เวลาได้ยินคนแก่บอกว่า บ้านเมืองของเรามันมีปัญหามากมาย เราต้องปล่อยให้เด็กรุ่นใหม่ซึ่งเป็นอนาคตของชาติไปแก้ปัญหา เพราะว่าเราแก่จนใกล้จะตายแล้ว เราอยู่อีกไม่นาน เราก็จะตายแล้ว เพราะฉะนั้น ต้องฝากให้เด็กรุ่นใหม่ดูแลบ้านเมือง 

อันดับแรกเมื่อได้ยินคำพูดแบบนี้ขอบอกตรงๆ ว่าเลวร้ายมาก และเลวร้ายเข้าขั้นเลวบัดซบ เพราะนี่คือการปัดสวะ ทิ้งปัญหา โยนภาระให้คนอื่น ก็ในเมื่อยอมรับว่าปัญหามันเกิดมาแล้ว ก็ต้องถามว่าปัญหามันมีต้นตอจากใคร จากคนแก่ใช่ไหม หากใช่ คนแก่ก็ต้องแก้ปัญหาด้วยตัวเอง จะโยนให้คนอื่น โดยเฉพาะเด็กๆแก้ไม่ได้ เพราะมันคือการไร้ความรับผิดชอบทั้งนี้หากผู้ใหญ่รู้ตัวว่าสร้างปัญหาไว้ ก็ต้องแก้ปัญหาเอง แต่หากคิดว่าแก้ปัญหาไม่ได้ก็ต้องตายในบัดดล ไม่ต้องรอวันตายในอนาคต ซึ่งนี่น่าจะเป็นการรับผิดชอบที่ดีที่สุด เพราะตัวที่สร้างปัญหาได้ตายไปแล้วส่วนเด็กที่อยู่ต่อไป ก็ต้องแก้ปัญหาเอาเองยกเว้นว่าเด็กก็ยอมรับว่าไม่สามารถแก้ปัญหาได้เพราะมันเกินขีดความสามารถ นั่นก็หมายความว่าเด็กก็อาจจะต้องเลือกเอาระหว่างย้ายไปอยู่ที่อื่น หรือไม่ก็ต้องจบชีวิตตามคนแก่ไปพร้อมๆ กัน ซึ่งทั้งสองวิธีน่าจะไม่ดีนัก แต่ก็ต้องนำไปคิดว่า แล้วจะเอาอย่างไรในเมื่อแก้ปัญหาไม่ได้ จะโทษใครดี เพราะคนสร้างปัญหาก็ตายไปแล้ว ดังนั้น คนอยู่ก็ต้องแก้ต่อไป  

มันไม่ใช่เรื่องผิดที่คนแก่จะฝากอนาคตของบ้านเมืองไว้กับคนรุ่นต่อไป โดยเฉพาะกับเด็กและเยาวชน แต่ปัญหาอยู่ที่คนแก่ที่คิดว่าตัวเองเป็นตัวสร้างปัญหามีปัญญาอบรมสั่งสอนให้เด็กรู้หรือไม่ว่าปัญหามันอยู่ตรงไป ต้นตอของปัญหามันคืออะไร แต่หากคนแก่ตัวปัญหาไม่มีปัญญาอบรมบ่มเพาะสอนเด็กให้รู้ว่าต่อไปในอนาคตพวกเด็กๆ จะต้องรับภาระแก้ปัญหาของประเทศ โดยที่ผู้ใหญ่หรือคนแก่ยังปล่อยให้เด็กระเริงกับเรื่องไร้สาระต่อไป หากเป็นแบบนี้ก็ไม่ต้องหวังว่าประเทศจะอยู่รอดปลอดภัย เพราะทั้งคนแก่และทั้งเด็กก็คงต้องบรรลัยไปพร้อมๆ กับความวอดวายของบ้านเมือง

แล้วทำอย่างไรจะให้เด็กแก้ปัญหาของบ้านเมืองให้ได้ ตอบว่า ก็ต้องช่วยกันแก้ทั้งคนแก่และเด็ก ต้องร่วมกันแก้ปัญหาไปพร้อมๆ กัน ช่วยกันแก้ช่วยกันทำ ไม่ต้องโยนภาระให้กันและกัน เนื่องจากคนแก่ก็ยังต้องอยู่ในบ้านเมืองนี้ แล้วเด็กก็ต้องอยู่ในบ้านเมืองเดียวกันต่อไป ไม่มีทางที่จะแบ่งประเทศแล้วแบ่งให้คนแก่เอาไปส่วนหนึ่ง แล้วอีกส่วนหนึ่งให้เด็ก ก็ในเมื่อรู้ดีว่าต้องอยู่ร่วมกันต่อไปบนแผ่นดินเดียวกัน แล้วก็รู้ชัดว่าแผ่นดินนี้มีปัญหา ก็ร่วมกันแก้ไปสิ จะโวยวายโหวกเหวกไปเพื่ออะไร เพราะไม่ทำให้ปัญหาลดลงหรือหมดสิ้นไป

ทีนี้ก็ต้องถามต่อไปว่า คนแก่ยอมรับว่าตนเป็นตัวสร้างปัญหาจริงๆ ใช่ไหม หากใช่ ก็ต้องขอโทษเด็ก แล้วสัญญากับตัวเองว่าจะยุติการสร้างปัญหาเพิ่มเติม แต่ทั้งนี้ก็ต้องถามเด็กด้วยว่าแล้วเด็กมีส่วนทำให้ปัญหาของบ้านเมืองมันหนักหนาสาหัสกว่าเดิมหรือไม่หากเด็กไม่มีส่วนร่วมในการสร้างปัญหา คนแก่ตัวปัญหาก็ต้องยอมให้เด็กวิพากษ์วิจารณ์หรือประณามได้ แต่หากทั้งคู่ร่วมกันก่อปัญหาก็ไม่ต้องชี้หน้าด่าประจานกัน แต่ต้องร่วมมือช่วยกันแก้ปัญหา อย่าบอกว่าคนแก่คือตัวการสร้างปัญหา ทั้งๆ ที่เด็กก็ทำให้ปัญหาลุกลามบานปลายด้วย 

คนแก่ที่ดีต้องไม่สร้างปัญหาทิ้งไว้ให้คนรุ่นหลัง แล้วคนรุ่นหลังที่ดีก็ต้องเรียนรู้ประสบการณ์ชีวิตในการดูแลบ้านเมืองจากคนแก่ เพราะบ้านเมืองมันเกิดมาตั้งแต่ยุคคนแก่ มันไม่ได้เพิ่งเกิดขึ้นพร้อมๆ กับการกำเนิดของเด็ก บ้านเมืองเป็นของคนทุกคนที่อยู่อาศัยบนแผ่นดินเดียวกัน เพราะฉะนั้น ก็ต้องร่วมด้วยช่วยกันดูแลแก้ปัญหา ปมประเด็นสำคัญคือคนแก่ที่เลวร้ายไม่สามารถสร้างเด็กที่ดีงามได้ ส่วนเด็กที่ดูแคลนคนแก่ที่มีความดีงามที่สร้างบ้านแปงเมืองมาก่อนเก่าก็คือเด็กที่เลวทราม บ้านเมืองจะรุ่งเรืองเฟื่องฟูได้ ก็เพราะเราทุกคนต้องร่วมกันทำนุบำรุง อย่าชี้หน้าด่ากันไปมา อย่าผลักภาระให้กันและกันเพราะมันคือการทำให้บ้านเมืองบรรลัยวายวอด

เฉลิมชัย ยอดมาลัย