ป่าดงใหญ่ตั้งอยู่บ้านนาคู  ตำบลสร้างถ่อน้อย อำเภอหัวตะพาน จังหวัดอำนาจเจริญ อยู่ทางทิศใต้ของจังหวัดอำนาจเจริญ มีเนื้อที่ 28,620 ไร่ สภาพพื้นที่ตอนกลางเป็นที่ราบสูงจากระดับน้ำทะเลประมาณ 140 เมตร ลาดลงสู่ลำเซบาย มีลำห้วยเล็กๆ ซึ่งมีน้ำไหลเฉพาะช่วงฤดูฝน ไหลลงมาจากป่าที่ประกอบด้วย ป่าเต็งรัง ป่าเบญจพรรณ ป่าดิบแล้ง ป่าไผ่ เป็นต้น

โดยเฉพาะ ทางเข้าป่าดงใหญ่ จะพบเห็นพระพุทธรูปขนาดใหญ่ ประดิษฐานบนแท่นสูงประมาณ 20 เมตร นามว่า พระพุทธศณีวโรตะมะมหาวนานุรักษ์มุณี และมีตัวอักษร คำว่า ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงถางป่า แต่อย่าตัดไม้ เพื่อเป็นการเตือนสติไม่ให้คนเข้าไปตัดไม้ทำลายป่าและช่วยกันอนุรักษ์

ป่าดงใหญ่ เมื่อปี พ.ศ.2500 -2506 ราษฎรได้แผ่วถางทำไร่ปอ จนมีสภาพเป็นป่าเสื่อมโทรม ต่อมา ชาวบ้านสร้างถ่อน้อย เล็งเห็นความสำคัญ พยายามอนุรักษ์ฟื้นฟูให้กลับคืนสู่สภาพเดิม จนเมื่อวันที่ 29 พฤศจิกายน พ.ศ.2538 สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนี พันปีหลวง เสด็จฯทรงเยี่ยมพสกนิกร แล้วพระราชทานทุนทรัพย์ส่วนพระองค์ ให้ทางจังหวัดอำนาจเจริญจัดตั้ง ศูนย์ศิลปะชีพ อำเภอหัวตะพาน และได้มีการพัฒนาป่าดงใหญ่อย่างยั่งยืน

เพื่อให้ราษฎรในพื้นที่ได้รับประโยชน์จากป่าดงใหญ่ จึงได้มีการจัดตั้งอาสาสมัครพิทักษ์ป่าขึ้นมา  โดยคัดเลือกตัวแทนจาก 13 หมู่บ้าน หมู่บ้านละ 10 คน มาทำหน้าที่ตรวจตราการบุกรุกทำลายป่า และป้องกันไฟไหม้ป่า รวมทั้งการใช้กฎเกณฑ์การใช้ประโยชน์ เช่น การเก็บเห็ด ผักป่า ไม่มีการห้ามเก็บ หาแมลง แต่ห้ามตัดไม้เพื่อเก็บแมลง ไม้ฟืนให้เก็บจากต้นไม้ที่ตายแล้ว การใช้ไม้สร้างบ้าน  ห้ามตัดเพื่อขาย ซึ่งทำให้ชาวบ้านได้ประโยชน์ร่วมกัน เพราะเห็ดป่าต่างๆมีถึง 29 ชนิด ผลผลิตประมาณ 104 ตัน ผักป่าต่างๆมี 34 ชนิด ผลผลิตประมาณ 270 ตัน/ปี แมลงกินได้มี 15 ชนิด ผลผลิตประมาณ 7 ตัน/ปี

ส่วนศูนย์ศีลปาชีพป่าดงใหญ่ ที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชนนี พันปีหลวง  โปรดเกล้าฯให้จัดตั้งขึ้นเมื่อปี 2539 ทำให้ราษฎรสามารถผลิตสินค้าหัตถกรรมพื้นบ้านต่างๆได้ เช่น ผ้าไหม(ผลิตภัณฑ์จากผ้าไหม) ผ้าฝ้ายขิด ผ้าขาวม้า และสิ่งจักสานต่างๆ

จ.อำนาจเจริญ ได้เข้าไปมีส่วนร่วมจัดทำโครงการพัฒนาป่าดงใหญ่ ตามพระราชเสาวนีย์ขึ้น เพื่อให้ประชาชนในพื้นที่มีรายได้มั่นคง ดำรงชีพอยู่ได้โดยไม่ทำลายทรัพยากรธรรมชาติ  ซึ่งที่ผ่านมากลุ่มสตรีบ้านสร้างถ่อน้อย ได้ผลิตสินค้าจากไม้ไผ่ออกจำหน่ายตามงานแสดงสินค้าต่างๆ สร้างรายได้เป็นอย่างดี

นับได้ว่า โครงการพัฒนาป่าดงใหญ่ตามพระราชเสาวนีย์ของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนี พันปีหลวง สามารถพลิกชีวิตของราษฎรใน อำเภอหัวตะพาน ให้มีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น นับเป็นพระมหากรุณาธิคุณสูงสุด...

สนธยา ทิพย์อุตร