'ณัฏฐ์ มงคลนาวิน' ชำแหละโครงสร้างราคาน้ำมัน ทำไมรัฐบาลลดดีเซล 10 บาททันทีไม่ได้ และรีดกำไรโรงกลั่นเพิ่มไม่ได้จริงหรือ?

จากกรณีการชุมนุมของกลุ่มแนวร่วมปฏิวัติประชาชนปกป้องแผ่นดิน (นปผ.) ที่นำโดย นายมะโน เครือแก้ว หรือกำนันมะโน ปักหลักชุมนุมบริเวณข้างทำเนียบรัฐบาล เรียกร้องให้รัฐบาลลดราคาน้ำมันทุกชนิดลงลิตรละ 10 บาท พร้อมประกาศชุมนุมต่อไปโดยไม่มีกำหนดกลับ

ล่าสุดวันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 ณัฏฐ์ มงคลนาวิน นักวิเคราะห์ข้อมูลและยุทธศาสตร์สังคม โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊กเกี่ยวกับกรณีการลดราคาน้ำมันนี้ว่า ช่วงวันที่ 5–9 พฤศจิกายน 2569 ที่ผ่านมา เกิดความเคลื่อนไหวใหญ่เมื่อ "กำนันมะโน" (นายมะโน เครือแก้ว) แกนนำกลุ่มแนวร่วมปฏิวัติประชาชนปกป้องแผ่นดิน (นปผ.) ระดมขบวนคาราวานรถบรรทุกและมวลชนจากภาคใต้ บุกปักหลักหน้าทำเนียบรัฐบาล พร้อมยื่นคำขาดชัดเจนว่า "ถ้ารัฐบาลลดดีเซล 10 บาทไม่ได้ ก็ไม่ต้องมาคุยกัน" โดยชี้เป้าไปที่กำไรของโรงกลั่นน้ำมัน

ด้าน นายกรัฐมนตรี อนุทิน ชาญวีรกูล ตอบกลับด้วยท่าทีลดการเผชิญหน้าว่า "อย่าว่าแต่ 10 บาทเลย ลดได้เท่าไหร่ก็อยากลด" แต่ต้องดูผลกระทบระยะยาวไม่ให้ประเทศเสียหาย พร้อมสั่งกระทรวงมหาดไทยจัดรถสุขาและห้องอาบน้ำดูแลผู้ชุมนุมอย่างเต็มที่ และยกตัวอย่าง ดีเซล B20 ที่รัฐบาลลดภาษีสรรพสามิตจนราคาถูกกว่าดีเซลปกติเกือบ 9 บาทขึ้นมาเป็นทางออก

วันนี้ผมขอถอดภาษาวิชาการมาเล่าแบบบ้านๆ ตรงไปตรงมา พร้อมเปิด "ข้อมูลอินไซต์ที่สื่อกระแสหลักไม่ได้เจาะลึก" ให้เห็นภาพชัดๆ ว่าทำไมรัฐบาลถึงกดปุ่มลด 10 บาททันทีไม่ได้ และทำไมถึงไปรีดจากโรงกลั่นเพิ่มอีกไม่ได้อย่างที่หลายคนเข้าใจครับ

1. ไฟสงครามนอกบ้าน แต่ควันลอยมาถึงหน้าปั๊มบ้านเรา

น้ำมันไม่ใช่สินค้าที่เราขุดมาใช้เองได้ทั้งหมด แต่ต้องอิงราคาตลาดโลก ซึ่งตอนนี้กำลังเผชิญกับวิกฤตพลังงานจากความขัดแย้งและสงคราม (ทั้งความตึงเครียดในตะวันออกกลาง-อิหร่าน และสงครามยูเครน) จนราคาน้ำมันดิบเบรนท์พุ่งไปยืนแถว 96–98 ดอลลาร์/บาร์เรล

พอเกิดสงคราม เส้นทางขนส่งน้ำมันและก๊าซธรรมชาติติดขัด เรือต้องอ้อมโลก ค่าประกันภัยพุ่งสูง

รายงานของธนาคารโลก (World Bank) ชี้ชัดว่าวิกฤตนี้ไม่ได้ทำให้น้ำมันแพงอย่างเดียว แต่มันดึงราคา "ปุ๋ยเคมี" (ซึ่งใช้ก๊าซธรรมชาติเป็นวัตถุดิบหลัก) และ "ค่าขนส่งอาหาร" พุ่งสูงขึ้นพร้อมกันทั่วโลก พูดง่ายๆ คือ โลกทั้งใบกำลังเจอพายุลูกเดียวกัน ไม่ใช่แค่ประเทศไทยประเทศเดียว

2. อธิบายแบบชาวบ้าน: ทำไม "ลด 10 บาททันที" จากเงินรัฐถึงทำไม่ได้?

ให้นึกภาพว่า ราคาน้ำมันดีเซล B7 ที่เราเติมกันอยู่ (41.79 บาท/ลิตร) เปรียบเสมือน "ก๋วยเตี๋ยว 1 ชาม" ที่ต้นทุนเนื้อหมู เส้น และแก๊ส (ราคาน้ำมันดิบ+ค่ากลั่น) มันแพงมาจากตลาดโลกแล้ว 33.90 บาท ส่วนที่เหลือคือภาษีและค่าบริหารจัดการ

ถ้าจะให้ขายถูกลง 10 บาท (เหลือ 31.79 บาท) แปลว่า "ขายต่ำกว่าต้นทุนเนื้อหมู" ซึ่งรัฐทำได้แค่ 2 ทาง คือ ไม่เก็บภาษีสรรพสามิตเลย (ปัจจุบันเก็บอยู่ที่ 6.92 บาท/ลิตร) หรือควักเงินกองทุนน้ำมันฯ มาจ่ายแทนเราลิตรละ 10 บาท

อินไซต์ที่สื่อไม่ค่อยพูดถึง (เรื่องที่ 1) — กองทุนน้ำมันฯ ติดหนี้ผู้ค้าน้ำมันแล้ว 6.8 หมื่นล้าน: ล่าสุด ณ วันที่ 8–9 พ.ย. 69 ฐานะกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง ติดลบสะสมพุ่งไปถึง 108,000 ล้านบาท และที่วิกฤตกว่านั้นคือ กองทุนฯ มียอดติดหนี้ค้างจ่ายผู้ค้าน้ำมันสะสมอยู่แล้วกว่า 68,000 ล้านบาท การจะไปกู้เงินมาแจกเพิ่มอีกวันละ 600–700 ล้านบาท (เพื่อลด 10 บาท) เท่ากับผลักกองทุนฯ เข้าสู่ภาวะล้มละลายทางการเงินทันที

อินไซต์ที่สื่อไม่ค่อยพูดถึง (เรื่องที่ 2) — ช่องว่างกฎหมายชดเชย B20: แม้รัฐบาลจะชู ดีเซล B20 (ราคา 33.50 บาท ถูกกว่า B7 อยู่ 8.29 บาท) เป็นทางเลือก แต่เบื้องหลังยังมีข้อจำกัดทางกฎหมาย เพราะ พ.ร.บ.กองทุนน้ำมันฯ พ.ศ. 2562 ในส่วนที่ให้อำนาจจ่ายเงินชดเชยเชื้อเพลิงชีวภาพ ได้สิ้นสุดลงไปตั้งแต่วันที่ 24 ก.ย. 2569 จนสภาองค์กรของผู้บริโภคเพิ่งยื่นหนังสือจี้กระทรวงพลังงานให้หยุดอุดหนุนส่วนนี้ แปลว่ากระสุนทางการคลังของรัฐบาลในการอุ้ม B20 เองก็มีข้อจำกัดบีบอยู่เช่นกัน

3. ไขข้อสงสัย: แล้วทำไมไม่ไปรีดส่วนต่างจาก "โรงกลั่น" มาอีกล่ะ?

ชาวบ้านจำนวนมากสงสัยประเด็นนี้เพราะได้ยินข้อมูลว่าโรงกลั่นมีกำไรมหาศาล แต่ในความเป็นจริง ตัวเลขที่ฝั่งผู้ชุมนุมหยิบยกมาอ้างว่าต้นทุนการกลั่นอยู่ที่ 1.40 บาท แต่โรงกลั่นฟันกำไร 8 บาทนั้น เป็นชุดข้อมูลเก่าที่มีความคลาดเคลื่อนเชิงเทคนิค

เพราะในความเป็นจริง ราคาหน้าโรงกลั่นดีเซล B7 ณ วันที่ 9 พ.ย. 69 อยู่ที่ 33.90 บาท/ลิตร (ซึ่งรวมส่วนลดตามมติ กบง. 2 บาท/ลิตร ไว้แล้ว)

เมื่อหักราคาน้ำมันดิบตลาดโลก (Brent ราว 97–98 ดอลลาร์/บาร์เรล) และหักต้นทุนพลังงาน ค่าดำเนินการ และค่าเสื่อมราคาของโรงกลั่นออกไปแล้ว ค่าการกลั่นสุทธิ (Net Margin) จริงๆ จะอยู่ที่ประมาณ 2–4 บาท/ลิตร เท่านั้น

พูดแบบให้เข้าใจง่ายคือ กำไรสุทธิจริงๆ ของโรงกลั่นเหลือแค่ 2–4 บาทต่อลิตร (และถูกขอความร่วมมือลดไปแล้ว 2 บาท) จึงไม่มีก้อนกำไร 8–10 บาทให้ไปรีดออกมาลดราคาได้อีกแล้ว หากรัฐสั่งบังคับขายต่ำกว่าต้นทุนจริง โรงกลั่นก็ไม่มีเงินซื้อน้ำมันดิบมากลั่น และจะเกิดภาวะ "น้ำมันขาดตลาด" ทันที

4. ถ้าฝืนลด 10 บาททันที จะเกิดอะไรขึ้นตามมา? (ผลกระทบที่ย้อนกลับมาหาชาวบ้าน)

งบพัฒนาประเทศและเงินช่วยเกษตรกรหายวับ: ภาษีน้ำมันปีละแสนกว่าล้านบาท คือเงินที่รัฐเอาไปทำถนน สร้างโรงพยาบาล จ่ายเบี้ยยังชีพ และที่สำคัญคือ "เงินเอาไว้พยุงราคาพืชผลเกษตร" ถ้าตัดเงินก้อนนี้ทิ้ง รัฐบาลก็จะไม่มีเงินมาช่วยเวลาข้าวยาง หรือปาล์มราคาตก

ของแพงขึ้นซ้ำสอง (เงินเฟ้อ): พอรัฐกู้เงินมาอุ้มน้ำมันจนหนี้ท่วม ค่าเงินบาทจะอ่อนตัวลง พอเงินบาทอ่อน ของที่ต้องนำเข้าจากต่างประเทศ ทั้ง ปุ๋ย ยาฆ่าแมลง เครื่องจักรกลการเกษตร จะยิ่งแพงขึ้นไปอีก กลายเป็นว่าได้ลดค่าน้ำมัน แต่ต้องไปจ่ายค่าปุ๋ยแพงขึ้นแทน

น้ำมันไหลออกนอกประเทศ: ถ้าน้ำมันบ้านเราถูกกว่าประเทศเพื่อนบ้านมากเกินไป ขบวนการลักลอบขนน้ำมันเถื่อนออกนอกประเทศจะอาละวาดหนัก กลายเป็นว่าเงินภาษีคนไทยถูกเอาไปอุดหนุนให้ต่างชาติใช้

5. ดูเพื่อนบ้านและ "ประเทศเกษตรกรรม" ทั่วโลก เขารับมือกันยังไง?

อินโดนีเซีย (ยักษ์ใหญ่ปาล์มน้ำมันและเกษตรอาเซียน): แม้จะเป็นประเทศที่มีแหล่งพลังงานเอง แต่แบกรับภาระเงินอุดหนุนน้ำมันไม่ไหว จนต้องใช้วิธี "บังคับใช้ไบโอดีเซล B35" (ผสมน้ำมันปาล์ม 35%) เพื่อลดการนำเข้าน้ำมันจากต่างประเทศ และจำกัดโควตาการเติมน้ำมันราคาถูกเฉพาะกลุ่มที่จำเป็นจริงๆ

เวียดนาม (คู่แข่งส่งออกข้าวและกาแฟของไทย): เกษตรกรและชาวประมงเวียดนามเจอพิษน้ำมันแพงจนเรือประมงหลายหมื่นลำต้องจอดเทียบท่า รัฐบาลเวียดนามเลือกใช้วิธี "ลดภาษีสิ่งแวดล้อมในน้ำมันชั่วคราว" ในระดับที่งบประมาณรับไหว ไม่ได้หักดิบลดฮวบฮาบ และเร่งขยายโรงกลั่นในประเทศเพื่อลดการพึ่งพาต่างชาติ

บราซิล (มหาอำนาจเกษตรโลก): เกษตรกรผู้ปลูกถั่วเหลืองและอ้อยเจอต้นทุนรถบรรทุกและค่าปุ๋ยพุ่งสูงจากวิกฤตพลังงานเช่นกัน รัฐบาลบราซิลไม่ใช้วิธีทุ่มเงินอุดหนุนดีเซลแบบเหวี่ยงแห แต่หันไปส่งเสริมให้ภาคเกษตรและขนส่งใช้ "เชื้อเพลิงชีวภาพ (เอทานอลและไบโอดีเซล)" ที่ผลิตจากพืชผลของเกษตรกรเอง เพื่อตัดวงจรการง้อน้ำมันจากตะวันออกกลาง

บทสรุปส่งท้าย

ในฐานะนักวิเคราะห์ข้อมูล ผมเข้าใจความอัดอั้นตันใจของพี่น้องเกษตรกรและคนใช้รถครับ เพราะค่าน้ำมันคือต้นทุนชีวิต แต่ในวันที่ไฟสงครามโลกกำลังเผาผลาญห่วงโซ่อุปทานพลังงานและปุ๋ยทั่วโลก การแก้ปัญหาด้วย "การหักดิบลดราคา 10 บาท" อาจเป็นยาแก้ปวดที่กินแล้วหายปวดทันที แต่จะทำให้ตับไต (ฐานะการคลังของประเทศ) พังในระยะยาว

ทางออกที่ยั่งยืนกว่าทั้งสำหรับรัฐบาลและผู้ชุมนุม คือการหันหน้ามาคุยกันเรื่อง "การอุดหนุนแบบตรงจุด" เช่น การให้คูปองส่วนลดน้ำมันเฉพาะรถไถและรถบรรทุกพืชผลทางการเกษตร ควบคู่กับการปลดล็อกกฎหมายเพื่อผลักดัน B20 ที่ช่วยดึงราคาปาล์มในประเทศไปพร้อมกัน เพื่อประคองให้คนไทยผ่านพายุเศรษฐกิจโลกครั้งนี้ไปได้โดยที่ประเทศไม่ล้มละลายครับ

ชวนทุกคนร่วมแลกเปลี่ยนมุมมอง:

ในมุมมองของคุณ คิดว่าทางออกที่ดีที่สุดระหว่าง "รัฐยอมเจ็บตัวลดราคาหน้าปั๊ม" กับ "การแจกคูปองอุดหนุนเฉพาะกลุ่มเกษตรกรและรถขนส่ง" แบบไหนจะช่วยแก้ปัญหาได้ตรงจุดและยั่งยืนกว่ากันครับ? คอมเมนต์พูดคุยกันด้านล่างได้เลย และหากเห็นว่าข้อมูลชุดนี้มีประโยชน์ ฝากกด แชร์ เพื่อส่งต่อข้อเท็จจริงแบบรอบด้านให้คนใกล้ตัวด้วยนะครับ

ณัฏฐ์ มงคลนาวิน

นักวิเคราะห์ข้อมูลและยุทธศาสตร์สังคม