เมื่อเจ้าของตรวจช่องปากของสุนัขด้วยตัวเองแล้วพบว่ามีหินปูนเกาะที่บริเวณโคนฟันแต่ไม่รู้ว่าจะต้องทำการขูดหินปูนหรือไม่ขั้นตอนที่เราต้องทำก็คือ 

1.พาสุนัขไปพบสัตวแพทย์ก่อนเลยเพื่อทำการตรวจสุขภาพช่องปาก (และสุขภาพร่างกายไปในตัว)

2.สัตวแพทย์จะทำการประเมินสภาพช่องปากของสุนัขอย่างคร่าวๆ และตรวจร่างกายโดยทั่วไปเพื่อเตรียมความพร้อม หากมีความจำเป็นต้องทำการขูดหินปูนให้

3.คุณหมอจะทำการเจาะเลือดเพื่อตรวจสุขภาพ ประเมินว่าสัตว์เลี้ยงมีสุขภาพแข็งแรงเหมาะสมที่จะได้รับการวางยาสลบและขูดหินปูนหรือไม่ (ในบางราย หากมีความจำเป็น คุณหมออาจจะทำการ X-ray ช่องอกเพื่อดูความผิดปกติของปอดและหัวใจด้วย) 

4.เมื่อประเมินแล้วพบว่าสัตว์มีความพร้อมต่อการวางยาสลบและขูดหินปูน ก็จะนัดหมาย “วันขึ้นเตียง” กัน และแนะนำวิธีการเตรียมตัวก่อนวางยาสลบ

5.ก่อนการวางยาสลบ สัตว์จะต้อง “งดทั้งน้ำและอาหารเป็นเวลา 12 ชั่วโมง” ก่อนเวลานัด เนื่องจากการวางยาสลบนั้น จะทำให้สุนัขสูญเสียความสามารถในการไอและการกลืน เพราะหากมีอาหารอยู่ในกระเพาะอาหาร อาจเกิดการสำลักเข้าปอด ทำให้สัตว์ตายได้ 

ในการวางยาสลบสำหรับการขูดหินปูน เพื่อความปลอดภัยและเพื่อให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด ควรใช้การวางยาสลบชนิดแก๊สหรือ “ยาดมสลบ” เพื่อให้สลบแบบราบรื่นตลอดการขูดหินปูน เนื่องจากยาสลบชนิดดมนั้นมีความปลอดภัยมากกว่ายาสลบชนิดฉีด 

ยาดมสลบจะอาศัยปอดในการกำจัดยาเป็นหลัก ทำให้ควบคุมระดับความตื้นและลึกของการสลบได้ดีกว่ายาสลบชนิดฉีด ส่วนยาสลบชนิดฉีดนั้นจะถูกทำให้หมดฤทธิ์ที่ตับขับออกทางไต ซึ่งต้องอาศัยการทำงานของร่างกายสัตว์ในการขจัดยาออกจากร่างกายมากกว่ายาดมสลบ รวมถึง “การสอดท่อช่วยหายใจ” (ในการนำยาสลบเข้าปอด) นั้น ยังเป็นการป้องกันไม่ให้ละอองน้ำและละอองจากการขูดหินปูนประเด็นเข้าหลอดลมอีกด้วย 

6.เมื่อขูดหินปูนเสร็จแล้ว สัตวแพทย์จะทำการ “ขัดฟันด้วยผงขัดฟัน” เพื่อลบรอยขีดข่วนที่เกิดจากเครื่องมือที่ใช้ในการขูดหินปูน เพื่อให้ผิวฟันเรียบ ลดการสะสมของคราบอาหารและจุลินทรีย์ที่ผิวฟัน เพราะเมื่อคราบจุลินทรีย์ที่สะสมที่ผิวฟันไประยะเวลาหนึ่งก็จะเกิดการตกตะกอนของแร่ธาตุในน้ำลายเกิดเป็นหินปูนขึ้นอีกได้  

ส่วนในกรณีที่มีฟันโยกมากๆ 

สัตวแพทย์อาจทำการถอนฟันซี่นั้นออก และทำการเย็บเหงือกเพื่อปิดรอยแผลที่เหงือก ซึ่งรอยแผลจากการถอนฟันนั้น อาจเป็นช่องทางที่จะนำเชื้อโรคเข้าสู่โพรงประสาทฟันที่ขากรรไกรได้

ในกรณีที่มีการถอนฟันหรือเหงือกอักเสบมาก สัตวแพทย์มักจะจ่ายยาปฏิชีวนะและยาลดอักเสบให้กินติดต่อกันประมาณ 1 สัปดาห์ด้วย ดังนั้น การป้อนยาให้สัตว์เลี้ยงกินตามที่สัตวแพทย์แนะนำมีความสำคัญมากครับ

ภายหลังการถอนฟันควรทำอย่างไร?

หากมีการถอนฟันร่วมด้วย ภายหลังถอนฟันควรให้สุนัขกินอาหารนิ่มๆ ประมาณ 2 สัปดาห์ และให้กินน้ำเยอะๆ หลังอาหารด้วย เพื่อเป็นการทำความสะอาดคราบอาหาร แนะนำว่าควรใช้กระบอกฉีดยาฉีดน้ำสะอาดไปที่เหงือกและบริเวณที่มีแผลเย็บหลังกินอาหารด้วย เพื่อเป็นการลดปริมาณเศษอาหารที่จะติดตามโคนฟันเหงือก และปมไหมเย็บ และภายหลังถอนฟันไปแล้วประมาณ1 เดือน เจ้าของควรเริ่มหัดให้สุนัขยอมรับการแปรงฟัน และทำการแปรงฟันให้แก่สุนัขวันละ 1 ครั้ง ด้วยครับ

เจ้าของจะดูแลสุขภาพช่องปากของสุนัขด้วยตนเองได้อย่างไร?

เจ้าของสามารถดูแลสุขภาพช่องปากสุนัขด้วยตนเองได้หลายวิธีได้แก่ 

-การแปรงฟัน/เช็ดฟันให้สุนัข 

-การให้สุนัขกินอาหารที่มีความสามารถในการขัดฟัน 

-ให้เล่นของเล่นที่มีคุณสมบัติช่วยขัดฟัน 

-ในกรณีที่สุนัขมีอายุมากเจ้าของควรหมั่นสังเกตความผิดปกติที่เกิดขึ้นในการกิน การเคี้ยว และในช่องปาก โดยควรเปิดปากสุนัขดูเพื่อตรวจดูว่ามีหินปูน แผล หรือก้อนเนื้องอกหรือไม่ ซึ่งควรทำอาทิตย์ละ 1 ครั้ง เพราะหากมีความผิดปกติเกิดขึ้นควรรีบพาไปพบแพทย์โดยเร็ว

การแปรงฟันให้แก่สุนัขมีความจำเป็นหรือไม่

อยากเรียนว่า การแปรงฟันในสุนัขมีความสำคัญเหมือนในคนครับ เจ้าของควรทำการแปรงฟันให้แก่สุนัขด้วย เนื่องจากการแปรงฟันเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการกำจัดคราบอาหาร และคราบจุลินทรีย์ที่มาสะสมบนผิวฟัน ซึ่งคราบอาหาร และคราบจุลินทรีย์ หากปล่อยทิ้งไว้จะเกิดการตกตะกอนของแร่ธาตุในน้ำลาย กลายเป็นหินปูนโดยในทางทฤษฎีควรแปรงฟันหลังกินอาหารทุกครั้ง หรืออย่างน้อยที่สุดแปรงฟันให้สุนัขวันละครั้งในช่วงหลังอาหารมื้อเย็นครับ

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ นายสัตวแพทย์ ดร.ทิลดิสร์ รุ่งเรืองกิจไกร

ผู้อำนวยการสำนักงานสภามหาวิทยาลัย  

จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย