กลายเป็นประเด็นสุขภาพที่หลายคนให้ความสนใจ เมื่อผู้มีปัญหานอนไม่หลับหลายรายตั้งคำถามยอดฮิตว่า "อยากเลิกกินยานอนหลับ ต้องทำอย่างไร?" ล่าสุด ทางคลินิกสุขภาพจิตนายแพทย์เจษฎา ได้ออกมาเผยแพร่ความรู้และเตือนสติว่า การเลิกยานอนหลับนั้นไม่มีคำตอบที่สั้นกระชับ หรือสูตรสำเร็จตายตัว เพราะไม่ใช่แค่เรื่องของการหยุดยา แต่ผู้ป่วยต้องทำความเข้าใจระบบการนอน สาเหตุ กลไกของยา ไปจนถึงเป้าหมายของการรักษาที่แท้จริง

เจาะลึกเรื่อง "การนอนไม่หลับ"

ปัญหานอนไม่หลับ ไม่ได้จำกัดอยู่แค่การ "หลับยาก" เท่านั้น แต่ยังครอบคลุมถึงการตื่นกลางดึก ตื่นเช้าเกินไป หรือหลับแล้วตื่นมาไม่สดชื่น แม้อาการภายนอกจะดูคล้ายกัน แต่การนอนไม่หลับในแต่ละบุคคลนั้นแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง

สาเหตุอาจมาจากปัจจัยหลากหลาย เช่น ความเครียด โรควิตกกังวล ภาวะซึมเศร้า โรคทางกาย พฤติกรรมการนอนที่ผิด หรือนาฬิกาชีวภาพที่รวน การรักษาที่ถูกต้องจึงต้องมุ่งเป้าไปที่การค้นหาและแก้ปัญหาที่ต้นเหตุ ไม่ใช่เพียงการทำให้หลับได้ในคืนเดียว

เข้าใจยา แยกให้ออกระหว่าง "ดื้อยา" กับ "ติดยา"

ความเข้าใจในคำว่า "ยานอนหลับ" ระหว่างคนไข้และแพทย์มักมีความคลาดเคลื่อน ยาที่ช่วยในเรื่องการนอนมีหลายกลุ่ม รวมถึงกลุ่ม Benzodiazepines ซึ่งในทางการแพทย์ถือว่ามีประโยชน์มากหากใช้อย่างถูกต้อง ทั้งถูกคน ถูกอาการ ถูกขนาด และถูกระยะเวลา ยาแต่ละชนิดจึงมีความเสี่ยงและวิธีลดปริมาณยาที่แตกต่างกัน

นอกจากนี้ ผู้ป่วยต้องทำความเข้าใจและแยกแยะภาวะต่างๆ ให้ออก ได้แก่:

• การพึ่งพิงยา
• การดื้อยา
• อาการถอนยา
• การติดยา

ซึ่งหากผู้ป่วยหยุดยาแล้วมีอาการนอนไม่หลับรุนแรงกว่าเดิม อาจไม่ได้แปลว่าติดยาเสมอไป แต่อาจเกิดจากอาการถอนยา โรคเดิมกลับมากำเริบ หรือเกิดทั้งสองอย่างร่วมกัน

เตือน! อย่าหักดิบหยุดยาเอง

การลดปริมาณยานอนหลับ ไม่ใช่การแข่งขันว่าใครสามารถหยุดยาได้เร็วกว่ากัน แต่เป็นกระบวนการที่ต้องอาศัยการประเมินจากแพทย์ว่า เวลานั้นเหมาะสมที่จะลดยาแล้วหรือไม่ ต้นเหตุของโรคได้รับการรักษาหรือยัง และมีความจำเป็นต้องใช้โปรแกรมการปรับความคิดและพฤติกรรมเพื่อการนอนหลับ (CBT-I) ควบคู่ไปด้วยหรือไม่

ข้อควรระวังที่สำคัญที่สุดคือ ผู้ป่วยไม่ควรลดหรือหยุดยานอนหลับด้วยตนเองอย่างเด็ดขาด แต่ควรเริ่มต้นจากการพูดคุยและวางแผนร่วมกับแพทย์ประจำตัว

เป้าหมายที่แท้จริงคือ "คุณภาพการนอน"

ท้ายที่สุดแล้ว เป้าหมายของการรักษาไม่ใช่การตั้งหน้าตั้งตาทำให้ทุกคนเลิกยาให้ได้ แต่คือการช่วยให้ผู้ป่วยกลับมานอนหลับได้อย่างมีคุณภาพ สามารถใช้ชีวิตประจำวันได้ตามปกติ และใช้ยาเท่าที่จำเป็น

"เพราะการนอนที่ดีไม่ได้เริ่มจากการเอายาออก แต่เริ่มจากการเข้าใจว่าอะไรทำให้เรานอนไม่หลับ"

ที่มา: คลินิกสุขภาพจิตนายแพทย์เจษฎา