จากโศกนาฏกรรมเหตุเพลิงไหม้โรงเบียร์ย่านลาดพร้าว เมื่อวันที่ 12 กรกฎาคม 2569 ที่ผ่านมา ซึ่งส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตและบาดเจ็บเป็นจำนวนมาก ภาพเหตุการณ์ที่เปลวไฟพุ่งทะลักออกจากประตูทางเข้าอย่างรุนแรง ได้สร้างข้อสงสัยและนำไปสู่การสันนิษฐานว่า นี่อาจเป็นปรากฏการณ์ทางวิทยาศาสตร์ของไฟที่เรียกว่า "Backdraft" ในความเป็นจริงแล้ว เมื่อเกิดเหตุเพลิงไหม้ในอาคาร สิ่งที่อันตรายและคร่าชีวิตผู้คนได้รวดเร็วที่สุดอาจไม่ใช่เปลวไฟที่มองเห็น แต่คือ "ปรากฏการณ์ไฟไหม้รุนแรง" ที่พร้อมปะทุขึ้นโดยไม่มีสัญญาณเตือน เปลี่ยนสถานการณ์ไฟไหม้ธรรมดาให้กลายเป็นหายนะในเสี้ยววินาที

Source Flashpoint Equipment

Flashover: ปรากฏการณ์ไฟลุกท่วมห้องในชั่วพริบตา

Flashover คือการเปลี่ยนแปลงสถานะการเผาไหม้ที่เกิดขึ้นพร้อมกันในทันทีทันใด มักเกิดในอาคารที่มีลักษณะปิดทึบ เมื่อเกิดไฟไหม้ ควันและความร้อนจะลอยขึ้นไปสะสมอยู่ใต้เพดาน เมื่ออุณหภูมิสูงขึ้นถึงขีดสุด ความร้อนจะแผ่รังสีลงสู่ด้านล่าง ทำให้วัสดุและเชื้อเพลิงต่างๆ ภายในห้องเกิดกระบวนการคายไอความร้อน เมื่อความร้อนสะสมจนถึงจุดติดไฟได้ด้วยตัวเอง (Ignition Temperature) เชื้อเพลิงทุกชนิดในห้องจะลุกติดไฟขึ้นพร้อมกันทั้งหมด ทำให้เปลวไฟลุกท่วมห้องในชั่วพริบตา

Fire Gas Ignition: การจุดระเบิดของไอระเหยเชื้อเพลิง

ปรากฏการณ์นี้เกิดจากการจุดระเบิดของไอระเหยที่สะสมตัวอยู่ตามโครงสร้างอาคาร เช่น ฝ้าเพดาน ช่องท่อแอร์ หรือใต้บันได ไอระเหยเหล่านี้เกิดจากการเผาไหม้และสามารถไหลไปตามช่องว่างต่างๆ ไปยังห้องอื่นได้ เมื่อไอระเหยซึ่งมีส่วนผสมของก๊าซติดไฟและออกซิเจนในปริมาณที่เหมาะสม ไปสัมผัสกับความร้อนหรือประกายไฟเพียงเล็กน้อย จะเกิดการลุกไหม้หรือระเบิดขึ้นทันที โดยไม่ต้องอาศัยอากาศเพิ่มเติมจากภายนอก

Source Flashpoint Equipment

Backdraft: การระเบิดย้อนกลับเมื่อไฟกระหายอากาศ

Backdraft หรือการระเบิดของควัน (Smoke Explosion) เป็นปรากฏการณ์ที่อันตรายอย่างยิ่งต่อทั้งผู้ประสบภัยและพนักงานดับเพลิง มักเกิดขึ้นในห้องที่ปิดสนิทและมีช่องระบายอากาศน้อย เมื่อไฟไหม้ไปสักระยะจนออกซิเจนภายในห้องถูกเผาผลาญจนเกือบหมด ไฟจะค่อยๆ มอดลงเหลือเพียงควันหนาแน่นและความร้อนที่สะสมอยู่สูงมาก

หากในเวลานั้นมีการเปิดประตูหน้าต่าง หรือมีช่องทางให้อากาศจากภายนอก (ซึ่งมีออกซิเจน 21%) ไหลเข้าไปปะทะกับก๊าซคาร์บอนมอนอกไซด์และไอระเหยที่สะสมอยู่ เมื่อความเข้มข้นของก๊าซเหมาะสม (คาร์บอนมอนอกไซด์ 14.5 - 74%) และไหลไปสัมผัสกับจุดกำเนิดไฟ จะเกิดการลุกไหม้ย้อนกลับมาตามทิศทางที่อากาศเข้ามาอย่างเฉียบพลันและรุนแรง คล้ายกับการระเบิด ซึ่งแรงดันนี้สามารถทำให้กระจกแตกหรือผนังอาคารพังทลายได้

สัญญาณเตือนก่อนเกิดปรากฏการณ์ Backdraft

เพื่อความปลอดภัย การสังเกตสภาพแวดล้อมก่อนเข้าใกล้พื้นที่เพลิงไหม้เป็นสิ่งสำคัญ สัญญาณที่บ่งบอกว่าอาจเกิด Backdraft ได้แก่:

• มีปริมาณควันดำลอยตัวหนาแน่นมากผิดปกติ
• ควันมีลักษณะถูกดูดไหลเข้าและพ่นออกตามขอบประตูหน้าต่าง คล้ายการหายใจ
• ควันถูกผลักออกมาด้วยแรงดันสูง
• ห้องหรืออาคารมีลักษณะปิดทึบ ขนาดเล็ก และช่องระบายอากาศน้อย
• ผนังห้อง ประตู หรือกระจก มีความร้อนสูงจัดเมื่อสัมผัส

ชั้นความร้อน (Thermal Layers) สัญญาณอันตรายที่ซ่อนเร้น

ก่อนที่จะเกิดปรากฏการณ์ Flashover หรือ Backdraft ภายในห้องที่เกิดไฟไหม้จะมีการแบ่งชั้นความร้อนจากผลผลิตการเผาไหม้ (เปลวไฟ ก๊าซ และเขม่า) อย่างชัดเจน แบ่งออกเป็น 3 ชั้น ดังนี้:

1. ชั้นความร้อนสูงสุด (Extreme Heat): บริเวณระดับเพดานที่มีควันและความร้อนสะสมตัวหนาแน่นที่สุด
2. ชั้นความร้อนปานกลาง (Moderate Heat): บริเวณช่วงกลางของห้อง
3. ชั้นความร้อนต่ำ (Low Heat): บริเวณใกล้ระดับพื้น ซึ่งเป็นจุดที่มีอากาศบริสุทธิ์เหลืออยู่มากที่สุด (เหตุผลที่ต้องหมอบคลานเมื่อหนีไฟ)

ความรู้คือเกราะป้องกันชีวิต

แม้คำว่า Backdraft และ Flashover จะเป็นศัพท์ทางเทคนิค แต่การทำความเข้าใจหลักการพื้นฐานเหล่านี้คือเกราะป้องกันชีวิตชั้นดี การรู้เท่าทันพฤติกรรมของไฟจะช่วยลดความเสี่ยงจากการตัดสินใจที่ผิดพลาด เช่น การพยายามเปิดประตูห้องที่มีควันหนา หรือการกลับเข้าไปเก็บทรัพย์สิน

หากพบเหตุเพลิงไหม้ สิ่งที่ต้องทำคือการอพยพออกจากพื้นที่ให้เร็วที่สุด ปิดประตูห้องที่เกิดเหตุเพื่อจำกัดปริมาณออกซิเจน (หากสามารถทำได้อย่างปลอดภัย) รีบแจ้งเจ้าหน้าที่ดับเพลิง และห้ามกลับเข้าไปในอาคารเด็ดขาดจนกว่าจะได้รับการยืนยันความปลอดภัย เพราะในการเผชิญหน้ากับอัคคีภัย ความรู้ที่ถูกต้องและการตัดสินใจที่เด็ดขาด คือกุญแจสำคัญที่สุดในการเอาชีวิตรอด

ขอบคุณข้อมูลจาก www.samsenfire.com