รอดที่ออสเตรเลีย แต่กลับไทยต้องลุ้นต่อ! อดีตผู้พิพากษาอธิบายชัด ทำไมคดี 'แอร์มีนา' ยังไม่จบ?

วันที่ 18 พฤศจิกายน 2569 นายวัส ติงสมิตร นักวิชาการอิสระ อดีตผู้พิพากษาอาวุโสในศาลฎีกา ได้โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊ก "วัส ติงสมิตร กฎหมายและบ้านเมือง" ในหัวข้อ "ถอนฟ้อง 'แอร์มีนา' ทุกข้อกล่าวหาในออสเตรเลีย กระบวนการทางกฎหมายในไทยจบแล้วหรือยัง?"
โดยระบุว่า กรณีข่าวใหญ่ที่ได้รับความสนใจเมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 เกี่ยวกับคดีของ “แอร์มีนา” หรือ น.ส.มีนา คอนโดะ แอร์โฮสเตสชาวไทยวัย 26 ปี ซึ่งถูกจับกุมที่ประเทศออสเตรเลียเมื่อวันที่ 25 มิถุนายน 2569 หลังเจ้าหน้าที่ตรวจพบเฮโรอีนน้ำหนักกว่า 1 กิโลกรัม ซุกซ่อนอยู่ในกระเป๋าผ้ารูปช้าง ได้เกิดความเคลื่อนไหวสำคัญทางกฎหมายขึ้น เมื่ออัยการออสเตรเลียตัดสินใจถอนฟ้องทุกข้อกล่าวหา ส่งผลให้กระบวนการดำเนินคดีอาญาในออสเตรเลียยุติลง
อย่างไรก็ตาม เรื่องนี้ยังมีประเด็นทางกฎหมายที่น่าสนใจ เพราะแม้คดีในออสเตรเลียจะสิ้นสุดลงแล้ว กระบวนการทางกฎหมายในไทยจบแล้วหรือยัง เหตุใดการถอนฟ้องในออสเตรเลียจึงไม่ทำให้คดีในประเทศไทยยุติตามไปด้วย?
1. อัยการออสเตรเลียถอนฟ้องทุกข้อกล่าวหา
เมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 ณ Melbourne Magistrates’ Court พนักงานอัยการได้แจ้งถอนข้อกล่าวหาทั้งหมดต่อ น.ส.มีนา ซึ่งถูกกล่าวหาในความผิดเกี่ยวกับการนำเข้าและครอบครองยาเสพติดควบคุมในปริมาณเพื่อการค้า โดยมีเฮโรอีนเป็นของกลางน้ำหนักกว่า 1 กิโลกรัม
ผู้พิพากษา Donna Bakos มีคำสั่งให้ข้อกล่าวหาดังกล่าวถูกถอนออกจากกระบวนการพิจารณาของศาล ส่งผลให้คดีอาญาในออสเตรเลียยุติลง และ น.ส.มีนา ได้รับการปล่อยตัว
ประเด็นสำคัญอยู่ที่เหตุผลในการถอนฟ้อง ซึ่งตามคำชี้แจงของสำนักงาน ป.ป.ส. ของไทย ระบุว่า สำนักงานอัยการสูงสุดแห่งเครือรัฐออสเตรเลีย (Commonwealth Director of Public Prosecutions: CDPP) ได้มีคำสั่งถอนข้อกล่าวหาเมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 เนื่องจากพยานหลักฐาน รวมถึงผลตรวจสอบการติดต่อสื่อสารและเส้นทางการเงิน ยังไม่เพียงพอที่จะพิสูจน์ว่า น.ส.มีนา มีเจตนาหรือรู้เห็นเกี่ยวกับการนำเข้ายาเสพติด
จึงต้องแยกข้อเท็จจริงสองประการออกจากกันให้ชัดเจน
ประการแรก มีการตรวจพบเฮโรอีนซุกซ่อนอยู่ในกระเป๋าที่เกี่ยวข้องกับการเดินทางของเธอจริง
ประการที่สอง การตรวจพบยาเสพติดในสัมภาระที่บุคคลนำติดตัวมา ไม่ได้ทำให้บุคคลนั้นมีความผิดโดยอัตโนมัติ หากยังไม่สามารถพิสูจน์องค์ประกอบความผิด โดยเฉพาะความรู้เห็นหรือเจตนาตามกฎหมายที่เกี่ยวข้องได้
กล่าวอีกนัยหนึ่ง การถอนฟ้องในกรณีนี้สะท้อนปัญหาสำคัญเรื่องความเพียงพอของพยานหลักฐานที่จะพิสูจน์ความผิด ไม่ใช่คำพิพากษาของศาลภายหลังการพิจารณาคดีเต็มรูปแบบว่า น.ส.มีนา เป็นผู้บริสุทธิ์ในทุกข้อเท็จจริง
ส่วนข้อเท็จจริงเกี่ยวกับวิธีการซุกซ่อนยาเสพติดในชั้นผ้าของกระเป๋า และจำนวนกระเป๋าที่เกี่ยวข้อง ยังต้องอ้างอิงเอกสารหรือรายงานการสอบสวนโดยตรง ไม่ควรนำรายละเอียดที่ยังไม่มีการยืนยันมาเป็นข้อสรุป
ข้อสังเกต: หลักกฎหมายอาญาไม่ได้พิจารณาเพียงว่าพบยาเสพติดอยู่กับใคร แต่ต้องพิจารณาด้วยว่าบุคคลนั้นมีความรู้เห็นหรือมีเจตนาอันเป็นองค์ประกอบความผิดหรือไม่
2. ทำไมกระบวนการทางกฎหมายในประเทศไทยจึงยังไม่จบ?
คดีนี้มีข้อเท็จจริงเกี่ยวข้องกับการจัดเตรียมและส่งกระเป๋าจากประเทศไทยไปยังประเทศออสเตรเลีย จึงต้องพิจารณาว่าการกระทำที่เกี่ยวข้องกับการส่งยาเสพติดนั้นเข้าลักษณะเป็นความผิดที่ได้กระทำในราชอาณาจักรตามประมวลกฎหมายอาญา (ป.อ.) มาตรา 5 หรือเป็นความผิดที่กระทำลงนอกราชอาณาจักรตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ป.วิ.อ.) มาตรา 20
ป.อ. มาตรา 5 วางหลักว่า หากการกระทำความผิดแม้แต่ส่วนหนึ่งส่วนใดได้กระทำในราชอาณาจักร หรือมีผลแห่งการกระทำเกิดขึ้นในราชอาณาจักรตามเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด ให้ถือว่าความผิดนั้นได้กระทำในราชอาณาจักร นอกจากนี้ยังบัญญัติถึงกรณีการตระเตรียมหรือพยายามกระทำความผิดนอกราชอาณาจักร ซึ่งหากกระทำต่อไปจนถึงขั้นความผิดสำเร็จแล้วผลจะเกิดขึ้นในราชอาณาจักร ก็ให้ถือว่าได้กระทำความผิดในราชอาณาจักรเช่นกัน
หลักดังกล่าวได้รับการยืนยันในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2679/2559 ซึ่งศาลวินิจฉัยว่า เมื่อมีการติดต่อหลอกลวงและโอนเงินเข้าบัญชีในประเทศไทย แม้จะมีการส่งมอบเงินบางส่วนในต่างประเทศ ก็ถือว่ามีการกระทำส่วนหนึ่งเกิดขึ้นในประเทศไทย ไม่ใช่ความผิดนอกราชอาณาจักรที่ต้องใช้ป.ว.อ. มาตรา 20
ทำนองเดียวกัน คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3118/2559 วินิจฉัยกรณีการกระทำความผิดหลายกรรมในประเทศไทยและประเทศสิงคโปร์ซึ่งเกี่ยวพันกันว่า เป็นกรณีตามมาตรา 19 (4) ไม่ใช่กรณีความผิดที่กระทำลงนอกราชอาณาจักรตามมาตรา 20 แห่ง ป.วิ.อ.
ที่สำคัญยิ่งกว่านั้น คือคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2689/2565 ซึ่งศาลวินิจฉัยว่า แม้สมมติว่าการหลอกลวงผู้เสียหายเกิดขึ้นนอกราชอาณาจักร ก็เป็นเพียงการตระเตรียม พยายาม หรือการกระทำส่วนหนึ่งที่เกิดขึ้นนอกราชอาณาจักร ซึ่งป.อ. มาตรา 5 ให้ถือว่าความผิดนั้นได้กระทำในราชอาณาจักร จึงไม่ต้องด้วยบทบัญญัติมาตรา 20 วรรคหนึ่งแห่ง ป.วิ.อ.
อย่างไรก็ตาม ต้องยอมรับว่ามีแนวคำพิพากษาอีกด้านหนึ่ง โดยเฉพาะคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6552/2559 ซึ่งวินิจฉัยกรณีการกระทำความผิดต่อเนื่องในประเทศไทยและประเทศญี่ปุ่นว่าอยู่ในบังคับของมาตรา 20 แห่ง ป.วิ.อ. แนวคำพิพากษานี้มีการอธิบายว่าเป็นการกลับแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1586/2526, 2679/2559 และ 3118/2559 ในประเด็นผู้มีอำนาจสอบสวน จึงสะท้อนให้เห็นว่าขอบเขตการใช้มาตรา 20 แห่ง ป.วิ.อ. ในคดีที่มีการกระทำเกี่ยวพันทั้งในและนอกราชอาณาจักรยังมีข้อถกเถียงในการตีความ
สำหรับคดีแอร์มีนา ประเด็นจึงอยู่ที่ว่า การจัดเตรียม บรรจุ หรือส่งกระเป๋าจากประเทศไทยนั้น เป็นเพียงพฤติการณ์ประกอบคดี หรือเป็นส่วนหนึ่งของการกระทำที่เป็นองค์ประกอบความผิดตามกฎหมายไทย และที่สำคัญ การกระทำดังกล่าวเป็นการกระทำของแอร์มีนาเอง หรือเป็นการกระทำของบุคคลอื่นในเครือข่ายที่แอร์มีนาได้ร่วมกระทำด้วยหรือไม่ เพราะการนำการกระทำของบุคคลอื่นมาเป็นเหตุให้แอร์มีนาต้องรับผิดโดยอัตโนมัติย่อมไม่ได้
หากข้อเท็จจริงพิสูจน์ได้ว่าแอร์มีนามีส่วนร่วมในการกระทำที่เป็นองค์ประกอบความผิดในประเทศไทย ก็มีเหตุให้พิจารณาว่าความผิดนั้นเข้าหลักมาตรา 5 แห่ง ป.อ. และมีประเด็นต้องวินิจฉัยต่อไปว่าเหตุใดจึงต้องนำมาตรา 20 แห่ง ป.วิ.อ.มาใช้ แทนที่จะใช้หลักการสอบสวนความผิดที่เกิดขึ้นในราชอาณาจักร
การดำเนินคดีในออสเตรเลียเป็นเรื่องหนึ่ง ส่วนเขตอำนาจดำเนินคดีตามกฎหมายไทยเป็นอีกเรื่องหนึ่ง การที่ออสเตรเลียถอนฟ้องจึงไม่ได้ทำให้ประเทศไทยหมดอำนาจดำเนินคดีโดยอัตโนมัติ แต่การใช้อำนาจสอบสวนของไทยก็ต้องตั้งอยู่บนการจำแนกฐานความผิดและหลักเกณฑ์เรื่องสถานที่กระทำความผิดให้ถูกต้องเสียก่อน
อนึ่ง มีรายงานข่าวว่า เจ้าหน้าที่ของไทยเตรียมไปรอรับ น.ส.มีนาที่สนามบินสุวรรณภูมิ แล้วนำตัวไปสอบสวนเพิ่มเติมต่อไป
3. เกร็ดกฎหมายน่ารู้: ทำไม Melbourne Magistrates’ Court จึงไม่ควรแปลว่า “ศาลแขวง” โดยไม่อธิบาย?
หลายสำนักข่าวแปลชื่อ Melbourne Magistrates’ Court ว่า “ศาลแขวงเมลเบิร์น” ซึ่งเป็นการแปลที่พอเข้าใจได้ในทางข่าว แต่หากพิจารณาในเชิงกฎหมายและโครงสร้างศาล อาจทำให้ผู้อ่านเข้าใจคลาดเคลื่อนได้
เหตุผลคือ ระบบศาลของรัฐวิกตอเรีย ประเทศออสเตรเลีย มีโครงสร้างและเขตอำนาจแตกต่างจากระบบศาลไทย
ศาลแขวงของประเทศไทย
ศาลแขวงเป็นศาลยุติธรรมชั้นต้น ซึ่งจัดตั้งขึ้นเพื่อพิจารณาพิพากษาคดีแพ่งที่มีทุนทรัพย์หรือคดีอาญาที่มีระดับความร้ายแรงไม่สูงมาก
ในคดีแพ่ง ศาลแขวงมีอำนาจพิจารณาคดีที่มีทุนทรัพย์ไม่เกิน 300,000 บาท ส่วนคดีอาญา มีอำนาจพิจารณาคดีที่มีอัตราโทษอย่างสูงตามที่กฎหมายกำหนดให้จำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ทั้งนี้ ต้องไม่ใช่คดีที่กฎหมายกำหนดให้อยู่ในอำนาจของศาลอื่นเป็นการเฉพาะ เช่น คดีที่อยู่ในอำนาจของศาลเยาวชนและครอบครัว และศาลชำนัญพิเศษ เช่น ศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศ หรือศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ
Magistrates’ Court ของรัฐวิกตอเรีย
เป็นศาลระดับแรกของระบบศาลรัฐวิกตอเรีย มีอำนาจพิจารณาและพิพากษาคดีอาญาประเภทความผิดไม่ร้ายแรง (Summary Offences) และความผิดอาญาบางประเภทที่มีลักษณะร้ายแรงกว่า (Indictable Offences) ซึ่งกฎหมายให้อยู่ในอำนาจของศาลนี้
นอกจากนี้ ยังทำหน้าที่ดำเนินกระบวนการไต่สวนเบื้องต้น (Committal Proceedings) ในคดีอาญาร้ายแรงบางประเภท ก่อนส่งคดีไปยัง County Court หรือ Supreme Court เพื่อพิจารณาพิพากษาต่อไป
ดังนั้น Magistrates’ Court จึงไม่ได้ทำหน้าที่เพียงไต่สวนเพื่อส่งคดีร้ายแรงไปยังศาลสูงเท่านั้น แต่ยังมีอำนาจพิจารณาพิพากษาคดีอาญาบางประเภทด้วย
คำแปลที่เหมาะสม
หากต้องการความแม่นยำทางกฎหมาย ควรใช้ชื่อทับศัพท์ว่า “ศาลแมจิสเตรตแห่งเมลเบิร์น” พร้อมวงเล็บชื่อภาษาอังกฤษ หรือใช้คำอธิบายว่า “ศาลชั้นต้นระดับ Magistrates’ Court ของรัฐวิกตอเรีย”
ทั้งนี้ การแปลว่า “ศาลแขวงเมลเบิร์น” ไม่ถึงกับผิดความหมายในทางสื่อสารทั่วไป แต่ไม่ควรนำไปเทียบเคียงกับศาลแขวงของไทยในเชิงเขตอำนาจโดยตรง
4. บทเรียนจากคดีนี้: อย่าให้การพบของกลางกลายเป็นข้อสรุปว่าบุคคลนั้นกระทำความผิด
คดีแอร์มีนาสะท้อนให้เห็นประเด็นสำคัญของกระบวนการยุติธรรมทางอาญาอย่างน้อย 3 ประการ
ประการแรก การมีของกลางอยู่ในความครอบครอง ไม่ได้หมายความว่าบุคคลนั้นมีความผิดโดยอัตโนมัติ การพิสูจน์ความผิดต้องพิจารณาองค์ประกอบความผิดทั้งหมด รวมถึงความรู้เห็นและเจตนา ไม่ใช่อาศัยเพียงข้อเท็จจริงว่าพบยาเสพติดในสัมภาระที่บุคคลนั้นนำติดตัวมา
ประการที่สอง การถอนฟ้องในประเทศหนึ่งไม่ได้ทำให้กระบวนการยุติธรรมของอีกประเทศหนึ่งสิ้นสุดลงโดยอัตโนมัติ แต่พยานหลักฐานและผลการสอบสวนของต่างประเทศย่อมเป็นข้อมูลสำคัญที่ฝ่ายไทยควรนำมาประกอบการพิจารณาอย่างรอบคอบ
ประการที่สาม เป้าหมายของการสอบสวนไม่ควรหยุดอยู่ที่ผู้ที่ถูกพบว่าถือสัมภาระซึ่งมียาเสพติดซุกซ่อนอยู่ แต่ต้องขยายผลไปถึงผู้จัดเตรียมกระเป๋า ผู้ว่าจ้าง ผู้ประสานงาน และผู้ที่อยู่เบื้องหลังเครือข่ายค้ายาเสพติดข้ามชาติ
ท้ายที่สุด หากแอร์มีนาเป็นเพียงผู้ที่ถูกหลอกใช้โดยไม่รู้ว่ากำลังขนส่งยาเสพติดจริง กระบวนการยุติธรรมก็ต้องสามารถแยกแยะผู้บริสุทธิ์ออกจากผู้กระทำความผิดได้ ขณะเดียวกันก็ต้องไม่ละเลยการติดตามตัวผู้ที่อยู่เบื้องหลังขบวนการดังกล่าว
เพราะ ความยุติธรรมไม่ได้อยู่ที่การจับกุมคนที่อยู่ใกล้ของกลางที่สุด แต่อยู่ที่การพิสูจน์ให้ได้ว่าใครเป็นผู้กระทำความผิดจริง
วัส ติงสมิตร
นักวิชาการอิสระ
18/11/69
