พินิจ พิจารณ์ : โรคโลหิตจาง

โรคโลหิตจาง (anaemia) หรือโรคซีด จนทำให้มีอาการซีดตรงเปลือกตา เนื่องจากมีเลือดน้อย การที่มีเลือดน้อย จะทำให้มีเลือดที่นำพาออกซิเจนไปเลี้ยงยังส่วนต่างๆ ของร่างกายไม่เพียงพอ ทำให้มีอาการเหนื่อยง่าย ถ้ามีโลหิตจางไม่มาก อาจไม่มีอาการในยามปกติ แต่อาจจะมีอาการเวลาเดิน หรือวิ่ง
โรคโลหิตจางมีสาเหตุหลักๆ มาจาก 3 อย่าง คือ
หนึ่ง ไขกระดูกไม่สร้างเลือด ปกติไขกระดูกจะสร้างเม็ดเลือดแดง ขาว และเกล็ดเลือด อาจมีโรคของไขกระดูกที่ทำให้ไม่ผลิตส่วนต่างๆ ของเม็ดเลือดได้ หรือผลิตมากไป
สอง ไขกระดูกผลิตส่วนต่างๆ ของเลือดได้ แต่มีการทำลายของเม็ดเลือดแดงมากผิดปกติ (haemolysis) ปกติเม็ดเลือดแดงจะเสื่อมสลายภายใน 100-120 วัน แต่เมื่อร่างกายมีโรค อาจมีการทำลายเม็ดเลือดแดงก่อนเวลานั้น
สาม มีการเสียเลือดจากร่างกาย เช่น จากแผลในระบบทางเดินอาหารทำให้มีอาการอาเจียน ถ่ายเป็นเลือด ถ้าอาเจียนเป็นเลือดสีแดงมักมีรอยโรคที่ระดับส่วนบนของระบบทางเดินอาหาร เช่น จากหลอดอาหาร หรือกระเพาะอาหาร หรือการที่มีเลือดออกมากและเร็ว จึงออกมาดูแดงสด แต่ถ้าเลือดออกจากรอยโรคในระบบทางเดินอาหาร และออกช้าๆ ไม่มาก อาจปรากฏเป็นอุจจาระมีสีดำ แต่ถ้าถ่ายออกมาแดงสด เป็นน้ำ อาจแสดงว่ารอยโรคมาจากส่วนล่างของระบบทางเดินอาหาร และหรือเลือดออกมากและเร็ว
ถ้ามีอาการหรือสงสัยว่าตัวเองเป็นโรคโลหิตจางจากหนังตาที่ซีด จากอาการที่เหนื่อยง่ายกว่าปกติ ถ้าต้องการทราบว่าเป็นโรคโลหิตจางหรือไม่ ควรไปตรวจดูกลุ่มเม็ดเลือดหรือ Complete Blood Count, CBC ซึ่งแพทย์มักจะตรวจหาเม็ดเลือดแดง (red cell) และดูรูปร่าง ลักษณะของเม็ดเลือดแดง เม็ดเลือดขาว (white cell) ชนิดต่างๆ และเกล็ดเลือด (platelet)
ในสุภาพสตรีที่ยังอยู่ในช่วงที่มีประจำเดือน สาเหตุที่พบบ่อยของโรคโลหิตจางมักมาจากการเสียเลือดจากประจำเดือน แต่อย่างไรก็ตามควรปรึกษาแพทย์เพื่อการวินิจฉัย รักษาที่ถูกต้อง แพทย์จะตรวจเลือด เพื่อดูเม็ดเลือดแดง ขาว และเกล็ดเลือด ลักษณะของเม็ดเลือดแดง ขาว ว่ามีลักษณะ รูปร่างอย่างไร เช่น อาจดูแล้ววินิจฉัยว่าขาดธาตุเหล็ก (ในกรณีของโรคโลหิตจาง จากการเสียเลือด) ถ้าแพทย์สงสัยว่าเป็นโรคโลหิตจางจากประจำเดือน อาจแนะนำให้กินธาตุเหล็กเสริม รวมทั้งกินอาหารที่มีธาตุเหล็กมากหน่อย เช่น ตับ เลือดสัตว์ เนื้อสีแดง (วัว หมู) อาหารทะเลและสัตว์มีเปลือก เช่น หอยลาย ผักใบเขียวเข้ม ธัญพืชและถั่วต่างๆ เต้าหู้
การตรวจ CBC เท่านั้นอาจช่วยแพทย์ในการวินิจฉัยโรคได้มาก เช่น หน้าตาของเม็ดเลือดแดง ขาว เกล็ดเลือด มีมากไป น้อยไป เป็นโรคโลหิตจาง (เม็ดเลือดแดง)แบบไหน เช่น จากการขาดธาตุเหล็ก วิตามินบี 12 หรือโฟเลต (folate) มีเม็ดเลือดขาวน้อยไป มากไป เช่นในการติดเชื้อ ในกรณีของโรคมะเร็งของเม็ดเลือดขาว (leukemia) เกล็ดเลือดมากไป น้อยไป
การตรวจ CBC เป็นการตรวจที่ง่าย แต่มีความหมาย ความสำคัญมากมาย อาทิการเป็นนักกีฬา ถ้ามีเลือดน้อยอาจจะมีความสามารถในการแข่งขันไม่ดีเท่าที่ควร ฉะนั้นการตรวจ CBC อาจเป็นขั้นตอนหนึ่งของการดูแลนักกีฬาให้มีสภาพร่างกายที่สมบูรณ์
นพ.พินิจ กุลละวณิชย์
