"น้ำโขง-น้ำสาย"ค่าสารหนูยังสูงเกินมาตรฐาน ส่วนน้ำกกปริ่มๆ-คพ.เตรียมจัดซื้อเครื่องตรวจวัดใหม่ส่อวุ่นเหตุพื้นที่ต้องการสเปคมีความละเอียดสูงแต่ส่วนกลางล้ม TORแล้วเขียนใหม่ อ้างแก้ปัญหาร้องเรียนล็อคสเปค

เมื่อวันที่ 16 มกราคม 2569 ผู้สื่อข่าวรายงานว่า เว็บไซต์สำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษ 1 จ.เชียงใหม่ ได้รายงานผลการตรวจคุณภาพน้ำของแม่น้ำกก แม่น้ำสาย แม่น้ำรวกและแม่น้ำโขง โดยระบุว่าผลการติดตามตรวจสอบคุณภาพน้ำอย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่เดือนมีนาคม 2568 จนถึงปัจจุบันของกรมควบคุมมลพิษ(คพ.) ผลการตรวจวัดครั้งที่ 14 (เดือนธันวาคม 2568) พบว่าแม่น้ำกกและลำน้ำสาขา แม่น้ำสาย แม่น้ำรวก และแม่น้ำโขง ยังมีสีน้ำตาลแดง มีค่าความขุ่นสูง

ผลการตรวจระบุว่าพบค่าโลหะหนัก เป็นไปตามมาตรฐานคุณภาพน้ำ ในแหล่งน้ำผิวดิน ยกเว้นค่าสารหนูพบเกินค่ามาตรฐานในแม่น้ำกก บริเวณสะพานมิตรภาพแม่นาวาง - ท่าตอน ต.ท่าตอน อ.แม่อาย มีค่า 0.011 มก./ล. แม่น้ำสายทุกจุดตรวจวัด อยู่ในช่วง 0.011 - 0.014 มก./ล. แม่น้ำรวก มีค่าเป็นไปตามมาตรฐาน ทุกจุดตรวจวัด และแม่น้ำโขง 2 จุดตรวจวัด ในพื้นที่ ต.เวียง อ.เชียงแสน จ.เชียงราย อยู่ในช่วง 0.014 – 0.017 มก./ล. 2)

“จากผลการตรวจวัดคุณภาพสิ่งแวดล้อมในฤดูฝน ตั้งแต่พายุวิภาช่วงปลายเดือนกรกฎาคม 2568 และ มีฝนตกต่อเนื่องระหว่างเดือนพฤศจิกายน 2568 ปริมาณน้ำท่ามาก มีการแจ้งเตือนระดับน้ำล้นตลิ่งตั้งแต่ เดือนกรกฎาคม อาจเจือจางให้ค่าโลหะหนักอยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน ส่วนค่าที่เกินมาตรฐาน อาจเนื่องจากอยู่ใกล้ แหล่งกำเนิดจนทำให้การเจือจางด้วยปริมาณน้ำท่ายังไม่มากพอที่จะลดการปนเปื้อนให้อยู่ในระดับต่ำกว่าเกณฑ์ มาตรฐานได้”สคพ.1 ระบุ

ขณะที่แหล่งข่าวจากกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ทส.) เปิดเผยว่า        ขณะนี้กรมควบคุมมลพิษ(คพ.)ได้เตรียมจัดซื้อเครื่องตรวจวัดคุณภาพน้ำเพิ่มขึ้นโดยเดิมทีในงบประมาณปี 2569 จำนวน 2 เครื่องๆละ 5 ล้านโดยทำการติดตั้งที่ สำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษ (สคพ.)ภาคที่ 12 จ.อุบลราชธานี และส่วนกลางกทม. และเมื่อได้มีการเปรียบเทียบ TOR ของสคพ.ที่ 12 จ.อุบลราชธานี กับ TOR ของสคพ. 13 จังหวัดชลบุรี ซึ่งจัดซื้อไปเมื่อปีงบประมาณ 2568 พบว่ามีการปรับค่าความละเอียดใน TOR  ทั้งๆที่สคพ.ที่ 13 เคยจัดซื้อเครื่องตรวจ ซึ่งเป็นเครื่องที่มีความละเอียดในการวัดสเปคตรัมสูง (high resolution) เมื่อเทียบกับผู้ขายรายอื่นๆ สามารถวัดค่าความเข้มข้นต่ำได้ดี และมี detection limit ที่ดี รองรับลักษณะงานตรวจวิเคราะห์ของหน่วยงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ

“ยกตัวอย่างการตรวจค่าสารหนูซึ่งค่ามาตรฐานอยู่ที่ 0.01 มก./ล. ทุกวันนี้หากจะตรวจค่าที่ละเอียดกว่าคือต่ำกว่า 0.01 นั้นทำไม่ได้เพราะเครื่องตรวจวัดคุณภาพทำได้เท่านี้ ดังนั้น สคพ.อุบลและ กทม.จึงต้องการให้คง TOR ตามสเปคละเอียดเหมือน สคพ. 13 เพราะต้องการนำไปวิเคราะห์โลหะหนักในตัวอย่างน้ำ ที่มีค่าค่อนข้างต่ำได้ อยากได้เครื่องที่มีประสิทธิภาพดี อีกทั้งเป็นสเปคที่พิสูจน์แล้วว่าสามารถรองรับงานของหน่วยงานได้เป็นอย่างดี แต่ผู้ใหญ่ในกรมควบคุมมลพิษกลับไม่เห็นด้วยและต้องการให้กลับไปใช้สเปคแบบเดิมที่ไม่สามารถตรวจสอบค่าอย่างละเอียดได้”แหล่งข่าว กล่าว

แหล่งข่าวกล่าวว่า ผู้บริหารกรมควบคุมมลพิษจากส่วนกลางให้เหตุผลว่า ในปีงบประมาณ 2567 ได้มีการจัดซื้อเครื่องวัดคุณภาพน้ำไปแล้ว ซึ่งเป็นเครื่องที่มีประสิทธิภาพสูง  สามารถวิเคราะห์ค่าต่ำได้ดี และการจัดซื้อในปีงบประมาณ 2569 มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อนำไปวิเคราะห์โลหะหนักในตัวอย่างดิน ซึ่งเป็นงานที่วิเคราะห์ในช่วงความเข้มข้นค่อนข้างสูง จึงไม่จำเป็นต้องกำหนดค่า LOQ ให้ต่ำมาก นอกจากนี้ คพ.ยังอ้างว่ามีผู้จำหน่ายหลายรายได้ร้องเรียนว่ามีการล็อคสเปค และไม่สามารถหาข้อยุติร่วมกันได้ คพ.จึงมีมติให้ ยกเลิก TOR เดิมของ สคพ.อุบล และกำหนดให้ใช้ TOR ตามส่วนกลางเขียนแทน

“หลายคนท้วงติงว่า การกำหนดค่า LOQ ใหม่ มีระดับใกล้เคียงกับขีดความสามารถของเครื่องรุ่นเดิมที่ใช้อยู่ และไม่สามารถรองรับการวิเคราะห์ค่าต่ำตามมาตรฐานคุณภาพน้ำได้อย่างเต็มที่ ทำให้ความสามารถในการใช้งานเชิงคุณภาพไม่แตกต่างจากเครื่องเก่าเท่าที่ควร”แหล่งข่าวระบุ อย่างไรก็ตามล่าสุดคณะผู้บริหาร คพ.ได้มีการประชุมกันอีกครั้ง โดยกำลังพิจารณากันว่าจะดำเนินการตาม TOR ที่ สคพ.ในพื้นที่เสนอมา หรือเอาตามที่ ส่วนกลางเขียนขึ้นใหม่

แหล่งข่าวกล่าวว่า นอกจากการจัดซื้อเครื่องตรวจวัดคุณภาพน้ำในจังหวัดอุบลราชธานีและกทม.แล้ว คพ.ยังมีแผนการจัดซื้อและติดตั้งเครื่องตรวจวัดคุณภาพน้ำอัตโนมัติให้อีก 8 สถานีมูลค่า 61 ล้านบาท อาทิ 1.สถานีตรวจวัดคุณภาพน้ำอัตโนมัติบริเวณ ต.ท่าตอน อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่ 2.สถานี ต.ดอยฮาง อ.เมือง จ.เชียงราย 3.สถานีฯต.เวียงเหนือ อ.เวียงชัย จ.เชียงราย 4.สถานีฯต.บ้านแซว อ.เชียงแสน จ.เชียงราย 5.สถานีฯต.แม่สาย อ.แม่สาย จ.เชียงราย 6.สถานีฯต.เกาะช้าง อ.แม่สาย จ.เชียงราย 7.สถานีฯต.เวียง อ.เชียงแสน จ.เชียงราย