชีวิต  อย่าเป็นคนมีความรู้ท่วมหัวแต่เอาตัวไม่รอด"

                 เรียบเรียง  จากนิทานเปอร์เชีย โบราณอายุ 700 ปี จากคัมภีร  Masnavi เรื่องคนคงแก่เรียนกับคนพายเรือ  "The Grammarian and the Boatman" แต่งโดย รูมิ Rumi  ซึ่งเป็นเรื่องที่ใช้เปรียบเทียบระหว่าง "ความรู้ทางทฤษฎีหรือสติปัญญา" (Logic/Grammar) กับ "ความรู้ทางปฏิบัติ" (Practical Skill)  

อาทร  จันทวิมล