ในแต่ละปีหน่วยราชการ รัฐวิสาหกิจและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ต่างมีงบประมาณและโครงการที่ต้องทำจำนวนมาก แต่เมื่อรวมแล้วเป็นเงินในการจัดซื้อจัดจ้างมากแค่ไหน? คำถามนี้ผมคิดว่าคงไม่มีใครสามารถตอบได้ทันทีรวมทั้งตัวผมเอง สาเหตุก็เพราะว่าปัญหาสำคัญไม่ใช่แค่ “ตัวเลข” หรือ จำนวนเงิน “ก้อนโต”ที่ “รั่ว” หายไปกับคำว่า “สินบน” เท่านั้น ถ้าอ้างอิงตามดัชนีสถานการณ์คอร์รัปชันไทย (CSI) ระบุก็ประมาณ 2-3 แสนล้านบาทต่อปี

แต่ยังมีเรื่อง “ระบบการจัดการข้อมูลการจัดซื้อจัดจ้าง” ที่เปรียบเสมือน “ภูเขาน้ำแข็ง” ตรงที่ปัญหามีอยู่จริง ยากจะกำจัด และไม่ค่อยมีคนมองเห็น มารู้อีกทีก็ตอน “ประเทศเสียหายพังพาบ..ปราบโกงยากเมื่อสาย”ลองพิจารณา “ข้อมูล” อ้างอิงจากตัวเลขของปีงบประมาณพ.ศ. 2561 ประกอบดังนี้ 1.โดยภาพรวมทุกหน่วยงาน (ราชการ รัฐวิสาหกิจ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น)มีการจัดซื้อจัดจ้างที่บันทึกในระบบ e - GP ของกรมบัญชีกลางทั้งสิ้น (เพียง) 3,524,827 รายการรวมเป็นเงิน 1,001,867.90 ล้านบาท

“แต่ตัวเลขที่เป็นจริงจะสูงกว่านี้” หากทุกหน่วยงานรายงานข้อมูลถูกต้อง ครบถ้วน 2.หน่วยงานราชการโดยทั่วไปร้อยละ 20 ของ “งบประมาณหน่วยงานรัฐ”เป็นงบลงทุนที่ต้องมีการจัดซื้อจัดจ้าง (ซื้อ/จ้าง/เช่า/แลกเปลี่ยน/นิติกรรมอื่น) ดังนั้น เมื่อ “ประเมินคร่าวๆ” จากงบประมาณแผ่นดินปีละ 3 ล้านล้านบาทจะมีการจัดซื้อจัดจ้างเกิดขึ้นราว 9 แสนล้านบาทต่อปีนอกนั้นเป็นงบอื่นๆ และงบดำเนินงานที่มักจะมีค่าใช้จ่ายที่ต้องจัดซื้อจัดจ้างแฝงอยู่อีกประมาณร้อยละ 10

3.รัฐวิสาหกิจ 45 แห่ง มีงบประมาณเพื่อการลงทุน 3.78 แสนล้านบาท มีข้อสังเกตว่า รัฐวิสาหกิจจัดแบ่งสินค้าและบริการที่จัดซื้อออกเป็น (ก) การจัดซื้อทั่วไป และ (ข) การจัดซื้อเพื่อการพาณิชย์ที่ไม่ต้องปฏิบัติตามขั้นตอนของกฎหมายจัดซื้อจัดจ้าง เช่น การซื้อน้ำมันและก๊าซของ ปตท. 4.องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น7,852 แห่งทั่วประเทศ มีงบที่ได้รับการจัดสรรจากรัฐบาลรวมกัน 7.21 แสนล้านบาท หากอนุมานตามสัดส่วนที่กล่าวแล้วในข้อ 2 จึงประมาณว่ามีการจัดซื้อราว2.1 แสนล้านบาท

“น่าเสียดายที่ไม่พบรายละเอียดการแจกแจงประเภทของงบประมาณ” และแหล่งรวบรวมข้อมูลกลางว่าอยู่ที่หน่วยงานใด ดังที่ทราบกันดีว่าเป้าหมายการนำ “เงินภาษีของประชาชน” ผ่าน “งบประมาณแผ่นดิน” ไปใช้ในการจัดซื้อจัดจ้างโครงการต่างๆ ของหน่วยงานรัฐ ก็เพื่อการพัฒนาประเทศและให้บริการประชาชน แต่เป็นโชคร้ายของบ้านเมือง เพราะที่ผ่านมาได้เกิดคอร์รัปชันใน
การจัดซื้อจัดจ้างเสียราวร้อยละ 15 – 30 หรือประมาณ 2-3 แสนล้านบาทต่อปี

ผมคิดว่าเครื่องมือสำคัญที่จะช่วยป้องกันความสูญเสียนี้ได้แก่ “ข้อมูลการจัดซื้อจัดจ้าง” ที่ควรถูกเปิดเผย เปิดอย่างไรให้คนทั่วไปเข้าถึงได้ ไม่ใช่เปิดไม่ครบหรือเปิดแบบกลัวคนรู้อีกต่อไป และที่สำคัญมากที่สุด คือการยุติปัญหานี้เป็นหน้าที่คนไทยในการตรวจสอบ ป้องกัน มิให้ใครปล้นสมบัติของชาติได้!!!

มานะ นิมิตรมงคล

เลขาธิการ องค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย)