ท่ามกลางกระแสฮือฮาของภาพยนตร์มหากาพย์ The Odyssey ฉบับผู้กำกับ คริสโตเฟอร์ โนแลน ที่ทำให้คนทั่วโลกจับตาการเดินทางของ 'โอดิสซีอุส' แต่ในมุมมองของจิตแพทย์ ตัวละครที่น่าสนใจและต้องเผชิญกับบททดสอบทางจิตใจที่สาหัสไม่แพ้กันกลับเป็น 'เพเนโลเป้' ภรรยาผู้รอคอยการกลับมาของสามีนานถึง 20 ปีเต็ม

คลินิกสุขภาพจิตนายแพทย์เจษฎา ได้ออกมาเผยแพร่บทวิเคราะห์ที่น่าสนใจเกี่ยวกับประเด็นนี้ โดยชี้ให้เห็นว่า ในขณะที่ฝ่ายชายต้องต่อสู้กับสัตว์ประหลาดและเทพเจ้า ฝ่ายหญิงกลับต้องต่อสู้กับ "ความไม่แน่นอน" "ความเหงา" และ "เวลา" ซึ่งในทางจิตวิทยาถือเป็นความท้าทายที่หนักหน่วงอย่างยิ่ง

เมื่อ "ความไม่แน่นอน" น่ากลัวกว่าความเจ็บปวด

หากจินตนาการถึงโลกที่ไร้สมาร์ทโฟน ไร้อินเทอร์เน็ต และไม่มีแม้แต่ข้อความยืนยันการมีชีวิต การรอคอยใครสักคนโดยไม่รู้วันสิ้นสุดคือฝันร้ายทางจิตวิทยาอย่างแท้จริง

ทางการแพทย์ระบุว่า สิ่งที่ทำให้มนุษย์เกิดความเครียดสูงสุดไม่ใช่ความเจ็บปวด แต่คือ ความไม่แน่นอน (Uncertainty) สมองของมนุษย์ถูกออกแบบมาให้คาดการณ์อนาคต เมื่อตกอยู่ในสภาวะที่ไม่รู้ว่าจะเกิดอะไรขึ้น ระบบความเครียดจะถูกเปิดใช้งานอย่างต่อเนื่อง งานวิจัยหลายชิ้นยืนยันว่า ความไม่แน่นอนเรื้อรังส่งผลให้เกิดความวิตกกังวล ภาวะนอนไม่หลับ และโรคซึมเศร้าได้มากกว่าการเผชิญเหตุการณ์เลวร้ายที่รู้ผลลัพธ์ที่แน่ชัดแล้วเสียอีก

ถอดรหัส "การทอผ้าห่อศพ" กลยุทธ์การรับมือความเครียด

ตลอดระยะเวลา 20 ปี เพเนโลเป้ไม่ได้เพียงแค่นั่งรอ แต่เธอต้องเผชิญกับผู้สู่ขอมากถึง 108 คน ที่หวังครอบครองทั้งตัวเธอและบัลลังก์แห่งอิธากา

อุบายคลาสสิกที่เธอใช้ทอผ้าห่อศพในตอนกลางวันและแอบรื้อด้ายออกในตอนกลางคืนเพื่อยื้อเวลาการแต่งงานใหม่นั้น จิตแพทย์วิเคราะห์ว่า นี่คือกลไกทางจิตวิทยาที่เรียกว่า Problem-focused Coping หรือ "การรับมือกับความเครียดด้วยการมุ่งจัดการปัญหา" แทนที่จะจมปลักหรือยอมจำนนต่ออารมณ์เศร้า เธอเลือกใช้สติปัญญาและความคิดสร้างสรรค์ในการซื้อเวลาและปกป้องอาณาจักรให้ลูกชาย

ทำไมถึงไม่ยอมมูฟออน? เข้าใจภาวะสูญเสียที่ไม่ชัดเจน

หลายคนอาจมองว่าการรอคอยของเธอคือสัญลักษณ์ของความรักและซื่อสัตย์ แต่ในมุมมองเชิงลึก มันเกี่ยวข้องกับ "อัตลักษณ์ (Identity)"

"คำสัญญาไม่ใช่แค่ประโยคที่พูดออกมา แต่เป็นส่วนหนึ่งของอัตลักษณ์ เมื่อเรานิยามตัวเองว่า 'ฉันคือคนแบบนี้' การทำตรงข้ามจึงไม่ใช่แค่การเปลี่ยนพฤติกรรม แต่เหมือนกำลังทรยศต่อตัวตนของตัวเอง" — คลินิกสุขภาพจิตนายแพทย์เจษฎา

อย่างไรก็ตาม จิตแพทย์เตือนว่าไม่ควรโรแมนติกไซส์ (Romanticize) ความอดทนนี้จนเกินไป เพราะในชีวิตจริง การรอคอยอย่างไร้จุดหมายมักนำไปสู่ภาวะ Ambiguous Loss (การสูญเสียที่ไม่ชัดเจน) ซึ่งเป็นภาวะที่คนรักหายไปโดยไม่รู้ว่าอยู่หรือตาย ทำให้สมองไม่สามารถปิดสวิตช์ความเศร้าและไม่สามารถเดินหน้าต่อหรือไว้ทุกข์ได้อย่างสมบูรณ์ ถือเป็นหนึ่งในรูปแบบความสูญเสียที่เยียวยายากที่สุด

บทสรุปของการเดินทางที่ไม่ได้ใช้แผนที่

สิ่งที่ทำให้ 'เพเนโลเป้' แข็งแกร่ง ไม่ใช่การที่เธอไม่เคยหวั่นไหว แต่คือการที่เธอสามารถประคองชีวิตอยู่กับความไม่แน่นอนได้โดยไม่สูญเสียตัวตน เธออนุญาตให้ตัวเองเศร้าและเหนื่อยล้า แต่ก็ยังลุกขึ้นมาทำหน้าที่ของตนเองในทุกๆ เช้า

The Odyssey จึงไม่ได้มีแค่การผจญภัยของวีรบุรุษ แต่ยังสะท้อนการต่อสู้ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของมนุษย์ปุถุชน นั่นคือการตื่นขึ้นมาแล้วเลือกที่จะ "มีความหวัง" ต่อไป ทั้งที่ไม่มีหลักประกันใดๆ เลยว่าปลายทางนั้นจะมีคำตอบที่รอคอยอยู่จริงหรือไม่.

ที่มา: บทวิเคราะห์โดย คลินิกสุขภาพจิตนายแพทย์เจษฎา ทองเถาว์