สวัสดีครับ เมื่อสัปดาห์ที่แล้ว เราได้คุยกันเรื่องการดูแลช่องปากของสุนัขและความจำเป็นในการขูดหินปูนไปแล้ว วันนี้เรามาคุยกันต่อถึงขั้นตอนและวิธีการเตรียมตัวก่อนรับการขูดหินปูน รวมถึงวิธีการดูแลสุขภาพช่องปากของสุนัขแบบง่ายๆ ด้วยตัวเองกันครับ

@ เมื่อสุนัขต้องเข้ารับการขูดหินปูน เราจะต้องเตรียมตัวอย่างไร?

เมื่อเจ้าของตรวจช่องปากของสุนัขด้วยตัวเองแล้วพบว่า มีหินปูนเกาะที่บริเวณโคนฟัน แต่ไม่รู้ว่าจะต้องทำการขูดหินปูนหรือไม่ ขั้นตอนที่เราต้องทำก็คือ

1.พาสุนัขไปพบสัตวแพทย์ก่อนเลยเพื่อทำการตรวจสุขภาพช่องปาก (และสุขภาพร่างกายไปในตัว)

2.สัตวแพทย์จะทำการประเมินสภาพช่องปากของสุนัขอย่างคร่าวๆ และตรวจร่างกายโดยทั่วไปเพื่อเตรียมความพร้อม หากมีความจำเป็นต้องทำการขูดหินปูนให้

3.คุณหมอจะทำการเจาะเลือดเพื่อตรวจสุขภาพ ประเมินว่าสัตว์เลี้ยงมีสุขภาพแข็งแรง เหมาะสมที่จะได้รับการวางยาสลบและขูดหินปูนหรือไม่ (ในบางราย หากมีความจำเป็น คุณหมออาจทำการ X-ray ช่องอกเพื่อดูความผิดปกติของปอดและหัวใจด้วย)

4.เมื่อประเมินแล้ว พบว่าสัตว์มีความพร้อมต่อการวางยาสลบและขูดหินปูน ก็จะนัดหมาย “วันขึ้นเตียง” กัน และแนะนำวิธีการเตรียมตัวก่อนวางยาสลบ

5.ก่อนการวางยาสลบ สัตว์จะต้อง “งดทั้งน้ำและอาหารเป็นเวลา12 ชั่วโมง” ก่อนเวลานัด เนื่องจากการวางยาสลบนั้น จะทำให้สุนัขสูญเสียความสามารถในการไอและการกลืน เพราะหากมีอาหารอยู่ในกระเพาะอาหาร อาจเกิดการสำลักเข้าปอด ทำให้สัตว์เสียชีวิตได้

ในการวางยาสลบสำหรับการขูดหินปูน เพื่อความปลอดภัยและเพื่อให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด ควรใช้การวางยาสลบชนิดแก๊ส หรือ “ยาดมสลบ” เพื่อให้สลบแบบราบรื่นตลอดการขูดหินปูน เนื่องจากยาสลบชนิดดมนั้น มีความปลอดภัยมากกว่ายาสลบชนิดฉีด

ยาดมสลบจะอาศัยปอดในการกำจัดยาเป็นหลัก ทำให้ควบคุมระดับความตื้นและลึกของการสลบได้ดีกว่ายาสลบชนิดฉีด ส่วนยาสลบชนิดฉีดนั้นจะถูกทำให้หมดฤทธิ์ที่ตับ ขับออกทางไต ซึ่งต้องอาศัยการทำงานของร่างกายสัตว์ในการขจัดยาออกจากร่างกายมากกว่ายาดมสลบ รวมถึง “การสอดท่อช่วยหายใจ” (ในการนำยาสลบเข้าปอด) นั้น ยังเป็นการป้องกันไม่ให้ละอองน้ำและละอองจากการขูดหินปูนประเด็นเข้าหลอดลมอีกด้วย

6.เมื่อขูดหินปูนเสร็จแล้ว สัตวแพทย์จะทำการ “ขัดฟันด้วยผงขัดฟัน” เพื่อลบรอยขีดข่วนที่เกิดจากเครื่องมือที่ใช้ในการขูดหินปูน เพื่อให้ผิวฟันเรียบ ลดการสะสมของคราบอาหารและจุลินทรีย์ที่ผิวฟัน เพราะเมื่อคราบจุลินทรีย์ที่สะสมที่ผิวฟันไประยะเวลาหนึ่ง ก็จะเกิดการตกตะกอนของแร่ธาตุในน้ำลายเกิดเป็นหินปูนขึ้นอีกได้

ส่วนในกรณีที่มีฟันโยกมากๆ สัตวแพทย์อาจทำการถอนฟันซี่นั้นออก และทำการเย็บเหงือกเพื่อปิดรอยแผลที่เหงือก ซึ่งรอยแผลจากการถอนฟันนั้น อาจเป็นช่องทางที่จะนำเชื้อโรคเข้าสู่โพรงประสาทฟันที่ขากรรไกรได้

ในกรณีที่มีการถอนฟัน หรือเหงือกอักเสบมาก สัตวแพทย์มักจะจ่ายยาปฏิชีวนะและยาลดอักเสบให้กินติดต่อกันประมาณ 1 สัปดาห์ด้วย ดังนั้นการป้อนยาให้สัตว์เลี้ยงกินตามที่สัตวแพทย์แนะนำมีความสำคัญมากครับ

@ ภายหลังการถอนฟันควรทำอย่างไร?

หากมีการถอนฟันร่วมด้วย ภายหลังถอนฟันควรให้สุนัขกินอาหารนิ่มๆประมาณ 2 สัปดาห์ และให้กินน้ำเยอะๆ หลังอาหารด้วย เพื่อเป็นการทำความสะอาดคราบอาหาร แนะนำว่าควรใช้กระบอกฉีดยาฉีดน้ำสะอาดไปที่เหงือกและบริเวณที่มีแผลเย็บหลังกินอาหารด้วย เพื่อเป็นการลดปริมาณเศษอาหารที่จะติดตามโคนฟันเหงือก และปมไหมเย็บ และภายหลังถอนฟันไปแล้วประมาณ 1 เดือน เจ้าของควรเริ่มหัดให้สุนัขยอมรับการแปรงฟัน และทำการแปรงฟันให้แก่สุนัขวันละ 1 ครั้ง ด้วยครับ

@ เจ้าของจะดูแลสุขภาพช่องปากของสุนัขด้วยตนเองได้อย่างไร?

เจ้าของสามารถดูแลสุขภาพช่องปากสุนัขด้วยตนเองได้หลายวิธี ได้แก่

- การแปรงฟัน/เช็ดฟันให้สุนัข

- การให้สุนัขกินอาหารที่มีความสามารถในการขัดฟัน

- ให้เล่นของเล่นที่มีคุณสมบัติช่วยขัดฟัน

- ในกรณีที่สุนัขมีอายุมากเจ้าของควรหมั่นสังเกตความผิดปกติที่เกิดขึ้นในการกินการเคี้ยว และในช่องปาก โดยควรเปิดปากสุนัขดู เพื่อตรวจดูว่ามีหินปูน แผล หรือก้อนเนื้องอกหรือไม่ ซึ่งควรทำอาทิตย์ละ 1 ครั้ง เพราะหากมีความผิดปกติเกิดขึ้นควรรีบพาไปพบแพทย์โดยเร็ว

@ การแปรงฟันให้แก่สุนัขมีความจำเป็นหรือไม่

อยากเรียนว่า การแปรงฟันในสุนัขมีความสำคัญเหมือนในคนครับ เจ้าของควรทำการแปรงฟันให้แก่สุนัขด้วย เนื่องจากการแปรงฟันเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการกำจัดคราบอาหาร และคราบจุลินทรีย์ที่มาสะสมบนผิวฟัน ซึ่งคราบอาหาร และคราบจุลินทรีย์หากปล่อยทิ้งไว้จะเกิดการตกตะกอนของแร่ธาตุในน้ำลายกลายเป็นหินปูนโดยในทางทฤษฎีควรแปรงฟันหลังกินอาหารทุกครั้ง หรืออย่างน้อยที่สุดแปรงฟันให้สุนัขวันละครั้งในช่วงหลังอาหารมื้อเย็นครับ

เรื่องของช่องปากสุนัข ยังไม่จบแค่นี้นะครับ หลายท่านคงสงสัยเกี่ยวกับวิธีการฝึกแปรงฟันให้กับสุนัข หรือจะทำอย่างไรให้สุนัขยอมรับการแปรงฟัน สัปดาห์หน้า เรามาทำความเข้าใจเรื่องวิธีการแปรงฟันและวิธีการทำให้สัตวเลี้ยงไม่ต่อต้านการแปรงฟันกันครับ

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ นายสัตวแพทย์ ดร.ทิลดิสร์ รุ่งเรืองกิจไกร

ฝ่ายประชาสัมพันธ์และส่งเสริมภาพลักษณ์องค์กร

คณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย