ยังอยู่ในช่วงของการเริ่มต้นปี 2019 จึงอยากชวนผู้อ่านติดตามเทรนด์โลกในช่วงสิบปีข้างหน้า ที่มีผู้คาดการณ์ว่า ในปี 2030 โลกจะถูกพลิกโฉมไปอย่างมาก จากกระแสการพัฒนาด้านเทคโนโลยี เช่น การเพิ่มจำนวนของ Smart City และการนำเทคโนโลยีล้ำสมัยที่เราเคยเห็นจากในหนังมาใช้ในชีวิตประจำวัน เช่น AI หรือ หุ่นยนต์ช่วยงาน แต่สิ่งที่ผู้เขียนอยากนำเสนอ ไม่ใช่แค่เทรนด์ด้านเทคโนโลยีเท่านั้น แต่จะเล่าถึงเทรนด์การพัฒนาดีๆ ในยุค 2030 ที่จะเข้ามามีส่วนสำคัญในการพัฒนาโลกใบนี้ของพวกเราให้น่าอยู่ยิ่งขึ้น เทรนด์ที่ว่านี้ คือ เทรนด์ของความยั่งยืนในทุกมิติ เพราะคนในยุคนี้จะหันกลับมามองโลกด้วยเลนส์ใหม่ที่ให้ความสำคัญกับการพัฒนาที่ยั่งยืนและความรับผิดชอบต่อสังคม เนื่องจากการเข้าถึงข้อมูลต่างๆ ของคนในยุคนั้นจะเพิ่มมากขึ้น ซึ่งจะช่วยสร้างกระแสของการตื่นตัวในเรื่องความโปร่งใสและเป็นธรรม

เทรนด์ของความยั่งยืนนี้ ส่วนหนึ่งเป็นผลมาจากเป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืนในปี 2030 (Sustainable Development Goals) ที่องค์กรสหประชาติ (United Nations) ตั้งไว้ มีเป้าหมายสำคัญคือ ลดการคอร์รัปชันและสินบนในทุกรูปแบบ และพัฒนาสถาบันในสังคมให้มีความโปร่งใสในทุกระดับ รวมถึงสร้างความมั่นใจให้กับประชาชนในการเข้ามามีส่วนร่วมและขยายขอบเขตของธรรมาภิบาลระดับประเทศ

เทรนด์แรก “Smart City ไม่พอ ต้อง Smart People ด้วย” ในอนาคตเมืองทั่วโลกจะกลายเป็น Smart City ที่รองรับประชากรเมืองกว่า 5 พันล้านคน เทรนด์ในยุคหน้าจึงไม่ได้มุ่งเป้าแค่ความ Smart ของเมืองในแง่เศรษฐกิจหรือการลงทุนโครงสร้างพื้นฐานเท่านั้น แต่ต้องเพิ่มความ Smart ให้กับคนด้วย เช่น ในยุค 2030 เมืองจะต้องมีพื้นที่ (Platform) ที่เป็นทั้งดิจิทัลและทางกายภาพเพื่อช่วยลดข้อจำกัดของการมีส่วนร่วมของประชาชนและเพิ่มคุณภาพของบริการต่างๆ ผ่านเครื่องมือใหม่ๆ เช่น มีพื้นที่ที่สามารถประมวลข้อมูลและโต้ตอบได้อย่างไม่มีขีดจำกัด (Conversation platform) หรือมีการจำลองภาพอนาคตที่จะเกิดขึ้นจริงให้คนได้สัมผัสประสบการณ์ (Counterfeit reality)

เทรนด์ที่สอง “คนรุ่นใหม่ มาพร้อมพลังในการเปลี่ยนโลก” กลุ่มคนที่อยู่ใน Smart City จะเป็นกลุ่มคนรุ่นใหม่ที่เข้ามีบทบาทในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจและเป็นผู้นำด้านการเปลี่ยนแปลง ซึ่งคนกลุ่มนี้ต้องการเข้าถึงข้อมูลที่สำคัญในการทำความเข้าใจกับปัญหาต่างๆ และสามารถเชื่อมโยงข้อมูลกับฐานข้อมูลอื่นๆ ได้อย่างอิสระ เกิดเป็น Big Data Platform เพื่อร่วมออกแบบนวัตกรรมในการแก้ไขปัญหา แต่วัฒนธรรมนี้จะไม่เกิดขึ้นหากเรายังอยู่ในสังคมที่ยังไม่เป็นรัฐเปิด (Open Government) เพราะการเปิดเผยข้อมูลถือเป็นก้าวแรกที่จะนำไปสู่การพัฒนาด้านอื่นๆ ดังนั้นคนในยุค 2030 จะเข้ามาเปลี่ยนแปลงวัฒนธรรมในมิติของการมีส่วนร่วมและความโปร่งใส โดยอาศัยพลังของเทคโนโลยีการสื่อสารที่มีความก้าวหน้าและเชื่อมโยงสังคมในทุกระดับ ทำให้เกิดการติดตาม ตรวจสอบง่ายขึ้น

จากเทรนด์ดังกล่าว ทำให้ยุค 2030 จะกลายเป็น “ยุคของโลกที่หมุนบนแกนของความยั่งยืนและความรับผิดชอบทางสังคม” เพราะยิ่งโลกมีความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีจนสามารถผลิตสินค้าและบริการที่ล้ำสมัยมากเพียงใด คนในยุคนี้ก็จะยิ่งเรียกหาความเป็นธรรมมากขึ้นเท่านั้น เพราะการเข้าถึงข้อมูลต่างๆ มีความรวดเร็วและง่ายดาย จะทำให้ภาครัฐถูกกระทุ้งด้วยเทคโนโลยีจนต้องเปิดพื้นที่ให้ประชาชนเข้ามาร่วมบริหารบ้านเมือง ส่วนภาคเอกชนก็จะต้องปรับตัวตามแนวโน้มที่ผู้บริโภคจะยินดีสนับสนุนธุรกิจที่โปร่งใสและตรวจสอบได้มากขึ้น ถ้าสินค้าและบริการมาจากการผลิตที่เอาเปรียบแรงงานและละเมิดสิทธิมนุษยชนรวมถึงไม่มีความรับผิดชอบต่อสังคม ผู้บริโภคยุคใหม่จะรู้และไม่อุดหนุนสินค้านั้น

ในวันนี้ หลายเมืองทั่วโลกมีการเตรียมความพร้อมรับเทรนด์เหล่านี้ ด้วยการนำเทคโนโลยีมาสนับสนุนความโปร่งใสแล้ว เช่น มีระบบการรับฟังเสียงจากประชน (Citizen Feedback) ระบบการเปิดเผยข้อมูล (Open Data) รวมถึงพัฒนาแอพพลิเคชั่นเพื่อช่วยอำนวยความสะดวกในการรับส่งและจัดการข้อมูล เช่น เมือง Milton Keynes ประเทศอังกฤษได้จัดทำฐานข้อมูลของเมืองที่ทันสมัยเพื่อให้คนนำมาใช้ประโยชน์ รวมถึงมีแอพพลิเคชั่น Quick Chat เพื่อเชื่อมโยงประชาชนกับรัฐ หรือที่ เมือง Barcelona ประเทศสเปน มีระบบการเปิดเผยงบประมาณ (Open Budget) เพื่อให้ประชาชนตรวจสอบความโปร่งใสของรัฐบาลได้ และมีช่องทางร้องเรียนการทุจริตโดยตรงผ่าน Ethical Mailbox รวมถึงมีการจัดสรรพื้นที่ทางกายภาพ (Social Platform) ชื่อ Maker District ให้ประชาชนได้เสนอนโยบายต่างๆ และทำงานร่วมกับภาครัฐได้ดีขึ้น

เมืองเหล่านี้เป็นตัวอย่างของความเชื่อว่า คน คือทรัพยากรที่สำคัญที่สุดของเมือง จึงต้องเปิดโอกาสให้ประชาชนได้แสดงความเห็น โดยรัฐได้สร้างพื้นที่ในรูปแบบต่างๆ เพื่อสนับสนุนการมีส่วนร่วมและนำมาสู่การแก้ไขปัญหา จึงนับว่าเป็นโอกาสที่ดีที่ศูนย์ Siam Lab ของคณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาฯ โดยการสนับสนุนจากสำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ (วช.) และสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ดำเนินโครงการวิจัยและประสานงานเพื่อสังคมไทยไร้คอร์รัปชันในพื้นที่นำร่อง ได้แก่ กรุงเทพฯ นครราชสีมา น่าน โดยได้รับความร่วมมือจากมหาวิทยาลัยเกริก มูลนิธิชุมชนโคราช มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา และศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นจังหวัดน่าน เพื่อร่วมออกแบบและพัฒนาระบบรับฟังข้อร้องเรียนและความคิดเห็นจากประชาชน โดยมุ่งเน้นให้เกิดกลไกในพื้นที่เพื่อเฝ้าระวังการเกิดคอร์รัปชัน โดยคนในชุมชนเป็นผู้ออกแบบระบบและกระบวนการที่เหมาะสมกับบริบทและความต้องการ เพื่อนำไปสู่การพัฒนาเป็นเครื่องมือมาทดลองในพื้นที่จริง โดยมีเป้าหมายในการขยายผลไปใช้ระดับประเทศต่อไปได้ โดยผู้อ่านสามารถติดตามความคืบหน้าโครงการผ่านทาง “เฟซบุ๊คเพจ Siam Lab”

ระบบเหล่านี้นับเป็นกลไกการสร้างการมีส่วนร่วมที่มีประสิทธิภาพและช่วยให้ประชาชนสามารถกำกับดูแลการดำเนินงานของรัฐได้ดีขึ้น อีกทั้งยังสามารถป้องกันการคอร์รัปชันได้อย่างมีประสิทธิผลด้วย ซึ่งจะช่วยเตรียมความพร้อมให้กับประเทศไทยในการก้าวเข้าสู่โลกยุค 2030 ที่หมุนรอบความโปร่งใส ทั่วถึงและยั่งยืน