สังคมไทยมีเรื่องดีงามมากมายหลายประเด็น แต่ขณะเดียวกันก็มีเรื่องน่าอัปยศมากมายไม่ใช่น้อยเช่นกัน หนึ่งในเรื่องที่แสนอัปยศของสังคมไทยคือ การส่งคนไปเข้าคุก เพราะผู้ที่กระทำความผิดขั้นลหุโทษไม่มีเงินชดใช้ค่าปรับสินไหม

อันที่จริงการลงโทษด้วยการจองจำกักขังผู้กระทำความผิดเป็นเรื่องที่ไม่น่ารังเกียจ หากผู้ที่กระทำความผิดจงใจกระทำผิดกฎหมาย ด้วยการทำผิดในข้อหาที่ร้ายแรง เป็นภัยอันตรายต่อประเทศชาติและสังคมอย่างมหันต์

และข้อเท็จจริงที่เกิดในสังคมไทยก็คือมีคนยากจนและคนด้อยโอกาสจำนวนมากที่กระทำความผิดฐานลหุโทษ หรือต้องกระทำความผิดเพราะไม่มีทางเลือกอื่นเช่น ยากจนข้นแค้นมากจนถึงกับไม่มีเงินซื้ออาหารหรือนมให้ลูกน้อยที่เป็นทารกได้ดื่มกิน เช่น การขโมยซาลาเปาสองลูกจากร้านสะดวกซื้อแห่งหนึ่ง แต่กลับถูกลงโทษด้วยการส่งตัวเข้าไปจองจำในห้องขังหรือเรือนจำ

ทั้งๆ ที่มีข้อเท็จจริงปรากฏว่า เขาเป็นผู้ยากจนมาก และพยายามขอความช่วยเหลือจากบุคคลต่างๆ แต่ก็มิได้รับความเหลียวแลใดๆ จนสุดท้ายต้องตัดสินใจขโมยซาลาเปาสองลูกเพื่อนำไปให้ลูกน้อยได้กินเพื่อให้รอดชีวิต

สังคมมิได้ปฏิเสธว่าการลักขโมยเป็นเรื่องผิดกฎหมาย แต่ขณะเดียวกันสังคมก็มองว่าการลงโทษผู้กระทำความผิดลหุโทษเช่นนี้ด้วยการกักขังหรือจองจำ เพื่อเป็นการลงโทษที่ไม่มีความเมตตาทำแม้แต่น้อย

ถามว่าเมื่อแม่ของเด็กน้อยผู้ยากจนถูกนำตัวไปกักขังจองจำ แล้วลูกน้อยของเขาจะอยู่อย่างไร ใครจะเป็นผู้ดูแลลูกน้อยต่อไป แล้วคำถามต่อมาคือการลงโทษจองจำกักขังแม่ผู้ขโมยซาลาเปาสองลูกมีความเหมาะสมกับการถูกส่งตัวไปจองจำหรือกักขังกระนั้นหรือ กระบวนการยุติธรรมของไทยไม่มีมาตรการลงโทษผู้กระทำความผิดลหุโทษให้สมเหตุสมผลมากกว่านี้หรือ

ยังมีเรื่องแสนพิสดารในสังคมไทยอีกมากมาย และหนึ่งในจำนวนนั้นก็คือการส่งตัวผู้เสพเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ แล้วขับขี่ยวดยานพาหนะ หรือพูดให้ตรงประเด็นคือกรณีเมาแล้วขับ หรือกรณีถูกตรวจพบว่ามีแอลกอฮอล์ในลมหายใจสูงเกินมาตรฐาน ถามว่าความผิดในคดีเช่นนี้ร้ายแรงหรือไม่ ตอบว่าร้ายแรง แต่ก็ไม่ร้ายแรงจนถึงขั้นต้องส่งตัวผู้กระทำความผิดในกรณีดังกล่าวเข้าไปอยู่ในห้องขังหรือเรือนจำ เพราะการลงโทษผู้กระทำผิดในกรณีเช่นนี้น่าจะมีกลวิธีที่ดีกว่าการส่งตัวเข้าไปอยู่ในห้องขัง

หากคุณยังจำข่าวที่ทำให้เกิดความน่าอดสูในสังคมไทยได้ ข่าวนั้นคือการนำตัวผู้เมาสุราแล้วขับขี่ยวดยานเข้าไปควบคุมตัวในห้องขัง แต่สุดท้ายผู้ที่ถูกส่งตัวเข้าไปนั้นได้ถูกรุมประชาทัณฑ์โดยบุคคลผู้อยู่ในห้องขังเดิมจนเสียชีวิต เพียงเพราะว่าเขายังไม่สร่างเมาแล้วเดินไปเหยียบศีรษะของผู้ต้องขังรายอื่นจนเป็นเหตุให้ผู้ต้องขังเดิมช่วยกันรุมประชาทัณฑ์จนเขาเสียชีวิต

คำถามก็คือเราจะยังคงปล่อยให้กระบวนการยุติธรรมทำหน้าที่ส่งคนที่มีความผิดลหุโทษเข้าไปอยู่ในห้องขังหรือเรือนจำต่อไป กระนั้นหรือ เรามั่นใจหรือว่าการส่งคนที่มีความผิดเพียงเล็กน้อยเข้าไปอยู่ในห้องขังหรือเรือนจำจะทำให้เขากลับตัวกลับใจกลายเป็นคนดี แล้วเรามั่นใจหรือว่าเมื่อเขาเข้าไปอยู่ในเรือนจำหรือห้องขังแล้ว ชีวิตของเขาจะไม่เข้าไปเกี่ยวข้องกับกระบวนการอาชญากรรมที่หนักหน่วงขึ้นไปกว่าเดิม เราควรจะต้องเรียกร้องให้เลิกสองคนที่มีความผิดเพียงเล็กน้อยเข้าไปอยู่ในเรือนจำหรือห้องขังได้แล้วเพื่อความยุติธรรมและความผาสุกของสังคมไทย