ตลอด 2 สัปดาห์ที่ผ่านมา เราได้คุยกันถึงเรื่อง การดูแลช่องปากของสุนัข และความจำเป็นในการขูดหินปูน รวมถึงวิธีการเตรียมตัวก่อนรับการขูดหินปูนและการดูแลช่องปากสุนัขด้วยตัวเองกันไปแล้ว สัปดาห์นี้เป็นตอนจบของเรื่องปัญหาช่องปาก เรามาทำความเข้าใจเรื่องการแปรงฟันและการใช้อาหารและของเล่นเพื่อช่วยในการขัดฟันกันครับ

@ ควรเริ่มหัดให้สุนัขยอมรับการแปรงฟันตั้งแต่เมื่อไหร่ ?

จริงๆ แล้ว เราควรเริ่มหัดให้สุนัขยอมรับการแปรงฟันตั้งแต่ยังเป็นลูกสุนัขเลยครับโดยอาจใช้ผ้าเปียกเช็ดฟันและเหงือก เพื่อให้เขาคุ้นเคยกับการถูกสัมผัสเหงือกและช่องปากก่อน ส่วนการหัดแปรงฟันนั้น อาจเริ่มทำเมื่อลูกสุนัขมีฟันแท้ขึ้นครบหมดแล้ว(โดยปกติลูกสุนัขจะมีฟันแท้ขึ้นครบที่อายุประมาณ 6 เดือน) เพราะหากแปรงฟันในช่วงที่ผลัดฟันจะก่อให้เกิดความเจ็บปวดแก่ลูกสุนัขได้ จะทำให้ลูกสุนัขเกลียดการแปรงฟันไปเลยได้ ในสุนัขที่โตเต็มที่แล้วก็สามารถเริ่มหัดให้ยอมรับการแปรงฟันได้ โดยการหัดต้องเป็นแบบค่อยเป็นค่อยไปครับ และต้องให้รางวัล  กล่าวชม  และต้องอาศัยความอดทนและความใจเย็นมากกว่าหัดเมื่อสุนัขยังเป็นลูกสุนัขด้วย

@ การแปรงฟันให้สุนัข ต้องเตรียมอุปกรณ์อะไรบ้าง?

อุปกรณ์ที่ต้องใช้ในการแปรงฟันให้แก่สุนัขประกอบด้วย “ยาสีฟันและแปรงสีฟัน” เท่านั้นเองครับ  

1.ยาสีฟัน

ยาสีฟันที่ใช้ควรเป็นยาสีฟันที่ผลิตขึ้นมาสำหรับสุนัขโดยเฉพาะ เนื่องจากมีกลิ่นและรสชาติที่สุนัขชื่นชอบ ซึ่งจะมีส่วนช่วยทำให้สุนัขยอมรับการแปรงฟันได้ง่ายขึ้นด้วย 

ยาสีฟันสำหรับสุนัขบางชนิด มีการผสมเอนไซม์ และสารตั้งต้นบางอย่างที่มีความสามารถในการจับตัวกับน้ำลายแล้วเกิดเป็นสารที่ออกฤทธิ์ในการฆ่าเชื้อไรภายในช่องปากสุนัข จะทำให้การแปรงฟันได้ผลมากขึ้นแม้ใช้เวลาไม่มาก

2.แปรงสีฟัน

แปรงสีฟันที่ใช้นั้น ก็ควรแปรงสีฟันที่ผลิตขึ้นเฉพาะสำหรับสุนัขเช่นกันซึ่งมีขนอ่อนนุ่ม แปรงมีทั้งแบบที่มีด้ามจับยาว และแบบสวมนิ้ว สามารถเลือกใช้ได้ตามถนัดของเจ้าของครับ

@ วิธีการให้สุนัขยอมรับการแปรงฟัน

การฝึกให้สุนัขยอมรับการแปรงฟัน มีขั้นตอนดังนี้

1. ฝึกให้สุนัขชินกับการมีสิ่งของอยู่ในปากก่อน โดยขั้นแรกเลย เราอาจใช้นิ้วจุ่มน้ำซุปเนื้อสัตว์แล้วยื่นให้สุนัขเลียก่อน แล้วนำนิ้วไปถูบริเวณเหงือกและฟันของสุนัขเบาๆ พร้อมกับกล่าวชมและให้รางวัล ทำเช่นนี้ติดต่อกันประมาณ 1-2 สัปดาห์ เพื่อให้คุ้นครับ

2. ใช้ผ้าก๊อซพันที่ปลายนิ้ว แล้วจุ่มน้ำซุปเนื้อสัตว์ จากนั้นถูผ้าก๊อซรอบฟันพร้อมกับกล่าวชม และให้รางวัล ทำเช่นนี้ต่อเนื่องกันอีกประมาณ 1-2 สัปดาห์

3. ฝึกให้สุนัขคุ้นเคยกับรสชาติของยาสีฟันให้แก่สุนัข โดยป้ายยาสีฟันลงบนนิ้วให้สุนัขเลีย จากนั้นป้ายยาสีฟันและไปแตะลงบนเหงือกและฟันของสุนัขพร้อมทั้งกล่าวชมและให้รางวัล ทำเช่นนี้ต่อเนื่องอีกประมาณ 1-2 สัปดาห์ 

4. เริ่มใช้แปรงสีฟันจริง แปรงฟันให้แก่สุนัข โดยเริ่มจากซี่ที่เข้าถึงง่ายก่อน เช่นฟันตัด ฟันเขี้ยว โดยแปรงโดยให้ขนแปรงทำมุม 45 องศา กับรอยต่อระหว่างเหงือกและฟัน ทั้งฟันบนและล่าง พร้อมทั้งกล่าวชมสุนัขเป็นระยะอีกเช่นกัน เมื่อสุนัขยอมรับการแปรงฟันแล้วจึงค่อยๆ เพิ่มจำนวนซี่ฟันที่จะแปรงในแต่ละครั้ง จนแปรงฟันได้ทั้งปากครับ

เรียนย้ำว่า ในแต่ละขั้นตอนนั้น เจ้าของต้อง “อดทน ใจเย็น กล่าวชมเชย และให้รางวัลแก่สุนัข” ทุกครั้ง เพื่อให้สุนัขยอมรับ และไม่ต่อต้านการแปรงฟันเจ้าของอาจจะต้องเหนื่อยมากหน่อยครับ กว่าที่สุนัขจะยอมรับการแปรงฟัน 

@ อาหารที่มีความสามารถในการขัดฟัน มีประโยชน์หรือไม่ และสามารถให้สุนัขกินได้ทุกช่วงชีวิตของสุนัขหรือไม่

อาหารที่มีความสามารถในการขัดฟันนั้น เป็นอาหารที่มีขนาดใหญ่และมีเส้นใย (fiber) สูง เมื่อสุนัขเคี้ยวอาหาร เส้นใยเหล่านี้จะช่วยขัดฟันสุนัข ทำให้คราบฟันหลุดออกขณะเคี้ยวอาหาร แต่อาหารดังกล่าวมีเส้นใยสูงจึงมีพลังงานต่ำ ทำให้ไม่เหมาะกับสุนัขเด็ก หรือสุนัขตั้งท้อง รวมถึงสุนัขให้นมและสุนัขที่มีกิจกรรมใช้พลังงานสูงๆอาหารดังกล่าวนี้จะลดการสะสมของคราบฟันได้เฉพาะบริเวณของฟันที่มีการบดเคี้ยวเท่านั้น ซี่ที่ไม่ได้ใช้เคี้ยว หรือหากสุนัขไม่เคี้ยวอาหารก็จะไม่ได้ผลครับ

@ การให้อาหารว่างที่มีคุณสมบัติขัดฟัน มีข้อควรระวังหรือไม่

อาหารว่างที่มีคุณสมบัติช่วยขัดฟันนั้น มักเป็นอาหารที่มีความน่ากินสูงรสชาติอร่อย ให้พลังงานสูง ดังนั้นหากให้ปริมาณมากเกินไปอาจทำให้สุนัขอ้วนได้ และต้องระวังสำหรับสุนัขที่มีปัญหาเรื่องโรคไตด้วยครับ

@ จะเลือกของเล่นที่ใช้ขัดฟันอย่างไร จึงจะเหมาะสม

การที่สุนัขกัดแทะของเล่นนั้น เป็นการลดการสะสมของคราบฟันได้ทางหนึ่ง แต่ของเล่นที่ให้แก่สุนัขนั้นไม่ควรแข็งเกินไป เนื่องจากหากของเล่นแข็งมากอาจทำให้ฟันของสุนัขแตกหรือหักได้ 

แล้วจะทราบได้อย่างไรว่าแข็งไปหรือเปล่า ง่ายๆ เลยครับ ให้ลองเอาของเล่นตีที่หน้าแข้งของเราเอง เพื่อตรวจสอบดู หากเป็นของเล่นที่แข็งแล้วจะทำให้หน้าแข้งของเราเจ็บ ก็จะทราบได้ว่า ไม่เหมาะที่จะให้น้องหมาแทะเล่นครับ

เรียนคุณผู้อ่านว่า โรคในช่องปากสุนัข อันได้แก่ เหงือกอักเสบโรคปริทนต์ ฝีรากฟัน สามารถป้องกันได้ ด้วยการดูแลสุขภาพช่องปากของน้องหมาอย่างอย่างสม่ำเสมอโดยเจ้าของ “PET CARE ดูแลสัตว์เลี้ยง” หวังเป็นอย่างยิ่งว่า “เจ้าของจะเล็งเห็นความสำคัญของการดูแลสุขภาพช่องปากให้แก่สุนัข และเริ่มต้นที่มาดูแลสุขภาพของปากสุนัขของเรากันนะครับ เพื่อที่จะให้เพื่อนที่ดีที่สุดของเราใช้ชีวิตร่วมกับเราอย่างมีความสุขไปนานเท่านานครับ”

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ นายสัตวแพทย์ ดร.ทิลดิสร์ รุ่งเรืองกิจไกร

ฝ่ายประชาสัมพันธ์และส่งเสริมภาพลักษณ์องค์กร

คณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย