นายกรัฐมนตรีหญิงญี่ปุ่น ซานาเอะ ทาคาอิจิ ได้แถลงนโยบายปรับลดอัตราภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT หรือ Value Added Tax) ซึ่งในประเทศญี่ปุ่นเรียกว่า ภาษีการบริโภค(Consumption Tax) หมวดอาหารและเครื่องดื่มจากปัจจุบัน 8% เหลือ 1% เป็นเวลา 2 ปี โดยจะเริ่มในเดือนเมษายน 2570 ถือเป็นการลดภาษีในกลุ่มนี้ครั้งแรกตั้งแต่เริ่มบังคับใช้ในปี 2532

รัฐบาลญี่ปุ่นยังมีนโยบายต่อเนื่องที่จะแจกเงินสดแก่ผู้มีรายได้น้อยถึงปานกลาง ภายใต้วงเงินปีละ 6 แสนล้านเยน เพื่อชดเชยส่วนที่เหลือ ทำให้ลดภาระภาษีลงจนเท่ากับ 0% ในทางปฏิบัติ อันเนื่องมาจากนโยบายรัฐบาลที่ปรับลดภาษีการบริโภคสำหรับอาหารและเครื่องดื่มลงเหลือ 1% แทนที่จะเป็น 0% ตามที่เคยหาเสียงไว้ เพราะการปรับระบบแคชเชียร์ของร้านค้าปลีกให้รองรับอัตรา 0% ต้องใช้เวลานาน จึงเปลี่ยนมาใช้อัตรา 1% ร่วมกับการแจกเงินสดแทน

รัฐบาลทุกประเทศต่างตระหนักดีว่า การประกาศนโยบายเพิ่มหรือลด อัตราภาษีมูลค่าเพิ่ม มีผลกระทบโดยตรงต่อประชาชนผู้เสียภาษีของประเทศ แต่มีผลกระทบทางอ้อมต่อนิติบุคคลผู้เสียภาษีของประเทศ เพราะโดยหลักการแล้ว นิติบุคคลมีสิทธินำภาษีซื้อหักจากภาษีขาย ในแต่ละเดือนภาษีได้

ภาษีมูลค่าเพิ่ม หรือ VAT ถือกำเนิดจากนายมอริส โลเร (Maurice Lauré)เจ้าหน้าที่ระดับสูงของกรมสรรพากรประเทศฝรั่งเศส ซึ่งได้รับการยกย่องให้เป็นบิดาแห่ง VAT เป็นผู้คิดค้นออกแบบและวางโครงสร้างระบบ VAT สมบูรณ์ในการใช้งาน ในปี 2497

ต่อมาฝรั่งเศสได้เริ่มทดลองใช้ระบบ VAT เป็นครั้งแรกในประเทศ ไอวอรี่โคสต์ (Côte d’Ivoire) ซึ่งขณะนั้นยังเป็นอาณานิคมของฝรั่งเศส เพื่อดูผลกระทบและปรับปรุงข้อบกพร่อง ผลการทดลองใช้ประสบผลสำเร็จอย่างมหาศาล จนได้รับการขนานนามในวงการการคลังว่าเป็น “Fiscal Grail” หรือจอกศักดิ์สิทธิ์ทางการคลัง

การที่ฝรั่งเศสไม่เป็นประเทศแรกที่เริ่มใช้ VAT ทั้งที่ชาวฝรั่งเศสเป็นผู้คิดค้นระบบ VAT เป็นลักษณะของประเทศเจ้าอาณานิคม จึงทดลองใช้กับประเทศที่เป็นอาณานิคมให้เป็นหนูตะเภาก่อน หากไม่ประสบความสำเร็จ ผลเสียจะตกกับประเทศที่เป็นอาณานิคม เมื่อประสบความสำเร็จจึงนำมาใช้เอง

ภาษีมูลค่าเพิ่ม หรือ VAT เป็นที่นิยมของประเทศต่างๆ ทั่วโลก มากกว่า 170 ประเทศ ประเทศไทยได้เริ่มนำระบบ VAT มาใช้เมื่อ1 มกราคม 2535 โดยเรียกเก็บในอัตรา 7%

ย้อนหลังกลับมา ประเทศไทยในสมัยรัฐบาลนายอนุทิน ชาญวีรกูล เป็นนายกรัฐมนตรี ซึ่งเป็นรัฐบาลช่วงสั้น ต่อจากสมัยรัฐบาลนายกรัฐมนตรี นางสาวแพทองธาร ชินวัตร นายเอกนิติ
นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีคลังในขณะนั้น ได้เสนอแผนการคลังระยะปานกลาง ปรับอัตราภาษีมูลค่าเพิ่มในปี 2571 ขึ้นเป็น 8.5% และในปี 2573 ปรับขึ้นเป็น 10% เพื่อเสถียรภาพ ทางการคลัง

แต่แผนการคลังฯดังกล่าวไม่ได้รับการอนุมัติจากนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี ซึ่งได้ให้สัมภาษณ์ในขณะนั้นว่า จะไม่ยอมให้ปรับขึ้นอัตราภาษีมูลค่าเพิ่ม ในขณะที่ตนดำรงตำแหน่งเป็นนายกรัฐมนตรี

การที่รัฐมนตรีคลังในขณะนั้น ได้เสนอแผนปรับอัตราภาษีมูลค่าเพิ่ม ได้สื่อเป็นนัยว่ารัฐบาลภายใต้การนำของนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี จะบริหารประเทศต่อไปในระยะยาว
และรัฐมนตรีคลังในขณะนั้น อาจจะยังอ่อนพรรษาทางการเมือง จึงได้เสนอแผนการภาษี ไม่ถูกที่ไม่ถูกเวลา

อาจจะกล่าวได้ว่า เป็นความกล้าหาญของรัฐบาลประเทศญี่ปุ่น ที่ประกาศลดอัตราภาษีมูลค่าเพิ่ม เพื่อช่วยประชาชนส่วนรวมในสถานการณ์ประเทศที่มีมูลค่าหนี้สาธารณะเดิมสูง ซึ่งสูงที่สุดในกลุ่มประเทศพัฒนาแล้ว และเข้าสู่สังคมผู้สูงวัย มีความเสี่ยงสูงมากที่จะมีผลกระทบเสถียรภาพเงินเยนและระบบสวัสดิการของประเทศอย่างรุนแรง

หลังจากที่มีข่าวการลดภาษีมูลค่าเพิ่มของญี่ปุ่น เป็นที่ฮือฮาไปทั่วประเทศไทย ร้อนถึงกรมสรรพกรและกระทรวงการคลัง ต้องออกมาแถลงอย่างเร่งด่วนว่า ข่าวดังกล่าวเป็นนโยบายของรัฐบาลญี่ปุ่น ไม่ใช่ของรัฐบาลไทย

ไม่ว่าอัตราภาษีมูลค่าเพิ่มของไทยและญี่ปุ่นจะแตกต่างกัน แต่ยังถือว่าเป็นเรื่องดีที่ประเทศไทยยังไม่ปรับขึ้นอัตราภาษีมูลค่าเพิ่มในขณะนี้

ดร.รุจิระ บุนนาค

กรรมการผู้จัดการ

Marut Bunnag International Law Office

[email protected]

Twitter : @RujiraBunnag