ท่านเจ้าของสุนัขและแมวหลายท่านคงเคยประสบปัญหาสัตว์เลี้ยงมีอาการเหล่านี้ คันหู เกาหู หรือมีการสะบัดหัวอย่างรุนแรง บ่อยครั้งมีเห็นว่ามีขี้หูสีน้ำตาลเข้ม หรือสีดำจำนวนมาก หลายตัวมีอาการขนร่วงหรือมีแผลที่กกหู หรือบริเวณใกล้กับใบหู เนื่องจากการเกาผิวหนังอย่างหนัก บางตัวเกิดอาการหูบวมเพราะเส้นเลือดฝอยบริเวณใบหูแตกและเกิดการคั่งของเลือดใต้ผิวหนังที่ใบหู จนเป็นถุงคล้ายลูกโป่งใส่น้ำ บางรายถึงมีอาการชักร่วมด้วยเลยทีเดียว 

อาการเหล่านี้มีความเป็นไปได้สูงที่มีสาเหตุมาจาก “ไรในหู”วันนี้ ผมมีข้อมูลจาก รศ.น.สพ.ดร.สนธยา เตียวศิริทรัพย์ หน่วยปรสิตวิทยาภาควิชาพยาธิวิทยา  คณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยมาฝากครับ

@ไรในหูคืออะไร?

ไรในหู หรือ ear mite หมายถึงปรสิตขนาดจิ๋วที่มองแทบจะไม่เห็นด้วยตาเปล่าเป็นตัวไรที่พบในหูของสัตว์เลี้ยงทั้งในสุนัขและแมว มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Otodectes cynotis เป็นตัวไรชนิดที่ไม่ขุดโพรงเข้าไปอยู่ใต้ผิวหนังเหมือนไรขี้เรื้อนชนิด Sarcoptes (ที่เป็นสาเหตุของโรคขี้เรื้อนแห้ง)

สามารถพบไรชนิดนี้ได้ในรูหูส่วนนอกของสุนัขและแมวทั่วโลก และพบได้บ่อยมากในประเทศไทย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในแมวที่มีสุขอนามัยที่ไม่ดี

@ตัวไรในหูมีลักษณะอย่างไร?

ไรในหู มีขนาดเล็กมาก จนมองแทบจะไม่เห็นด้วยตาเปล่า แต่อาจมองเห็นเป็นจุดสีขาวเล็กๆ บนขี้หู 

เมื่อตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์จะพบว่า ลักษณะลำตัวเป็นรูปไข่ ระยะตัวเต็มวัยมีขา 4 คู่ ที่ยาวเกินขอบของลำตัว

@การติดต่อเกิดได้อย่างไร? 

การติดต่อไรในหูนั้น เกิดจากการสัมผัสโดยตรงระหว่างสัตว์เลี้ยงโดยพบในช่องหู ใกล้กับแก้วหู ตัวไรจะกินเศษเนื้อเยื่อในหูเป็นอาหาร

@อาการที่พบเป็นอย่างไร?

สัตว์จะแสดงอาการคันอย่างมาก และมีการแพ้สารพิษที่สร้างจากไรซึ่งเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดการระคายเคือง และการอักเสบของหูส่วนนอก อาจพบหนองจากการติดเชื้อ รวมถึงการคั่งของเลือดที่ใบหูเนื่องจากสัตว์จะคันและสะบัดหูอย่างแรง และเกาที่ใบหูอย่างหนักทำให้เกิดการฉีกขาดของเส้นเลือดภายในใบหู และยังอาจก่อให้เกิดการอักเสบของผิวหนังบริเวณข้างเคียง หรืออาจเกิดถุงเลือดคั่งที่ใบหู (aural hematoma) นอกจากนี้อาจเกิดการฉีกขาดของเยื่อแก้วหู และเกิดการติดเชื้อแบคทีเรียและเชื้อราตามมาได้ 

ในกรณีที่ไม่มีการติดเชื้อต่างๆ ร่วมด้วยนั้น สัตว์จะแสดงเพียงอาการคัน และจะพบว่าภายในหูของสัตว์จะมีขี้หูเป็นผงสีดำหรือน้ำตาลเข้มคล้ายดิน

@การตรวจวินิจฉัยทำได้อย่างไร?

การวินิจฉัยไรในหูนั้น สามารถทำได้โดยการตรวจหาไรในขี้หูของสัตว์โดยตรงภายใต้กล้องจุลทรรศน์ ซึ่งกรณีที่มีไรเป็นจำนวนมาก อาจสามารถสังเกตได้ด้วยตาเปล่า โดยจะเห็นเป็นจุดสีขาวเล็กๆ ที่สามารถเคลื่อนที่ได้บนขี้หูสีดำหรือน้ำตาลดำ 

@การรักษาทำได้อย่างไร?

การรักษาสามารถทำได้โดยการหยอดหูด้วยยากำจัดไร หรือใช้ยาหยดหลังที่สามารถออกฤทธิ์กระจายไปทั่วตัวสัตว์ รวมทั้งอาจต้องให้ยาฆ่าเชื้อแบคทีเรียและเชื้อราร่วมด้วยในกรณีที่มีการติดเชื้ออย่างอื่นร่วม

@เราสามารถควบคุมไม่ให้แพร่ไปยังตัวอื่นได้อย่างไร

การควบคุมทำได้โดยการแยกสัตว์ที่ตรวจพบตัวไรออกจากสัตว์ตัวอื่นเนื่องจากสามารถติดต่อกันได้ง่ายจากการคลุกคลีกัน

@เพื่อให้การรักษาครบวงจรควรทำอย่างไร? 

ในการรักษาเพื่อให้ประสบความสำเร็จอย่างเต็มที่ควรปฏิบัติดังต่อไปนี้

- หากพบว่ามีตัวหนึ่งเป็นแล้ว ต้องรักษาสัตว์เลี้ยงทุกตัวในบ้านไปพร้อมกันทั้งหมดเพราะ มีโอกาสที่จะติดต่อกันได้จากการสัมผัสคลุกคลีกัน

- รักษาผิวหนังบริเวณรอบใบหูที่ติดเชื้อร่วมด้วย

- ทำความสะอาดสิ่งแวดล้อมภายในบ้านด้วย เช่น พรมเช็ดเท้า ผ้าปูที่นอน หรืออุปกรณ์ต่างๆ ของสัตว์เลี้ยง

- เลี่ยงการพาสัตว์เลี้ยงออกไปนอกบ้าน หรือไปเจอตัวอื่น

- รับการรักษาตามคำแนะนำของสัตวแพทย์อย่างน้อย 3 สัปดาห์

@การป้องกันไรในหูทำได้อย่างไร?

หากพบว่าสัตว์เลี้ยงของเราติดไรในหู ควรรีบพาไปปรึกษาสัตวแพทย์ เพื่อแนวทางการรักษาที่เหมาะสม เนื่องจากมีการติดต่อกันได้ง่าย แนวทางการป้องกันไม่ให้เป็นซ้ำเป็นสิ่งจำเป็นมาก ซึ่งมีดังนี้

- หมั่นแปรงขน ร่วมกับตรวจเช็คใบหูของสัตว์เลี้ยงเป็นประจำทุกวัน หากพบว่ามีขี้หูมากผิดปกติ ต้องรีบจัดการเพื่อป้องกันไม่ให้เป็นมากขึ้น

- หากมีตัวใดตัวหนึ่งในบ้านเป็นแล้ว ควรจัดให้ทุกตัวในบ้านให้ได้รับยาป้องกันที่เหมาะสม และควรแยกเลี้ยงตัวที่พบไรในหูจากตัวอื่นในช่วงระยะเวลาหนึ่ง

- ทำความสะอาด ซักและตากแดดอุปกรณ์ที่นอนของสัตว์เลี้ยงเป็นประจำ

- หลีกเลี่ยงการให้สัตว์เลี้ยง ออกไปนอกบ้าน และไปคลุกคลีกับสัตว์ตัวอื่นนอกบ้าน

@ไรในหูนี้สามารถทำอันตรายถึงผู้เลี้ยงได้หรือไม่? 

สำหรับความสำคัญทางด้านสาธารณสุขนั้น ไรชนิดนี้พบได้น้อยมากในคน อาการที่พบก็อาจจะมีอาการคัน แต่มักจะหายเองได้โดยไม่ต้องทำการรักษา

 เมื่อทราบดังนี้แล้ว เราก็ไม่ต้องวิตกกังวลมากเกินไป แต่สิ่งที่สำคัญอยู่ที่การดูแลสุขอนามัยของตัวสัตว์เลี้ยงและเครื่องใช้ให้มีความสะอาดอยู่เป็นประจำ เท่านี้ก็ห่างไกลจากไรในหูแล้วครับ

หมอโอห์ม

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ นายสัตวแพทย์ ดร.ทิลดิสร์ รุ่งเรืองกิจไกร

ภาควิชากายวิภาคศาสตร์  ฝ่ายประชาสัมพันธ์และภาพลักษณ์องค์กร

คณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย