ท่านที่เลี้ยงสุนัขเพศเมียพันธุ์เล็กๆ ที่กำลังให้นมลูก อาจเคยประสบปัญหาเหล่านี้ เช่น ตัวสั่น เดินเซ หอบ ตัวร้อนจัด จนถึงอาการชักเกร็ง อาการเหล่านี้ อาจเป็นอาการของภาวะที่เรียกว่า “ไข้น้ำนม” ปัญหานี้มีสาเหตุและวิธีการป้องกันอย่างไร วันนี้ผมมีข้อมูลที่น่าสนใจมาฝากครับ

@ไข้น้ำนมคืออะไร 

 ภาวะไข้น้ำนม ภาษาอังกฤษเรียกว่า Eclampsia, Puerperal tetany หรือ Postpartum hypocalcemia เป็นภาวะฉุกเฉินหลังคลอด ที่จำเป็นต้องได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที เนื่องจากมีผลต่อชีวิตสัตว์ค่อนข้างสูง เป็นภาวะที่ร่างกายของแม่สัตว์นั้น มีระดับแคลเซียมในกระแสเลือดลดต่ำลง (ต่ำกว่า 7 mg/dl)  และส่วนใหญ่นั้นมักเกิดขึ้นในแม่สุนัขในช่วง 1-4 สัปดาห์หลังคลอด โดยพันธุ์สุนัขที่มักเป็นกลุ่มเสี่ยง ได้แก่ ชิวาวา ปอมเมอริเนียน ชิห์สุ และสุนัขพันธุ์เล็กต่างๆ

@สาเหตุของโรค

เกิดจากการที่แม่สัตว์สูญเสียแคลเซียมไปจำนวนมากในช่วงของการพัฒนาโครงสร้างกระดูกของลูกสัตว์ในช่วงตั้งท้อง การสูญเสียแคลเซียมไปกับน้ำนมที่เลี้ยงลูก หรืออาจจะมาจากการจัดการอาหารที่ไม่เพียงพอ มีการเสริมแร่ธาตุแคลเซียมที่ไม่ดีพอ ในช่วงที่แม่สุนัขตั้งท้องหรือช่วงการจัดการหลังคลอด

@ อาการที่พบเป็นอย่างไร 

เจ้าของสามารถสังเกตเบื้องต้นได้จากอาการเหล่านี้ เช่น แม่สุนัข มีอาการตัวสั่นเดินเซ ทรงตัวไม่ได้ อ่อนแรง หอบ มีอาการเกร็ง ชักกระตุก ซึ่งอาจจะหนักถึงขั้นโคม่า และทำให้เสียชีวิตได้ อาการที่สำคัญ คือมีไข้สูง โดยมีอุณหภูมิสูงกว่า 105 องศาฟาเรนไฮต์ และอาจมีอุณหภูมิสูงถึง 107 องศาฟาเรนไฮต์ ซึ่งเป็นสิ่งที่อันตรายมากเพราะอาจทำให้เกิดการทำลายของเซลล์สมอง และอวัยวะภายในอย่างถาวรได้

@การวินิจฉัย

การวินิจฉัยภาวะไข้น้ำนมในสัตว์เลี้ยง ทำได้จากการสังเกตจากอาการของแม่สุนัข จากอาการที่กล่าวแล้วข้างต้น ร่วมกับประวัติของแม่สุนัขที่อยู่ในกลุ่มที่มีโอกาสสามารถเกิดภาวะไข้น้ำนมได้ เช่นอยู่ในกลุ่มสายพันธุ์เสี่ยง หรือสุนัขพันธุ์เล็ก มีลูกจำนวนมาก หรือได้รับโภชนาการอาหารในช่วงตั้งท้องและช่วงเลี้ยงลูกที่ไม่เหมาะสม

@การรักษา

ภาวะไข้น้ำนมนั้น ถือว่าเป็นภาวะที่มีอันตรายและต้องแก้ไขอย่างทันที ถือเป็นภาวะฉุกเฉินอย่างมาก เมื่อสัตว์เลี้ยงอยู่ในสถานการณ์ที่มีโอกาสก่อให้เกิดภาวะไข้น้ำนม หรือมีอาการที่สงสัย ควรให้ลูกสุนัขหยุดการดูดนม และรีบพาแม่สุนัขไปพบสัตวแพทย์โดยด่วน 

การรักษาตามหลักการ คือการให้แคลเซียมทางกระแสเลือดโดยต้องอยู่ภายใต้การควบคุมของสัตวแพทย์อย่างเคร่งครัด เนื่องจากการให้แคลเซียมทางกระแสเลือดนั้น ต้องให้อย่างระมัดระวัง และอัตราเร็วในการให้เข้าทางกระแสเลือดนั้นต้องเหมาะสม มิเช่นนั้นการให้แคลเซียมที่รวดเร็วเกินไปจะทำให้ส่งผลต่ออัตราการเต้นของหัวใจและจังหวะของการเต้นของหัวใจที่ผิดปกติ ซึ่งอาจทำให้แม่สุนัขเสียชีวิตได้

ในสุนัขบางตัวที่มีอาการกระตุก หรือชักเกร็งนั้น ต้องได้รับยาระงับอาการชักเช่น diazepam ร่วมด้วย เพื่อควบคุมอาการชักและสิ่งที่สำคัญหลังจากแก้ไขภาวะฉุกเฉินได้แล้วนั้น คือการดูแลต่อเนื่องเมื่อกลับไปบ้าน นั่นคือการเสริมแร่ธาตุแคลเซียมทางการกินร่วมกับการงดให้นมลูกในช่วงแรกด้วย พยายามหลีกเลี่ยงอาหารที่มีฟอสฟอรัสสูงเช่นตับ และอาจต้องมีการนัดกลับมาติดตามอาการเพื่อตรวจเช็คระดับของแคลเซียมในกระแสเลือดด้วย

@การป้องกัน

แม่สุนัขในช่วงตั้งท้องนั้น ควรได้รับอาหารที่มีโภชนาการที่ดี และคุณภาพดี กรณีที่ให้อาหารสำเร็จรูปควรเป็นสูตรที่เหมาะสำหรับช่วงการตั้งท้องและเลี้ยงดูลูกเนื่องจากอาหารสูตรนี้จะมีวิตามิน และแร่ธาตุที่เหมาะสมและนำไปใช้ในช่วงของการตั้งท้องและเลี้ยงลูก แต่หากแม่สุนัขมีความเสี่ยงในการที่จะเกิดภาวะไข้น้ำนมสูงเช่น ความเสี่ยงจากการที่จะได้รับอาหารที่ไม่พอในช่วงตั้งครรภ์ การมีลูกจำนวนมาก และลูกสุนัขมีขนาดใหญ่  สายพันธุ์ที่มีความเสี่ยงตามที่กล่าวไปแล้ว แนะนำว่าควรแยกลูกสุนัขออกจากแม่สุนัขในบางช่วงเพื่อลดโอกาสการกินนมของลูกตลอดเวลา และเพื่อให้เวลาแม่สุนัขได้กินอาหารเพื่อเสริมโภชนาการที่เหมาะสมเพิ่มขึ้นในช่วงเลี้ยงดูลูก ทั้งนี้เจ้าของสุนัขสามารถช่วยแม่สุนัขเลี้ยงลูกด้วยโดยการป้อนนมทดแทนเสริมแก่ลูกสุนัขได้ในช่วง 3-4 สัปดาห์แรก ก็จะเป็นวิธีที่ช่วยลดการเกิดไข้น้ำนมได้มากครับ

ดังนั้น หากสุนัขที่มีปัญหาเรื่องไข้น้ำนม ที่ได้รับการตรวจวินิจฉัยและรับการรักษาได้ทันท่วงทีและรักษาอย่างเหมาะสม อาการของภาวะไข้น้ำนมนั้นก็จะหายได้อย่างรวดเร็ว และปลอดภัยครับ

ขอขอบคุณข้อมูลจาก สพ.ญ.ศศิประภา ตัวตุลานนท์ แผนกฉุกเฉินและสัตว์ป่วยวิกฤติโรงพยาบาลสัตว์เล็ก คณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

หมอโอห์ม

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ นายสัตวแพทย์ ดร.ทิลดิสร์ รุ่งเรืองกิจไกร

ภาควิชากายวิภาคศาสตร์  ฝ่ายประชาสัมพันธ์และภาพลักษณ์องค์กร

คณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย